Shards of Honor (Lois McMaster Bujold): konusu, bilimi ve okuma rehberi

Shards of Honor, Amerikalı yazar Lois McMaster Bujold'un ilk romanıdır. Haziran 1986'da Baen Books tarafından yayımlandı; ilk baskısı 320 sayfaydı. Yazarın sonradan dev bir seriye dönüşen Vorkosigan Destanı'nın yayın sırasındaki ilk kitabıdır, ama hikâye bakımından serinin kahramanı Miles Vorkosigan'ın doğumundan önceki dönemi anlatır. Bir uzay operası olarak başlar, bir savaş romanına ve bir aşk hikâyesine dönüşür. Kitabın Türkçe baskısını doğrulayamadığımız için adı İngilizce kullanılıyor.

Kitap ne anlatıyor?

Romanın merkezinde iki dünyanın insanı var. Cordelia Naismith, Beta Kolonisi'nin Astronomik Araştırma Hizmeti'ne bağlı bir keşif gemisinin kaptanıdır. Beta Kolonisi, teknolojisi çok ileri ve toplumsal yapısı eşitlikçi bir gezegendir. Karşısına çıkan Aral Vorkosigan ise Barrayar'ın subayıdır. Barrayar, soylu savaşçı sınıfının (Vor'ların) yönettiği, feodal ve askerî bir düzene sahip, uzun süre dış dünyadan kopuk kalmış bir gezegendir. Vorkosigan'ın ününü gölgeleyen bir lakabı vardır: "Komarr Kasabı".

Kitap, bu iki insanın tanışmasıyla başlayan ve iki gezegenin savaşına uzanan bir hikâyedir. Bujold burada macera ile ahlaki ikilemi iç içe işler: komuta zinciri, emre itaat ile vicdan arasındaki gerilim ve düşman diye bilinen insanı tanımanın ağırlığı anlatının asıl konularıdır. Kitap bir uzay savaşı hikâyesi anlatsa da çatışmanın bilimkurgusal gösterisinden çok insanların yaptığı seçimlere odaklanır.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

Cordelia, bilinmeyen bir gezegende yürüttüğü araştırma sırasında üssünün saldırıya uğramasıyla Vorkosigan'la karşılaşır. İkili beş gün boyunca birlikte hayatta kalmaya çalışır. Bu süre içinde Cordelia, Vorkosigan'ın kamuoyunda bilinen imajının gerçek kişiliğiyle uyuşmadığını fark eder ve aralarında bir yakınlık doğar.

Hikâye daha sonra Escobar Savaşı'na uzanır. Cordelia bu savaşta bir Beta yem gemisini komuta eder ve Barrayar'ın acımasızlığıyla tanınan amirali Vorrutyer'in eline düşer. Vorrutyer'in zulmü, Barrayar ordusunun içindeki çatlakları da gösterir: onun emrindeki çavuş Bothari, Cordelia'yı korumak için amirine karşı çıkar. Savaş, Barrayar için ağır kayıplarla biter; veliaht Serg savaşta ölür. Kitabın ilerleyen bölümlerinde bu ölümün tesadüf olmadığı, İmparator Ezar'ın dengesiz veliahdını ortadan kaldırarak iç savaşı önleme çabasının bir parçası olduğu ortaya çıkar.

Bu çatışma sırasında Cordelia'nın Barrayar'a ve Vorkosigan'a bakışı da değişir. Başta düşman bildiği bir ordunun içinde dürüst insanlar da bulunduğunu, kendi tarafının ise her zaman göründüğü kadar saf olmadığını görür. Savaşın siyasi bedeli kadar bireysel bedeli de kitabın ana ekseni olur.

