Başka bir dünyadaki en uzun sürüşün izleri: Perseverance Mars'ta nasıl yol alıyor?

Son blog güncellemesinden bu yana Perseverance, Mars'ta önemli bir dönüm noktasına ulaştı. Sol 2006'da (11 Ekim 2026) kilometre sayacı 45,22 kilometreyi (28,10 mil) gösterdi ve gezgin, başka bir gök cisminde katedilen en uzun mesafe için yeni bir rekor kırdı. Gezginin Dünya'daki mühendislik ikizi, bu başarıyı kutlayan bir Guinness Dünya Rekorları plaketi bile aldı.

İki ay önce, Sol 1947'de, kilometre sayacı bu eşiğe yaklaşık 200 metre uzaktaydı. Bu, Otonom Seyir (AutoNav) ile tek bir sürüşte kolayca aşılabilecek bir mesafeydi. Ancak gezgin kendini bilimsel açıdan çok ilgi çekici bir bölgede buldu ve eski kaya mostralarında kaya aşındırma ve yakın mesafe bilim çalışmaları yapmak için kısa sürüşlerle zaman geçirdi. Perseverance sonunda yeni bir noktaya geçmeye hazır olduğunda rekoru rahatça geride bıraktı.

Sürüş rekoruna giden yolda Perseverance, zorlu arazide yol alırken Mars yüzeyinde ilerlemenin yeni yollarına da öncülük etti. Perseverance'ın sık kaya alanları ve dik yamaçlarla yaşadığı çeşitli karşılaşmalar, gezginin zorlu araziye daha hazırlıklı olması için ekibi sürüş kurallarını yeniden değerlendirmeye itti. Binlerce benzetim çalıştıran ekip, gezginin eğim sınırını 24 dereceye çıkardı ve gövdesinin alt plakasının altında gereken açıklığı 20 santimetreye (yaklaşık 7,9 inç) indirdi. Ekip ayrıca kaya tehlikelerinden kaçınmak için gezginin frenleme yazılımını güncelledi, direksiyon motorlarının akım sınırlarını neredeyse iki katına çıkardı, beklenen kaymayı modellemek için uçuş yazılımına "dinamik kayma tabloları" ekledi ve tekerlekleri açıktaki ana kayaya daha iyi tutundurmak için yamaca çapraz sürüşten yararlandı.

Ekibin yaptığı en heyecan verici güncellemelerden biri, araç üstü Küresel Konum Belirleme (GBLC) adlı otonom sürüş yeteneği. GBLC, Ingenuity Helikopter Baz İstasyonu'nun içindeki yüksek hızlı ticari işlemciyi yeni bir işe koşuyor: Yer ve yörünge görüntülerini karşılaştırarak bir sürüşün sonunda gezginin küresel koordinatlardaki konumunu kendi kendine belirliyor (GPS'i olmayan bir dünyada GPS'imiz varmış gibi). Böylece Perseverance, insan müdahalesi olmadan daha uzun mesafeler sürebiliyor. Perseverance'ın ana uçuş bilgisayarının aksine bu yardımcı işlemci, Mars yüzeyinin sert radyasyon ortamına karşı dayanıklı hâle getirilmemiş; burada ince atmosfer ve küresel bir manyetosferin yokluğu çok az koruma bırakıyor. Bu radyasyon, yazılımın çalışması için gereken bellekte "geçici bit dönmelerine" yol açabiliyor. Ekip de radyasyona karşı dayanıklılık için etkili, yazılım tabanlı bir yaklaşım geliştirdi. Daha uzun sürüşlerin getireceği daha büyük taleplere ve daha az kaynakla daha fazla etkinlik planlamaya hazırlanan ekip, stratejik bir rotanın birçok ayağı boyunca AutoNav'ı yönlendirecek çözümleri verimli biçimde önermeye yardımcı olması için üretken yapay zekâ kullanımını da araştırıyor.

Ekip, 45 kilometrelik (28 milden fazla) sürüşten zorlukla edinilen dersleri, gezginin Mars yüzeyinde nasıl sürüldüğünü yeniden icat etmek için kullanıyor. Perseverance krater kenarı boyunca yükseldikçe, Mars'ta otonom keşifte bir sonraki sıçrama daha yeni başlıyor.

Arka plan: Opportunity'nin 45,16 kilometresi

Perseverance'ın geride bıraktığı rekor, NASA'nın Opportunity gezginine aitti. NASA'nın görev kayıtlarına göre Opportunity, 25 Ocak 2004'te Mars'ın Meridiani Planum bölgesindeki Eagle kraterine indi. Yalnızca 90 Mars günü (sol) çalışması planlanan gezgin, yaklaşık üç yıllık yolculuğun ardından 9 Ağustos 2011'de 22 kilometre çapındaki Endeavour kraterine ulaştı. 2018'deki gezegen çapındaki toz fırtınası güneş panellerine ulaşan enerjiyi kesince sessizleşti; son sinyali 10 Haziran 2018'de alındı ve NASA görevi 13 Şubat 2019'da sonlandırdı. Opportunity'nin toplam yolu 45,16 kilometreydi (28,06 mil). Perseverance'ın 11 Ekim'deki 45,22 kilometresi bu rekoru yaklaşık 60 metreyle aştı.

Perseverance ise 30 Temmuz 2020'de fırlatıldı ve 18 Şubat 2021'de Jezero kraterine indi. Gezginle birlikte Mars'a giden Ingenuity helikopteri, başka bir gezegende motorlu ve denetimli uçuş yapan ilk araç oldu ve 72 uçuş tamamladı. Yazıda anılan konum belirleme yeteneği de, Ingenuity ile haberleşme için gezgine yerleştirilen baz istasyonundaki işlemciden yararlanıyor.

Neden önemli?

Gezginin asıl işi yol yapmak değil. NASA'ya göre Perseverance'ın görevi eski mikrobik yaşam izlerini aramak ve olası bir Dünya'ya dönüş için kaya ve regolit örnekleri toplamak. Gezgin bugüne kadar jeolojik açıdan çeşitli iki düzineden fazla örnek aldı; bunlardan "Cheyava Falls" adlı kayadan alınan örnekte, Eylül 2025'te Nature'da yayımlanan çalışmaya göre geçmiş yaşama işaret edebilecek olası biyoimzalar bulunuyor. Eğim sınırının artması, daha güvenli frenleme ve insan müdahalesine daha az ihtiyaç duyan sürüş, ekibin sınırlı görev süresinde daha fazla bilimsel hedefe ulaşabilmesi anlamına geliyor.