The Warrior's Apprentice (Lois McMaster Bujold): konusu ve okuma rehberi

The Warrior's Apprentice, Lois McMaster Bujold'un 1986'da Baen Books'tan yayımlanan romanı ve Vorkosigan Destanı'nın en çok okunan başlangıç noktalarından biridir. Yayın sırasında serinin ikinci kitabıdır; yazarın aynı yıl çıkan ilk romanı Shards of Honor'dan yaklaşık on yedi yıl sonrasını anlatır. Kitabın kahramanı Miles Vorkosigan, ağır bir fiziksel engelle doğmuş, buna karşılık olağanüstü zekâya ve atılganlığa sahip genç bir Barrayar soylusudur. Bir askerî akademiye girmeyi hayal ederken kendini bir uzay filosunun başında bulur. Kitabın Türkçe baskısını doğrulayamadığımız için adı İngilizce kullanılıyor.

Kitap ne anlatıyor?

Romanın başında Miles, bütün hayatını Barrayar'ın askerî akademisine hazırlanarak geçirmiş bir gençtir. Barrayar, soylu Vor sınıfının yönettiği, feodal ve askerî bir gezegendir; bu düzende fiziksel olarak "kusurlu" biri için asker olmak neredeyse imkânsızdır. Miles'ın kemikleri kırılgandır ve akademinin fiziksel sınavında bir başarısızlık yaşar. Bu yenilgi, kitabın geri kalanını başlatan itici güçtür.

Bujold, romanı bir büyüme hikâyesi, bir macera ve bir hile komedisi arasında dengeler. Miles'ın gücü kasları değil, hızlı düşünmesi ve konuşma becerisidir. Kitap, bir insanın toplumun kendisine biçtiği sınırı nasıl aştığını anlatır, ama bunu yaparken kahramanını eleştirmekten de geri durmaz: Miles'ın cesareti zaman zaman pervasızlığa, yalanı da bir yaşam biçimine dönüşür.

Başlıca karakterler ve mekânlar

Miles'ın yanında ömür boyu koruması olan Bothari ve onun kızı Elena, atlama pilotu Arde Mayhew, Barrayarlı kaçak Baz Jesek ve kuzeni Ivan Vorpatril yer alır. İmparator Gregor, Miles'ın manevi kardeşi olarak anılır. Hikâye Beta Kolonisi'nde başlar, Tau Verde IV çevresindeki bir çatışma bölgesine ve Barrayar'a uzanır. Dendarii ise önce uydurma, sonra gerçek hâle gelen paralı asker filosudur.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

Akademi sınavında iki bacağını kıran Miles, hayalinin yıkıldığı bir dönemde annesinin isteğiyle Beta Kolonisi'ne gönderilir. Orada, filosunun elinden alınmak üzere olan bir yıldız gemisi pilotuyla tanışır. Kendini kanıtlama arzusuyla ailesinin arazisini teminat göstererek bu yük gemisini satın alır ve Tau Verde IV'teki bir çatışma sırasında yük taşımayı kabul eder.

Gemi, Amiral Oser'in ablukasına takılınca işler karışır. Miles, kendini "Amiral Miles Naismith" adıyla Dendarii adlı bir paralı asker örgütünün komutanı olarak tanıtır; böyle bir örgüt aslında yoktur. Askerî strateji ve ikna kabiliyetiyle Oser'in adamlarını birer birer kendi safına çeker; sonunda Oser'in kendisi de bu uydurma filoya katılır. Bu arada Miles'ın korumasının kızı Elena ile gemideki bir Barrayarlı kaçak Baz Jesek birbirlerine âşık olur; bu ilişki de Miles'ı kişisel olarak sınar.

Olayların ortasında, kuzeni Ivan Vorpatril'in getirdiği haber her şeyi değiştirir: Miles'ın filo edinme girişimi yüzünden babası Aral Vorkosigan hakkında vatana ihanet suçlaması gündeme gelmiştir. Miles apar topar Barrayar'a döner ve babasını kurtarmak zorunda kalır. Çıkış yolunu İmparator Gregor'a bir öneri sunarak bulur: Dendarii filosu, kamuoyunda tanınmadan, resmî kayıtlara girmeden imparatorluğun gizli bir silahı olarak kabul edilsin. Böylece yalan üzerine kurulan bir filo, hem Miles'ı hem de ailesini kurtaran kalıcı bir gerçeğe dönüşür.

Roman, Miles'ın hayalini kurduğu askerî role akademi yoluyla değil, kendi yarattığı bir filo sayesinde, üstelik babasının ve İmparator'un onayıyla kavuşmasıyla biter. Hikâyenin ironisi de buradadır: akademiden reddedilen genç, imparatorluğun gizli operasyonlarının kilit adamı olur ve bu görev sonraki romanlarda Miles'ın hayatını belirler.

Yazar ve yazıldığı dönem

Lois McMaster Bujold, 2 Kasım 1949'da Columbus, Ohio'da doğdu ve 1968-1972 yılları arasında Ohio State Üniversitesi'nde okudu. Gençliğinde bilimkurgu yazdı, üniversitenin ardından bıraktı; otuzlu yaşlarında profesyonel yazarlığa döndü. Yazarın yaşam öyküsüne göre The Warrior's Apprentice, yayıncıya sunduğu kitaplar arasında dört ret sonrası kabul edilen romandır.

Kitabın kapağıyla ilgili bilinen bir ayrıntı var: kapak çizimi aslında Keith Laumer'in yayımlanmamış bir romanı için sipariş edilmişti. Bujold'un anlattığına göre sahnedeki çift zaten çizilmişti; Miles resme sonradan eklenen tek figürdü ve ekip, Elena'nın kıyafetine şakayla "savaş geceliği" diyordu. Roman 1997'de, The Vor Game ile birlikte Young Miles adlı derlemede yeniden basıldı. Sesli kitap sürümünü Grover Gardner seslendirdi.