Savaş bittikten sonra Cordelia, Barrayar askerlerinin esir kadınlara yaptığı tecavüzlerin ardından geriye kalan döllenmiş yumurtaların rahim kopyalayıcılarda (yapay rahim cihazları) tutulduğunu öğrenir. Vorkosigan bu çocukların bakılmasını ve Barrayar'da evlat edinilmesini sağlar. Beta Kolonisi'ne dönen Cordelia ise Barrayar'ın gizli ajanı olmakla suçlanır; sorgu ilaçlarından korktuğu için kaçar. Gideceği yer Barrayar'dır. Orada Vorkosigan'la evlenir; Vorkosigan, genç İmparator Gregor'u koruyacak naiplik görevini üstlenir. Cordelia'nın bu tercihi, hem kişisel bir bağlılık hem de Barrayar'ın karmaşık iç siyasetine girmek anlamına gelir. Romanın sonu, bir savaşın bittiğini ama asıl siyasi ve kişisel hesaplaşmanın daha yeni başladığını gösterir; bu hesaplaşma Barrayar adlı devam romanında anlatılır.

Yazar ve yazıldığı dönem

Lois McMaster Bujold, 2 Kasım 1949'da Columbus, Ohio'da doğdu ve 1968-1972 arasında Ohio State Üniversitesi'nde okudu. Gençliğinde bilimkurgu yazdı, üniversiteden sonra bıraktı; otuzlu yaşlarında, bir arkadaşının kitap satışlarından ilham alarak profesyonel yazarlığa döndü. İlk iki romanı 1986'da Baen Books'tan çıktı: Shards of Honor ve The Warrior's Apprentice.

Kitabın yayın tarihi kısmen yanıltıcıdır. 1986'daki Shards of Honor, aslında Mirrors adlı daha uzun bir taslağın kısaltılmış hâliydi. Bujold sonradan bu taslağın geri kalanını iki ayrı eser olarak yayımladı: "Aftermaths" adlı kısa öykü ve 1991'de çıkan Barrayar romanı. Üçü 1996'da Cordelia's Honor adlı derlemede bir araya getirildi.

Kitaptaki bilim

Bujold'un evreni "sert bilimkurgu" değildir, ama birkaç temel fikri gerçek bilimle karşılaştırmak mümkündür.

Solucan deliği ağı

Vorkosigan evreninde yıldızlar arası yolculuk, "uzay-zamandaki anomaliler" yoluyla, yani solucan deliği benzeri geçitlerle yapılır. Barrayar'ın tarihi de bu ağa bağlıdır: geçidin kapanmasıyla gezegen dünyalardan koptu ve yüzyıllarca geri gitti; sonra yeniden keşfedildi. Gerçek fizikte solucan deliği, uzay-zamanın iki uzak noktasını birleştiren varsayımsal bir yapıdır. Fikrin kökü 1935'te Einstein ve Rosen'in Einstein-Rosen köprüsü çalışmasına, adı ise 1957'de John Archibald Wheeler'a uzanır. 1988'de Kip Thorne ve Mike Morris, içinden geçilebilir bir solucan deliğinin kuramsal olarak mümkün olabileceğini, ancak bunun için negatif enerji yoğunluklu "egzotik madde" gerektiğini gösterdi. Bugüne kadar bir solucan deliğinin gözlendiğine dair bir kanıt yok. Ayrıntılı bilgi için solucan delikleri sayfasına, Albert Einstein ve Kip Thorne sayfalarına bakabilirsiniz.

Rahim kopyalayıcılar

Romanın ahlaki ağırlığını taşıyan öğelerden biri, bebeğin anne karnı dışında geliştiği rahim kopyalayıcılardır. Gerçekte tam anlamıyla böyle bir cihaz yok. En bilinen deney, 2017'de Philadelphia Çocuk Hastanesi'nin (CHOP), yapay amniyon sıvısı dolu plastik bir torbada kuzu fetüslerini birkaç hafta boyunca, bazı durumlarda 25-28 güne kadar yaşatmasıdır. Daha yakın dönemde Barselona'da bir grubun sıvı dolu ortamda fetüs yaşatmayı 21 güne çıkardığı bildirildi; insan denemeleri ise henüz planlama aşamasında. Burada önemli bir ayrım var: gerçek araştırmalar tam gebeliği değil, erken doğan bebeklerin desteklenmesini hedefliyor. "Ektogenez" (gebeliğin vücut dışında tamamlanması) terimi ise 1923'te J. B. S. Haldane'e atfedilir.

