Missing Time (Budd Hopkins): iddiaları ve bilimin cevabı
Budd Hopkins'in 1981 tarihli Missing Time kitabı, bellek boşluklarını hipnozla açarak uzaylı kaçırılması anılarına ulaşılabileceğini savundu; hipnozun sahte anı ürettiği ise bilinen bir bulgudur.
- Tür
- Gizem / sözde bilim
- Yazar
- Budd Hopkins
- İlk yayın yılı
- 1981
Missing Time, yani Türkçesiyle "Kayıp Zaman", Amerikalı ressam ve ufolog Budd Hopkins'in 1981'de yayımlanan kitabıdır. Kitap, "kayıp zaman" kavramını geniş kitlelere tanıtan eser olarak anılır: kişinin yaşadığını hatırlamadığı, saatlerce süren bir boşluk. Hopkins bu boşlukların bir kısmının, uzaylılarca kaçırılmış olmanın izi olabileceğini ve hipnozla geri getirilebileceğini savundu. Bilim dünyası bu görüşü kabul etmez. Bu sayfa önce kitabın ne savunduğunu tarafsızca özetliyor, ardından hipnozun, belleğin ve uyku araştırmalarının bu iddialara verdiği cevabı ayrıntılı anlatıyor. Kitabı bilim kitabı gibi sunmuyoruz.
Kitap ne anlatıyor?
Kitap bir araştırma raporu görünümündedir. İngilizce Vikipedi'ye göre Hopkins, 1976'da Village Voice dergisinde bir UFO görgü tanığının öyküsünü yazdıktan sonra okurlardan düzenli olarak mektup almaya başladı. Missing Time bu birikimin ürünüdür; araştırmacı Ted Bloecher ve psikolog Aphrodite Clamar ile yürütülen incelemelere dayanır. Kitabın temel fikri şudur: bazı kişiler bir UFO görüşü ya da tuhaf bir olayın ardından saatlerin nasıl geçtiğini hatırlamaz; bu "kayıp zaman" bir bellek kaybı gibi görünür, ama Hopkins'e göre gerisinde yaşanmış, bastırılmış bir olay vardır.
Bu yaklaşım yeni değildi. Betty ve Barney Hill olayından (19-20 Eylül 1961, New Hampshire) beri "kayıp zaman" kaçırılma anlatılarının tanımlayıcı özelliği sayılıyordu. Hill çiftinin 178 millik yolculuğu beklenenden çok uzun sürmüş, bellekleri boşluk içermişti. Doktor Benjamin Simon 1964'te onlarla hipnoz çalışmaları yaptı. Hopkins'in kitabı bu tek örneği, birbirinden bağımsız görünen onlarca kişide görülen bir örüntü olarak sunmaya çalıştı.
Kitabın özeti
Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.
Kitap, tek tek olaylardan genel bir sonuca giden bir yol izler. Hopkins önce kendi 1964 tarihli gözlemini hatırlatır: Ağustos 1964'te Massachusetts'in Truro kentinde, iki kişiyle birlikte koyu renkli, eliptik bir cisim görmüştür. Resmî makamların ilgisizliği onu bir örtbas şüphesine iter. Ardından 12 Ocak 1975'te New Jersey'deki North Hudson Park'ta yaşandığı söylenen olaya geçer: George O'Barski adlı tanık, orada karanlık, yuvarlak ve pencereleri ışıklı bir cismin havada durduğunu, kukuleta benzeri giysili küçük figürlerin toprak örneği aldığını söylemiştir. Hopkins olayı bağımsız tanıklar bularak güçlendirmeye çalışır; aralarında yakındaki Stonehenge adlı apartmanın kapıcısı da vardır.
Kitabın bölüm bölüm dökümünü kaynaklarda doğrulayamadığımız için burada ayrıntıya girmiyor, yalnızca bilinen ana hatları özetliyoruz. Hopkins'in savunduğu çizgi üç adımda toplanabilir. Birincisi, bazı insanlarda bir UFO görüşü ya da olağandışı bir gecenin ardından açıklanamayan bir zaman boşluğu vardır. İkincisi, bu boşluk bir unutkanlık değil, bilincin dışına itilmiş bir olayın izidir. Üçüncüsü, hipnoz bu izi sürmeyi ve olayı yeniden kurmayı sağlar. Bu üç adım, farklı kişilerin anlatılarında benzer ögeler bulunduğu fikriyle bağlanır: birbirini tanımayan insanlar benzer şeyleri anlatıyorsa, bunun bir dış gerçekliğe işaret ettiği düşünülür.
