The Vor Game (Lois McMaster Bujold): konusu, bilimi ve okuma rehberi

The Vor Game, Lois McMaster Bujold'un Vorkosigan Destanı'ndaki romanlarından biridir. Eylül 1990'da Baen Books tarafından yayımlandı; ilk baskısı 345 sayfaydı. Serinin yayın sırasındaki altıncı tam uzunlukta romanıdır ve 1991'de Hugo En İyi Roman Ödülü'nü kazandı. Kitapta Miles Vorkosigan askerî akademiden yeni mezun olmuştur; ilk görevi beklediği gibi gitmez ve onu gizli istihbarat, paralı askerler ve bir yıldızlararası kriz içine sürükler. Türkçe baskısını doğrulayamadığımız için kitabın adı İngilizce kullanılıyor.

Kitap ne anlatıyor?

Roman, bir askerin emre itaat ile doğruyu yapma arasında kaldığı bir anla başlar. Miles için kariyerin başlangıcı olması gereken görev, uzak bir eğitim üssünde sıradan bir hava durumu subaylığıdır ve burada verdiği bir karar, hem kendi geleceğini hem de başka insanların hayatını etkiler. Bu giriş bölümü, kitaptan önce Analog dergisinin Şubat 1990 sayısında "The Weatherman" adlı novella olarak yayımlanmıştı.

Kitabın ilerleyen bölümü bir istihbarat ve entrika romanına dönüşür. Mekân, Hegen Bölgesi ve oradaki bir istasyondur; kahramanlar arasında yalnız Miles değil, İmparator Gregor da vardır. Bujold'un bu romandaki ilgisi, güç ve sorumluluğun nasıl dağıldığı, kimin kime hangi koşulda itaat etmesi gerektiği ve gençlerin yetişkinler dünyasındaki yerini bulması üzerinedir. Yazı, The Warrior's Apprentice'in macera tonuna göre daha siyasi ve daha karmaşıktır.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

Miles, akademiden mezun olduktan sonra Kyril Adası'ndaki uzak bir eğitim üssüne hava durumu subayı olarak atanır; bu, kendisi için istenmeyen bir görevdir. Orada, hukuka aykırı olduğuna inandığı bir emri yerine getirmeyi reddeder ve isyanla suçlanarak tutuklanır. Babası Aral Vorkosigan ile İmparatorluk Güvenliği'nin başındaki Simon Illyan, Miles'ın haklı davrandığı sonucuna varır, ama ordudaki kariyerinin sürdürülemeyeceğini de görürler. Illyan, isteksizce de olsa Miles'ı İmparatorluk Güvenliği'ne aktarır. Yani Miles'ın askerî kariyeri daha başlamadan sona erer, ama onun yerine alışılmışın dışında bir yol açılır. Burada kitabın temel sorusu belirir: kuralı çiğnemek ne zaman doğrudur ve bunun bedelini kim öder?

Miles'ın ilk istihbarat görevi, Hegen Bölgesi'ndeki gelişmeleri değerlendirmektir. Orada silah tüccarı kimliğiyle çalışır; ancak çok geçmeden bir cinayetle suçlanıp tutuklanır. Hücresinde, Komarr ziyaretinden kaçıp serserilik suçundan tutuklanan İmparator Gregor'la karşılaşır. İki genç, bölgedeki paralı askerlerin, siyasi çıkarların ve Cetagandalıların olası istilasının oluşturduğu karmaşık bir gerilimin ortasında kalır. Kendi kimliklerini gizlemek zorunda olan iki Barrayarlının, tehlikeli bir bölgede hayatta kalma ve bilgi toplama çabası, romanın en gergin bölümünü oluşturur. Miles, hem istihbarat görevlisi hem de sonradan komutan olarak, birbirinden çok farklı iki rolün gereklerini aynı anda yerine getirmek zorunda kalır.

Miles bu noktada Dendarii paralı asker filosuyla yeniden bağ kurar ve komutayı devralır. Barrayar'ın takviyeleri, babası ve Gregor'un da katılımıyla gelir; birleşik bir savunma örgütlenir ve Cetagandalıların tehdidi bertaraf edilir. Romanın sonunda Dendarii filosu kalıcı olarak gizli bir statü kazanır ve Miles bu filonun irtibat subayı olur. Yani kitap, Miles'ın ordudan atılma tehlikesinden çıkıp imparatorluğun gizli kolunun anahtar adamı olmasıyla biter.

Yazar ve yazıldığı dönem

Lois McMaster Bujold, 2 Kasım 1949'da Columbus, Ohio'da doğdu ve 1968-1972 arasında Ohio State Üniversitesi'nde okudu. Gençliğinde bilimkurgu yazdı, üniversiteden sonra bıraktı; otuzlu yaşlarında profesyonel yazarlığa döndü. İlk iki romanı 1986'da yayımlandı. The Vor Game, Bujold'un En İyi Roman dalındaki Hugo'larının ilkidir (1991); ardından Barrayar ile 1992'de, Mirror Dance ile 1995'te bu ödülü yeniden kazandı. Bujold En İyi Roman dalında dört Hugo'ya ulaşarak bu alandaki Robert A. Heinlein rekoruna eşitlendi.

Roman, serinin iç kronolojisinde Miles'ın hayatındaki altıncı hikâyedir (novellalar dahil); 1997'de The Warrior's Apprentice ile birlikte Young Miles derlemesinde yeniden basıldı.

