Vorkosigan Destanı okuma sırası (Lois McMaster Bujold): 16 roman ve rehber

Vorkosigan Destanı, Amerikalı yazar Lois McMaster Bujold'un 1986'da başlayan bilimkurgu serisidir. Seride 16 roman ile aralarına serpiştirilmiş novella ve kısa öyküler vardır. Seri, Hugo ödüllü romanları ve 2017'de aldığı Hugo En İyi Seri Ödülü ile tanınır. Hikâyelerin çoğu, bedensel engelli bir uzay istihbaratçısı ve paralı asker amirali olan Miles Vorkosigan'ı ve ailesini konu eder. Kitapların Türkçe baskısını doğrulayamadığımız için adlar İngilizce kullanılıyor.

Evren ve ana fikir

Seri, yaklaşık altı yüz yıla yayılan bir tarihsel çerçevede, solucan deliklerinin bağladığı gezegenlerde geçer. Her gezegen farklı bir toplum modelidir:

• Barrayar: Yüzyıllarca dış dünyadan kopuk kalmış kolonistlerin torunlarının yaşadığı, askerî ve hiyerarşik bir toplum. Kılıçlarla uzay gemilerinin bir arada durduğu bu dünyada mutasyona karşı güçlü bir önyargı vardır.
• Beta Kolonisi: Teknolojisi ileri ve toplumu eşitlikçi bir dünya; yüzeyin elverişsizliği nedeniyle insanlar yeraltında yaşar. Betalıların gözünde Barrayar mantıksız ve geri kalmış görünür; Barrayarlılar ise Betalıları cinsel ve siyasi bakımdan disiplinsiz bulur.
• Komarr: Teraformlanmış (insan yaşamına uygun hâle getirilmiş) bir gezegen; solucan deliği ağında önemli bir ticaret ve stratejik düğüm noktası.
• Jackson's Whole: Ticaretin ve paranın tek yasa olduğu bir suç gezegeni.
• Cetaganda: Hiyerarşisinin genetik üstünlüğe dayandığı, biyomühendislikte ileri bir imparatorluk.
• Quaddie'ler: Sıfır yerçekimine uyum için bacak yerine ikinci bir çift kola sahip biçimde tasarlanmış insanlar.

Miles Vorkosigan, bir suikast girişimi sırasında anne karnında teratojen bir maddeye maruz kaldığı için kısa ve kırılgan uzun kemiklerle doğmuştur. Yapay rahim, klonlama, genetik müdahale ve uzun ömür gibi öğeler seri boyunca toplumların kimliğe, aileye ve kusurlu görülen insana bakışını sınamak için kullanılır.

Kitap sayısı ve yayın sırası

Seri 16 roman içerir. Aşağıdaki tabloda yayın sırası ve her romanın Vikipedi'deki özetinden yola çıkan kısa tanıtımı yer alıyor (ayrıntıdan kaçınılmıştır):