Kitaptaki bilim

Bujold'un yıldız gemileri ve paralı orduları kurgusal ama arkasındaki birkaç fikir gerçek bilimle karşılaştırılabilir.

Kırılgan kemik: gerçek hastalık ve uzay

Miles'ın durumu kurgudur: hamilelik sırasında ebeveynlerine yönelik bir soltoksin gazı saldırısından sonra kullanılan panzehir, gelişmekte olan fetüsün iskeletini bozan güçlü bir teratojendir. Miles, kemiklerini kurtarma çabasıyla rahim kopyalayıcıya aktarılır ve yine de kırılgan kemiklerle doğar; yetişkin boyu yaklaşık 4 fit 9 inç (yaklaşık 145 cm) kalır. Gerçek dünyada bu tabloya en yakın durum, "cam kemik hastalığı" olarak da bilinen osteogenezis imperfektadır (OI). OI genellikle tip I kolajen üreten COL1A1 ya da COL1A2 genlerindeki değişikliklerden kaynaklanır, yaklaşık 15.000-20.000 kişide bir görülür ve tedavisi belirtileri hafifletmeye dayanır: kemik yoğunluğunu artıran ilaçlar, fizik tedavi ve gerekirse kemiği güçlendiren metal çubuk ameliyatları. Yani Miles'ın nedeni kurgu, ama yaşadığı kırık döngüsü gerçek bir hastalıkla örtüşüyor.

Uzay yolculuğuyla bir bağ daha var: mikro yerçekiminde astronotlar da kemik kaybeder. Bilimsel derlemelere göre bu kayıp ayda yüzde 1'i aşabilir; yaşlı insanlar ise yılda yüzde 1-1,5 oranında kemik kaybeder. Egzersiz yıllardır uygulanıyor, ama kaybı tam önlediği kanıtlanmış değil. Bu karşılaştırma, uzun görevlerin insan bedenine yüklediği yükü hatırlatıyor; ayrıntı için uzayın insan vücudunu nasıl değiştirdiği sayfasına bakabilirsiniz.

Atlama pilotları ve geçitler

Romanın evreninde yıldız sistemleri arasında yolculuk, solucan deliği benzeri geçitler üzerinden yapılır ve gemileri bu geçitlerden geçirmek için özel "atlama pilotları" gerekir. Gerçek fizikte solucan deliği varsayımsal bir yapıdır: 1935'te Einstein ve Rosen'in köprü çözümüne, 1957'de Wheeler'in adlandırmasına, 1988'de Thorne ve Morris'in içinden geçilebilir model önerisine dayanır; ama gözlemsel bir kanıt yoktur ve içinden geçilebilir modeller negatif enerjili egzotik madde gerektirir. Konunun ayrıntısı solucan delikleri sayfasında.

Etkisi ve ödülleri

Kitap tek başına büyük bir ödül kazanmadı; önemi serinin başlangıcı olmasında yatar. Aynı karakterin hikâyesi sonraki romanlarda büyüdü: The Mountains of Mourning Hugo ve Nebula (1990), The Vor Game Hugo (1991) aldı, Bujold'un 2017'de Hugo En İyi Seri ödülünü kazanan Vorkosigan Destanı bu çizginin bütünüdür. Jo Walton, kitabın beklenenden yaklaşık yüzde doksan fazla derinlik taşıdığını yazmış, ama serinin sonraki kitaplarda asıl derinliğine ulaştığını da eklemişti. Bu değerlendirme, kitabın hafif görünen macera yapısına rağmen karakter ve ahlak sorularıyla dolu olduğunu özetliyor.

Kitabın bir başka etkisi, engelli bir kahramanı yardıma muhtaç ya da acınacak biri olarak değil, hem sınırlarıyla hem de yeteneğiyle bütün bir karakter olarak yazmasıdır. Miles'ın kırılgan bedeni olay örgüsünün bir süsü değil, her kararını etkileyen bir koşuldur. Seri boyunca bu karakter yaşlanır, kayıplar yaşar ve sorumluluk alır; hepsinin başlangıcı bu kitaptır.

Uyarlamaları

Bu yazının yazıldığı sırada doğrulayabildiğimiz bir film ya da dizi uyarlaması yok; sitedeki bir film sayfasına bağlanamıyor. Roman sesli kitap olarak da mevcuttur.

Kimlere uygun, nereden başlanmalı?

Hızlı tempolu, esprili ve karakter odaklı bir uzay macerası arayanlar için iyi bir başlangıçtır. Kitap, yazarın sonraki eserlerine göre daha hafiftir ama konu ağırlaştığında ciddileşir; savaş, ölüm ve sorumluluk gibi konular geçiştirilmez. Lise çağından itibaren rahatça okunabilecek bir dili vardır, teknik terimler hikâyeyi yormaz. Old Man's War gibi yeni bir askerî bilimkurgu okuduysanız, burada daha insancıl ve mizahi bir bakış bulacaksınız.

Seri sırası konusunda iki yol var. Yayın sırasıyla başlamak istiyorsanız bu kitap serinin ikinci romanıdır ve Shards of Honor okunmadan da rahatça anlaşılır. İç kronolojik sırada ise Cordelia'nın hikâyesi (Shards of Honor ve Barrayar) önce gelir ve bu kitap Miles'ın hayatındaki ilk romandır; sonra The Mountains of Mourning ve The Vor Game gelir. Birçok okur için en rahat yol, doğrudan bu romanla başlamaktır. Yazar hakkında daha fazlası için Lois McMaster Bujold sayfasına bakın.