1. sınıf uzay etkinlikleri: Sınıfta ve evde yapılabilecek 10 etkinlik

1. sınıf öğrencileri uzayı en iyi elleriyle yaparak öğrenir. Aşağıdaki 10 etkinlik 6-7 yaş için hazırlandı; her biri tek başına yapılabilir, çoğu sınıfta da evde de uygulanır. Her etkinlikte amaç, malzemeler, süre ve adımlar ayrı ayrı yazılı.

Kısaca
1. Etkinlikler 15-40 dakika sürer.
2. Malzemeler evde ve sınıfta kolayca bulunur.
3. Makas, raptiye ve el feneri kullanılan adımlarda bir yetişkin yanında olmalı.
4. Ateş, mum ya da yanıcı madde gerektiren hiçbir adım yok.
5. Her etkinliğin sonunda çocuğa sorulacak bir soru var.

1. Lamba ve küre ile gece-gündüz

Amaç: Gece ile gündüzün Dünya'nın kendi çevresinde dönmesiyle oluştuğunu görmek.

Malzemeler: Masa lambası ya da el feneri, top veya küre, küçük bir yapışkan not kâğıdı
Süre: 20 dakika

1. Odayı karartın. Lamba Güneş olsun.
2. Topun üzerine çocuğun yaşadığı yeri gösteren küçük bir kâğıt yapıştırın.
3. Topu lambanın karşısında yavaşça kendi çevresinde döndürün.
4. Kâğıt lambaya dönükken "gündüz", arkada kalınca "gece" deyin.
5. Dünya'nın bir tam dönüşünün yaklaşık bir gün, yani 24 saat sürdüğünü söyleyin.

Sor: Güneş mi hareket ediyor, yoksa biz mi dönüyoruz?

Büyükler için not: Dünya'nın dönüşüyle ilgili ayrıntı Dünya kaç saatte döner sayfasında.

2. Gölge izleme oyunu

Amaç: Gün içinde gölgenin yönünün ve boyunun değiştiğini fark etmek.

Malzemeler: Tebeşir, güneşli bir bahçe ya da balkon
Süre: Gün içinde üç kısa ziyaret (sabah, öğle, öğleden sonra)

1. Sabah çocuk aynı noktada dursun, bir yetişkin gölgesinin çevresini tebeşirle çizsin.
2. Öğle saatinde aynı noktaya dönün ve yeni gölgeyi çizin.
3. Öğleden sonra bir kez daha çizin.
4. Üç gölgeyi karşılaştırın: Hangisi en kısa, hangisi en uzun?
5. Güneş gökyüzünde yer değiştiriyormuş gibi görünür; bunun nedeni Dünya'nın dönmesidir.

Sor: Öğle vakti gölgen neden kısaldı?

3. El feneri ve top ile Ay

Amaç: Ay'ın kendi ışığı olmadığını, Güneş ışığını yansıttığını öğrenmek.

Malzemeler: El feneri, beyaz bir top
Süre: 15 dakika

1. Odayı karartın. Topu gösterip "Ay ışık saçıyor mu?" diye sorun.
2. El fenerini (Güneş) topa tutun: Top şimdi parlıyor.
3. Feneri kapatın: Top görünmez oluyor.
4. Ay'ın da parlaklığını Güneş'ten aldığını, kendi ışığı olmadığını söyleyin.

Sor: Fener kapanınca top neden görünmez oldu?

📄 Ay'ın evreleri boyama çalışma kâğıdı — PDF indir (A4, 2 sayfa, cevap anahtarı 2. sayfada) PDF

4. Gezegen boyama

Amaç: Gezegenlerin farklı renklerini ve görünüşlerini tanımak.

Malzemeler: Gezegen boyama sayfası, boya kalemleri
Süre: 25 dakika

1. Önce gezegenlerin fotoğraflarına birlikte bakın.
2. Mars'ı kırmızımsı, Satürn'ü halkalarıyla, Neptün'ü maviyle boyayın.
3. Dünya'yı boyarken mavi denizleri ve yeşil-kahverengi karaları gösterin.
4. Her gezegenin altına adını birlikte yazın.

Sor: Hangi gezegenin halkaları en kolay görülür?

📄 Astronot boyama sayfası — PDF indir (A4, 1 sayfa) PDF

5. Pipetli kâğıt roket

Amaç: Bir şeyi bir yöne ittiğimizde onun da ters yöne gittiğini (itme) eğlenceli bir yolla görmek.

Malzemeler: Kalın bir pipet, A4 kâğıdın bir şeridi, bant, kalem
Süre: 30 dakika

1. Kâğıt şeridi kalemin üzerine sararak bir tüp yapın ve bantlayın, sonra kalemi çıkarın.
2. Tüpün bir ucunu katlayıp bantla kapatın; bu roketin burnudur.
3. Roketin arka ucuna küçük üçgen kanatlar yapıştırın.
4. Roketi pipete geçirin ve pipetten güçlüce üfleyin.
5. Kimse fırlatma yönünde durmasın; rokete yüz ya da göz hizasından nişan alınmasın.