Karakterler ve mekânlar

Hikâyenin merkezinde Miles Vorkosigan, İmparator Gregor, Miles'ın babası Aral Vorkosigan ve İmparatorluk Güvenliği şefi Simon Illyan vardır; Amiral Oser ve diğer Dendarii mensupları da sahnededir. Olaylar Barrayar İmparatorluğu'nda, Kyril Adası'nda, Hegen Bölgesi'nde ve Konsorsiyum İstasyonu'nda geçer. Serinin önceki kitaplarından tanıdık karakterlerin bir araya geldiği bu roman, Miles'ın hem aile hem de iş ilişkilerinin sınandığı bir kitaptır.

Kitaptaki bilim

Roman bir askerî-siyasi gerilimdir; bilim, geçitler ve gezegenler arası ulaşım gibi birkaç arka plan fikrinde belirginleşir.

Geçit kavşakları ve stratejik darboğazlar

Vorkosigan evreninde yıldız sistemleri, "uzay-zamandaki anomaliler" aracılığıyla, yani solucan deliği benzeri geçitlerle birbirine bağlanır. Bu ağda birçok geçidin buluştuğu noktalar vardır ve adı da "merkez" anlamına gelen Hegen Bölgesi (Hegen Hub) böyle bir kavşaktır; ordular ve tüccarlar için stratejik bir darboğaz görevi görür. Kitabın siyasi gerilimi de buradan beslenir: bir geçit ağını kim kontrol ederse bölgeyi kontrol eder. Gerçek fizikte solucan deliği, uzay-zamanın iki uzak noktasını birleştiren varsayımsal bir yapıdır. 1935'te Einstein ve Rosen'in köprü çözümüyle, 1957'de Wheeler'in adlandırmasıyla bilinir hâle geldi. 1988'de Kip Thorne ve Mike Morris, içinden geçilebilir bir modelin ancak negatif enerji yoğunluklu "egzotik madde" ile mümkün olacağını gösterdi; böyle bir maddenin doğada gözlendiğine dair bir kanıt yok ve solucan deliği de bugüne dek gözlenmedi. Ayrıntı için solucan delikleri sayfasına, ayrıca Kip Thorne ve Albert Einstein sayfalarına bakabilirsiniz. Solucan deliğini bilimkurguda ele alan filmleri merak edenler için filmlerdeki solucan delikleri yazısı da var.

Bu fikir sert bilim değil, bilimkurgusal bir araçtır; Bujold'un amacı fizik öğretmek değil, bir hikâyenin geçeceği haritayı kurmaktır. Haritanın siyasi sonuçları ise gerçektir: boğazlar ve geçitler tarih boyunca ordular ve tüccarlar için belirleyici olmuştur.

Etkisi ve ödülleri

Roman 1991 Hugo En İyi Roman Ödülü'nü kazandı ve aynı yıl Locus ödülüne aday gösterildi. Vorkosigan Destanı'nın tamamı da 2017'de Hugo En İyi Seri ödülünü aldı. Seride diğer önemli ödüller şunlardır: Falling Free Nebula (1988), The Mountains of Mourning Hugo ve Nebula (1990), Barrayar Hugo ve Locus (1992), Mirror Dance Hugo ve Locus (1995). Bujold 2020'de SFWA'nın Damon Knight Büyük Usta Ödülü'nü aldı.

Kitapta macera ve mizah, ciddi bir siyasi ve ahlaki hesaplaşmayla yan yana durur; Miles'ın hem cesareti hem de pervasızlığı bu kez doğrudan imparatorluğun güvenliğini ilgilendirir.

Hugo'nun yanı sıra kitabın seri içindeki yeri de önemlidir: Dendarii filosunun gizli ve kalıcı bir statü kazanması, sonraki romanlarda Miles'ın gittiği her yerde izlediği yolu belirler. Bu nedenle The Vor Game, yalnız ödüllü bir roman değil, serinin işleyişini kuran bir dönüm noktasıdır.

Uyarlamaları

Bu yazının yazıldığı sırada doğrulayabildiğimiz bir film ya da dizi uyarlaması yok; sitedeki bir film sayfasına bağlanamıyor.

Kimlere uygun, nereden başlanmalı?

Kitap, siyasi entrika, askerî strateji ve tempolu macerayı bir arada seven okurlara uygundur. Seriyi bilmeden de okunabilir; ama Miles'ın geçmişini, Dendarii filosunun nasıl doğduğunu ve Gregor'la ilişkisini bilmek tadı artırır. Bunun için en iyi hazırlık The Warrior's Apprentice'tir. Siyasi entrikanın uzay macerasına karıştığı bir başka klasiği arıyorsanız Dune da bir seçenektir.

Kitapta savaş, silah ticareti ve esaret gibi ciddi konular geçer; ama anlatım, serinin genelinde olduğu gibi, mizah ve umudu elden bırakmaz. Okuma güçlüğü çektirecek bir teknik yoğunluğu yoktur: gezegenler, geçitler ve gemiler hikâyenin zeminidir, esas ağırlık karakterlerin kararlarındadır. Siyasi entrikaların yanı sıra gençlikten yetişkinliğe geçişin yarattığı baskı da kitabın duygusal omurgasıdır.

Seri sırası için: yayın sırasında bu kitap altıncı tam uzunlukta roman, iç kronolojide ise (novellalar dahil) altıncı hikâyedir. Yazarın önerisi, bazı istisnalarla iç kronolojik sırayı izlemektir: Shards of Honor ve Barrayar, ardından The Warrior's Apprentice, The Mountains of Mourning ve bu kitap. Yazarın diğer eserleri için Lois McMaster Bujold sayfası iyi bir başlangıç noktasıdır.