Astronomik keşif

Cordelia'nın görevi, bilinmeyen gezegenleri incelemektir. Bu, ötegezegen çağında okura tanıdık gelen bir fikirdir: yıldızların etrafındaki gezegenlerin haritasını çıkarmak ve yaşanabilirliği değerlendirmek.

Etkisi ve ödülleri

Kitabın kendi adına anılan büyük bir ödülünü doğrulayamadık; önemi bir serinin kapısı olmasından geliyor. Vorkosigan Destanı'nın tamamı 2017'de Hugo En İyi Seri ödülünü aldı. Serinin sonraki kitapları ise daha fazla ödül topladı: The Mountains of Mourning (Hugo ve Nebula, 1990), The Vor Game (Hugo, 1991), Barrayar (Hugo ve Locus, 1992). Bujold, En İyi Roman dalında dört Hugo kazanarak bu alandaki Robert A. Heinlein rekoruna ulaştı. 2020'de SFWA'nın Damon Knight Büyük Usta Ödülü'nü aldı.

Eleştirmenler kitabı ilk çıktığı dönemden beri karışık ama genel olarak olumlu karşıladı. Christian Weisgerber 1996'da entrikaları, hafif mizahı ve karakter çiziminin iyiliğini beğenmiş, ama özgünlükten yoksun bulmuştu. Thomas M. Wagner 2004'te inandırıcılık sorularına rağmen kitabı iyi bir uzay operası olarak değerlendirdi. Jo Walton ise 2009'da kitabın duygusal derinliğini ve gerçek ahlaki ikilemlerini öne çıkardı; Cordelia'nın tekrar tekrar okunabilecek bir karakter olduğunu belirtti.

Kitabın bugünkü okurları için bir başka önemli yönü, yazarın ilerleyen yıllarda yarattığı karakterlerin çoğunun köklerinin burada atılmış olmasıdır. Bothari, Vorkosigan ve Gregor gibi isimler sonraki romanlarda önemli rollere çıkar; bu nedenle Shards of Honor, yalnız bir giriş romanı değil, serinin duygusal temelini kuran kitap olarak okunabilir.

Kitabın bir başka güçlü yanı, merkezindeki kadın kahramandır. Cordelia, bir silahşor ya da kurtarılan bir kız değil, karar veren, eleştiren ve değişen bir yetişkindir.

Uyarlamaları

Bu yazının yazıldığı sırada doğrulayabildiğimiz bir film ya da dizi uyarlaması yok; bu nedenle sitedeki bir film sayfasına bağlanamıyor.

Kimlere uygun, nereden başlanmalı?

Kitap, karakter odaklı askerî bilimkurguyu sevenlere ve siyasetin insanları nasıl zorladığını merak edenlere uygun. Yoğun teknik açıklama beklemeyin; Dune gibi siyasi entrikayı ön plana çıkaran kitaplardan hoşlananlar için iyi bir geçiş, Old Man's War gibi askerî bilimkurgu okuyanlar için ise daha duygusal bir alternatiftir. Savaş ve cinsel şiddet temaları içerdiğini, bunun kitabın sert bölümlerinde yer aldığını bilmekte fayda var.

Seriye nereden başlanacağı konusunda iki yol var. Yazarın önerisi, bazı istisnalarla iç kronolojik sırayı izlemek: bu sırada Shards of Honor ve devamı Barrayar, Miles'ın hikâyesinden önce gelir. Yayın sırasıyla başlayanlar ise doğrudan The Warrior's Apprentice'ten gidip bu kitaba sonra dönebilir. Her iki yol da çalışır; Cordelia'nın hikâyesini seviyorsanız Barrayar ve Cordelia's Honor derlemesi doğal devamdır. Yazarın diğer eserleri ve serinin geri kalanı için Lois McMaster Bujold sayfası iyi bir başlangıç.