NASA ticari uydu iletişimine geçiyor: Viasat ve SES gösterim araçları yörüngede

NASA'nın parasını verdiği iki uydu iletişim gösterimi, 20 Ekim Salı günü Florida'daki Cape Canaveral Uzay Kuvvetleri İstasyonu'ndan kalkan Falcon 9 roketiyle alçak Dünya yörüngesine ulaştı. Gösterimler, SpaceX'in ortak yük görevi Bandwagon-5'in yolcuları arasındaydı. NASA'nın açıklamasına göre Viasat ile SES Space and Defense, önümüzdeki haftalarda uzay araçları için yüksek ve düşük hızlı veri aktarma hizmetlerini deneyecek.

Fırlatmanın kendisini ve aynı roketle yola çıkan diğer uyduları Bandwagon-5 haberimizde anlatmıştık. Bu yazının konusu, o yüklerden ikisinin NASA için ne anlama geldiği.

Neden önemli: 40 yıllık TDRS ağı yolun sonuna yaklaşıyor

Alçak yörüngedeki uzay araçları, yer istasyonlarının üzerinden geçmediği zamanlarda da Dünya ile konuşabilmek için yıllardır NASA'nın İzleme ve Veri Aktarma Uyduları'na (TDRS) dayanıyor. Bu aktarma uyduları, uzay aracından aldıkları sinyali yere iletiyor; böylece araç yörüngenin neredeyse her noktasından bağlantıda kalıyor.

NASA'nın verdiği bilgiye göre TDRS filosu 1983'te kuruldu ve 40 yılı aşan bir sürede üç kuşak uyduyla genişledi. İlk TDRS 10 yıl çalışacak biçimde tasarlanmıştı, ama 26 yıl hizmet verip 2009'da devreden çıktı. Üçüncü kuşağın son üyesi TDRS-13, 18 Ağustos 2017'de fırlatıldı. NASA Yakın Uzay Ağı'nın baş mimarı Dave Israel, Uluslararası Uzay İstasyonu'ndan yapılan her astronot konuşmasının ve Hubble Uzay Teleskobu'ndan gördüğümüz her fotoğrafın TDRS üzerinden aktığını söylüyor.

Ancak ajans yeni uydu yapmak yerine başka bir yol seçti. 8 Kasım 2024'ten bu yana TDRS yeni görev kabul etmiyor; yalnız mevcut kullanıcılara hizmet veriyor. NASA'ya göre uzay istasyonu ve Hubble gibi bu kullanıcılar 2030'ların ortasına kadar TDRS'e bağlı kalacak. Etkin yedi TDRS uydusunun her biri, kendi sağlık durumuna göre farklı zamanlarda emekliye ayrılacak.

Ticari mürettebat ve kargodan sonra ticari iletişim

NASA, astronot taşımacılığında ve Ay iniş araçlarında yaptığı gibi burada da hizmeti şirketlerden satın almayı hedefliyor. Uçaklarda, gemilerde ve uydu televizyonunda kullanılan ticari uydu ağlarının, uzay araçlarına da hizmet verecek biçimde genişletilmesi bekleniyor. Ajansın hedefi, ticari hizmetleri 2031'e kadar doğrulayıp Yakın Uzay Ağı'na katmak.

Bu iş için NASA'nın Uzay İletişimi ve Navigasyonu (SCaN) bölümü 2022'de İletişim Hizmetleri Projesi aracılığıyla altı ABD şirketine toplam 278,5 milyon dolar verdi. NASA'nın proje sayfasındaki dağılım şöyle:

Şirket	NASA katkısı	Gösterilecek hizmet
SpaceX	69,95 milyon dolar	Starlink ağı üzerinden lazerle yüksek hızlı bilim verisi
Amazon Leo	67 milyon dolar	Amazon Leo ağı üzerinden lazerle yüksek hızlı bilim verisi
Viasat	53,3 milyon dolar	Fırlatma desteği, izleme, telemetri, komut ve yüksek hızlı veri (Inmarsat ile birlikte)
Telesat	30,65 milyon dolar	Planlanan Lightspeed ağı üzerinden lazerle yüksek hızlı veri
SES Space & Defense	28,96 milyon dolar	O3b mPOWER ve yer eşzamanlı uydularla izleme, komut ve yüksek hızlı veri
Inmarsat	26,6 milyon dolar	Viasat ile birleşik hizmet (Viasat, Inmarsat'ı 2023'te satın aldı)

İki gösterim neyi sınayacak?

NASA, uzay araçlarının iki tür bağlantıya ihtiyaç duyduğunu hatırlatıyor. Yüksek hızlı bağlantı, bilimsel ölçümler ve 4K görüntüler gibi büyük veri paketlerini taşıyor. Düşük hızlı bağlantı ise aracın konumunu izlemek ve ona temel komutlar göndermek için kullanılıyor. İkisi de görevin güvenle sürmesi için şart.

Viasat'ın gösterimi, Rocket Lab'in ürettiği Maxwell adlı araçla yapılacak. Şirket, verinin Maxwell, kendi yer eşzamanlı yörüngedeki uyduları ve dünya genelindeki yer istasyonları arasında otonom bir yazılımla yönlendirilmesini deneyecek. Amaç, uçuşun her aşamasında bağlantının ve veri akışının kesilmemesi.

SES ise iki farklı yörüngeyi birlikte kullanacak. Yüksek hızlı veri, orta Dünya yörüngesinde dolaşan O3b mPOWER uydularından geçecek. Düşük hızlı veri ise şirketin yer eşzamanlı uydularıyla taşınacak. Yer eşzamanlı yörünge, uydunun Dünya'nın dönüşüyle aynı hızda dolaşıp gökyüzünde sabit bir noktada durur gibi göründüğü yüksek yörünge.

Sırada ne var?

Gösterimlerin sonuçları henüz belli değil. NASA, bu testlerin ve ortaklarının önceki çalışmalarının, kritik verinin uzayda gerçek zamanlı iletilmesi için yeni yolları değerlendirmesine yardım edeceğini söylüyor. Cleveland'daki Glenn Araştırma Merkezi'nin yürüttüğü İletişim Hizmetleri Projesi, şirketlerle denemeleri 2027 boyunca sürdürecek.

Asıl soru, TDRS uyduları tek tek devreden çıkarken ticari ağların aynı güvenilirliği zamanında sunup sunamayacağı. Ticari hizmet bir kez doğrulandığında, NASA bu ağların yalnız tek müşterisi olmayacak. Aynı hizmetler başka kurumlara ve şirketlerin kendi uydularına da açılacak.