Yıl	Roman	Konu
1986	Shards of Honor	Bir Betalı kaptan ile Barrayarlı bir soylu, savaş sırasında ıssız bir gezegende mahsur kalıp birbirine yaklaşır.
1986	The Warrior's Apprentice	On yedi yaşındaki Miles, iki bacağını kırdıktan sonra doğaçlamayla bir gemi ve paralı asker filosu edinir.
1986	Ethan of Athos	Yalnız erkeklerden oluşan bir toplumda Elli Quinn'in yürüttüğü bir görev; Miles doğrudan sahnede değildir.
1988	Falling Free	Mühendis Leo Graf, sıfır yerçekimi işi için dört kollu tasarlanmış Quaddie'lerle karşılaşır.
1989	Brothers in Arms	Miles, Cetagandalılardan kaçarken Dünya'ya ulaşır; yerine bir klon geçirilir.
1990	The Vor Game	Suç sayılacak bir emri reddeden Miles, Hegen Hub'da görevlendirilir ve imparator dostunu kurtarmak zorunda kalır.
1991	Barrayar	Miles'a hamile Cordelia, suikast girişimleri ve Vordarian'ın darbesiyle karşılaşır.
1994	Mirror Dance	Mark, Miles gibi davranıp Jackson's Whole'daki klonları kurtarmaya çalışır; sonuçlar felakettir.
1995	Cetaganda	Miles ile Ivan, bir imparatorluk cenazesinde Barrayar'ı temsil ederken ölümcül bir öjenik entrika keşfeder.
1996	Memory	İmparatorluk İstihbaratı'ndan zorunlu ayrılan Miles, eski amirinin ani zihinsel bozukluğunu bir İmparatorluk Denetçisi olarak soruşturur.
1998	Komarr	Miles, sabotaj şüphesi taşıyan bir uzay kazasını soruşturur ve Ekaterin Vorsoisson'a âşık olur.
1999	A Civil Campaign	Miles, İmparator Gregor'un düğün hazırlıkları sürerken Ekaterin'e kur yapmaya çalışır.
2002	Diplomatic Immunity	Miles, Quaddie uzayında bir diplomatik krizi çözer.
2010	Cryoburn	Miles, Kibou-daini gezegeninde bir kriyojenik şirketini soruşturur.
2012	Captain Vorpatril's Alliance	Ivan, genç bir kadını bir suç çetesinden korurken Jackson's Whole'a uzanan bir komployu açığa çıkarır.
2016	Gentleman Jole and the Red Queen	Amiral Jole'a Cordelia'dan, Aral'ın genetik malzemesiyle çocuk sahibi olma önerisi gelir.

Romanların arasında novellalar ve kısa öyküler de vardır: "The Mountains of Mourning" (1989), "Labyrinth" (1989), "The Borders of Infinity" (1987), "Winterfair Gifts" (2004), "The Flowers of Vashnoi" (2018) ve "Dreamweaver's Dilemma" (1996). Vikipedi'nin kronolojisinde ayrıca "Aftermaths" (1986) kısa öyküsü de yer alır.

Evren içi (kronolojik) sıra

Serinin iç kronolojisi yayın sırasına uymaz. Vikipedi'deki kronolojiye göre sıra şöyledir; parantez içinde ilk yayın yılı verilmiştir:

1. "Dreamweaver's Dilemma" (1996), Miles'tan yaklaşık 500 yıl önce
2. Falling Free (1988), Miles'tan yaklaşık 200 yıl önce
3. Shards of Honor (1986)
4. "Aftermaths" (1986)
5. Barrayar (1991)
6. The Warrior's Apprentice (1986)
7. "The Mountains of Mourning" (1989)
8. The Vor Game (1990)
9. Cetaganda (1995)
10. Ethan of Athos (1986)
11. "Labyrinth" (1989)
12. "The Borders of Infinity" (1987)
13. Brothers in Arms (1989)
14. Mirror Dance (1994)
15. Memory (1996)
16. Komarr (1998)
17. A Civil Campaign (1999)
18. "Winterfair Gifts" (2004)
19. Diplomatic Immunity (2002)
20. Captain Vorpatril's Alliance (2012)
21. "The Flowers of Vashnoi" (2018)
22. Cryoburn (2010)
23. Gentleman Jole and the Red Queen (2016)

Vikipedi'ye göre Bujold, kitapların genel olarak evren içi kronolojik sırayla okunmasından yanadır, ancak bunu bazı çekincelerle söyler. Yazarın kendi sitesindeki ayrıntılı öneriyi açıp doğrulayamadığımız için burada onun adına daha fazlasını yazmıyoruz.

Nereden başlanır?