Sor: Daha güçlü üfleyince roket ne oldu?

6. Delikli bardak ile yıldız haritası

Amaç: Yıldızların gökyüzünde bilinen şekiller oluşturduğunu tanımak.

Malzemeler: Koyu renkli kâğıt bardak, raptiye ya da sivri kalem (yetişkin kullanır), el feneri
Süre: 25 dakika

1. Bardağın dibine Büyükayı'nın yedi parlak yıldızının oluşturduğu kepçe şeklini kalemle işaretleyin.
2. Delikleri raptiyeyle bir yetişkin açsın.
3. Odayı karartın, feneri bardağın içine tutun.
4. Tavanda beliren noktaları birlikte sayın ve kepçe şeklini bulun.

Sor: Gece gökyüzünde bu kepçeyi bulabilir misin?

Gökyüzündeki yıldız şekilleri için gökyüzünün bilinen yıldızları sayfasına göz atabilirsiniz.

7. Kâğıt tabaktan astronot kaskı

Amaç: Astronotların uzayda neden kask taktığını konuşmak.

Malzemeler: Kâğıt tabak, makas (yetişkin kullanır), boya kalemleri, lastik ya da kurdele
Süre: 30 dakika

1. Bir yetişkin tabağın ortasından yüzün görüneceği büyüklükte bir pencere kessin.
2. Çocuk tabağı boyasın, üzerine adını ve küçük bir bayrak çizsin.
3. Kenarlara delik açıp lastik geçirin.
4. Kaskı takınca uzayda hava olmadığını, astronotların soluyacakları havayı giysileriyle taşıdığını anlatın.

Sor: Astronot uzayda neden kaskını çıkaramaz?

Gerçek astronotların giysisi ve kaskı hakkında daha fazlası: uzay yürüyüşü nasıl yapılır.

8. Gezegen sıralama oyunu

Amaç: Sekiz gezegeni Güneş'e yakınlık sırasıyla dizmek.

Malzemeler: Gezegen kartları (çizilmiş ya da çalışma kâğıdından kesilmiş), yere çizilmiş bir çizgi
Süre: 20 dakika

1. Çizginin başına bir "Güneş" kartı koyun.
2. Çocuklar kartları sırayla dizsin: Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün.
3. Her kartı yerine koyan çocuk gezegenin adını yüksek sesle söylesin.
4. Sonra kartları karıştırıp oyunu süreyle tekrar edin.

Sor: Dünya Güneş'ten sayınca kaçıncı gezegen?

📄 Gezegen eşleştirme çalışma kâğıdı — PDF indir (A4, 2 sayfa, cevap anahtarı 2. sayfada) PDF

9. Bilmece saati

Amaç: Uzay sözcüklerini oyunla pekiştirmek.

Malzemeler: Bilmece listesi
Süre: 15 dakika

1. Çocuklar daire şeklinde otursun.
2. Öğretmen ya da veli bir bilmece sorsun; bilen el kaldırsın.
3. Cevap verildikten sonra o cisim hakkında bir cümle söyleyin.
4. Son turda çocuklar kendi bilmecelerini uydursun.

Sor: Sen hangi gök cismi için bir bilmece uydurabilirsin?

Hazır bilmeceler için uzayla ilgili bilmeceler ve cevapları sayfasına bakabilirsiniz.

10. Gece gökyüzü ev ödevi ve uzay kutusu

Amaç: Gökyüzünü gözlemleyip öğrendiklerini bir kutuda toplamak.

Malzemeler: Ayakkabı kutusu, siyah kâğıt, beyaz boya ya da yıldız çıkartması, defter
Süre: Bir hafta boyunca akşamları 5 dakika; kutu için 40 dakika

1. Bir yetişkinle her akşam pencereden ya da balkondan gökyüzüne bakın.
2. Ay'ı görünce şeklini deftere çizin; yıldız sayısını kabaca not edin.
3. Hafta sonunda ayakkabı kutusunun içini siyah kâğıtla kaplayın.
4. İçine çizimleri, yaptığınız roketi, gezegen kartlarını ve kaskı koyun.
5. Kutuyu sınıfa getirip arkadaşlarına içindekileri anlatın.

Sor: Bu hafta Ay'ın şekli değişti mi?

Öğretmen ve veliler için notlar

• Bu etkinlikler 1. sınıf için bağımsız birer derstir; okul öncesi yaş grubu için hazırlanan haftalık plan ve tekerlemeler okul öncesi uzay konusu sayfasında.
• Gece gözlem ödevinde çocuk her zaman bir yetişkinle olsun; Güneş'e asla doğrudan bakılmasın.
• Deney sonrası çocuğun cevabını düzeltmek yerine "Bunu nasıl anladın?" diye sorun; doğru bilgiyi birlikte bulun.
• Gözlemleri düzenli kaydetmek isteyenler için gökyüzü gözlem defteri sayfası var.

Merak edebileceklerin

• Ay nedir kısaca?
• Güneş Sistemi'nde kaç gezegen var?
• Astronot kimdir?
• Takımyıldız nedir?
• Uzayda bir gün kaç saat sürer?