Vikipedi, okurların sık sık The Warrior's Apprentice ya da Miles'ın ilk maceralarıyla başladığını belirtir. Buna dayanarak üç yol önerebiliriz (bu bölüm editör önerisidir, yazarın görüşü değildir):

• Miles'tan başlamak isteyenler: The Warrior's Apprentice ile açılış yapıp yayın sırasını izleyebilir. Bu yol, kahramanı tanıma bakımından en doğrudan olanıdır.
• Cordelia ve Aral'dan başlamak isteyenler: Shards of Honor ile Barrayar, Miles'ın doğumundan önceki ve hemen sonraki dönemi anlatır; iki kitap 1996'da Cordelia's Honor adlı ciltte toplandı.
• Evren içi sırayı seçenler: Kronolojiye tam uymak isteyen okur Falling Free ile (isterse önce "Dreamweaver's Dilemma" öyküsüyle) başlar; ancak Falling Free Miles'tan yaklaşık 200 yıl önce geçtiği için serinin ana kadrosuyla bağı zayıftır.

Ethan of Athos'ta Miles doğrudan sahnede olmadığı için, Miles'ın maceralarını sürekli izlemek isteyen okur bu kitabı sona bırakabilir; evren içi sırada o, Cetaganda'dan hemen sonra gelir. Kısa eserler ise ilgili romanların çevresinde okunabilir: örneğin "The Mountains of Mourning" ile The Vor Game aynı dönemdedir.

Mark'ın hikâyesi Brothers in Arms'ta başlar ve Mirror Dance'te sürer; bu iki kitabı sırayla okumak etkiyi artırır.

Ödüller ve etki

Vikipedi'ye göre seri birkaç Hugo almıştır: The Vor Game (1991), Barrayar (1992), Mirror Dance (1995), "The Mountains of Mourning" (1990) ve 2017'de En İyi Seri Ödülü. Falling Free ile "The Mountains of Mourning" ayrıca Nebula Ödülü kazandı. Bujold toplam dört Hugo En İyi Roman ödülüyle Robert A. Heinlein'ın rekoruna eşit konumdadır; 2020'de SFWA Büyükusta Ödülü'nü aldı. Yazarın fantastik "Beş Tanrı Dünyası" serisi de 2018'de Hugo En İyi Seri Ödülü kazandı.

Seri otuz yılı aşkın bir süreye yayılır: ilk üç roman 1986'da, son roman 2016'da çıktı; en son novella ("The Flowers of Vashnoi") 2018'de yayımlandı. Bazı romanlar ayrıca ciltlerde toplandı: Shards of Honor ile Barrayar 1996'da Cordelia's Honor, Brothers in Arms ise 2002'de Miles Errant omnibusunda yer aldı.

Bilim bakımından seri

Serinin başlıca bilimkurgu öğeleri: solucan deliği ulaşımı, uterus replikatörleri (yapay rahim), genetik mühendisliği, yerçekimi manipülasyonu, klonlama ve 120 yılı aşan insan ömrü.

Gerçek bilimle karşılaştırıldığında: solucan delikleri hâlâ gözlenmemiş, kuramsal yapılardır; geçilebilir olanları için egzotik madde gerekir (Solucan delikleri). Yapay rahim, hayvan deneylerinde (2017'de kuzu fetüsleri 28 güne kadar) ilerleme kaydetmiştir; insanda tam gebelik yoktur. Klonlama gerçekte aynı genomu verir ama kişiliği ve anıları değil; klonlama ve kimlik teması için Cyteen'e de bakılabilir. Kriyonik ise ana akım bilimce şüpheyle karşılanır ve canlandırma bugün mümkün değildir.

Uyarlamaları

Seri için sinema ya da televizyon uyarlaması doğrulayamadık. Vikipedi'ye göre The Warrior's Apprentice, 2010'da Fransızca bir çizgi romana uyarlanmış ve La Saga Vorkosigan dizisini başlatmıştır.

Kimlere uygun?

Seri, karakter odaklı, siyaset ve aile dramı içeren, ama uzay macerasından da vazgeçmeyen bilimkurguyu sevenlere uygundur. Başka bilimkurgu serilerinin okuma sırası için Old Man's War okuma sırası ve Murderbot Günlükleri okuma sırası sayfalarına da bakabilirsiniz.