Bu çıkarım, kitabın hem gücü hem zayıflığıdır. Güçlü yanı, okura dağınık bir bellek sorununu tutarlı bir hikâyeye çevirmesidir; zayıf yanı, aynı örüntünün telkinle de ortaya çıkabilecek olmasıdır. Hopkins'in kitabı bu eleştiriyi baştan çözmez; çünkü hipnoz seanslarını yürüten kişi, aynı zamanda "kayıp zaman"ın kaçırılma anlamına gelebileceğine inanan kişidir.
Hopkins bu işi sürdürdü: 1987'de Intruders'ı yayımladı (New York Times çok satanlar listesinde dört hafta kaldı), 1989'da New York'ta Intruders Foundation'ı kurdu, 1996'da Witnessed ile devam etti. Zamanla kaçırılmaları sistemli bir "üretme programının" parçası olarak yorumlayan kuramlar da geliştirdi. Missing Time bu yolun başlangıcıdır: sonraki kitapların gelişmiş iddiaları, bu ilk kitabın bellek ve hipnoz temelinin üzerine kuruludur.
Yazar ve yazıldığı dönem
Elliot Budd Hopkins 1931'de doğdu, 21 Ağustos 2011'de kanser komplikasyonları nedeniyle öldü. Soyut dışavurumcu bir ressamdı: 1953'te Oberlin College'dan sanat tarihi derecesi aldı, 1976'da Guggenheim bursu kazandı ve eserleri Whitney Müzesi, Metropolitan Sanat Müzesi ve British Museum gibi kurumlarda yer aldı. UFO'ya ilgisi, 1964'teki Cape Cod gözleminden sonra başladı. Hopkins'in hipnoz oturumlarını, psikoloji alanında resmî bir eğitimi olmadan yürüttüğü belirtilir.
Aynı akımın bir başka örneğini, Missing Time'dan altı yıl sonra yayımlanan Communion sayfamızda okuyabilirsiniz; Strieber'in kitabında da Hopkins hipnozcu olarak yer alır. 1950'lerin "temaslı" anlatılarını görmek isterseniz Flying Saucers Have Landed sayfasına bakabilirsiniz.
Kitabın iddiaları
- Bazı insanlar bir olayın ardından saatlerini hatırlamaz; buna "kayıp zaman" denir.
- Bu bellek boşlukları, uzaylılarca kaçırılmanın işareti olabilir.
- Hipnoz, bu bastırılmış anıları açığa çıkarabilir.
- Birbirinden bağımsız kişilerin benzer şeyler anlatması, anıların gerçekliğini gösterir.
Bilim ne diyor?
Hipnoz belleği açmaz, doldurur
Kitabın en zayıf halkası hipnozdur. Skeptik yazarlar Philip J. Klass ve Robert Sheaffer, soruşturmacının hipnoz altında ortaya çıkan anlatıyı şekillendirdiğini savunur; Klass'a göre öneri yoluyla, kişi için gerçek gibi hissedilen sahte anılar oluşturulabilir. Elizabeth Loftus'ın araştırmaları da öneriyle sahte anıların oluşabildiğini ve otorite figürünün anının güvenilir olduğunu onaylamasının yanlış anının yerleşmesinde büyük rol oynadığını gösterdi. Loftus gibi eleştirmenler, Hopkins'in tekniğinde ince ama güçlü öneri ipuçları bulunduğunu savundu. Hipnoz, hem gerçek hem sahte anıları artırır; çünkü kişi telkine daha açıktır ve boşlukları çevresinden aldığı bilgilerle doldurur. Hipnozla elde edilen bir anlatı, bu yüzden tek başına bir kanıt sayılmaz.
Bu sürecin nasıl işleyebileceğini anlatan bir yedi adımlı model de vardır: kişi, tuhaf yaşantıların kaçırılma belirtisi olabileceğine zaten yatkındır; sonra terapi ya da soruşturma çerçevesi bu anlatıyı pekiştirir ve alternatif açıklamalar araştırılmaz. Hopkins'in kendi görüşü ise Hill çiftini hipnotize eden doktor Simon'ın kaçırılmalara kuşkuyla baktığı halde Hill'lerin tutarlı kaldığı yönündeydi.
Hill olayı bile tek başına kanıt değil
Kitabın dayandığı Hill olayında bile tablo açık değil. Doktor Simon, olayı "tekil bir psikolojik sapma" olarak değerlendirdi; yani gerçek bir dış olay değil, psikolojik bir deneyim saydı. Betty Hill'in çizdiği yıldız haritasını amatör gökbilimci Marjorie Fish Zeta Reticuli sistemiyle (yaklaşık 39 ışık yılı uzaklıkta) eşleştirdi, ama Hipparcos uydusunun verileri bu çözümü zayıflattı ve Fish sonunda kendi hipotezini bıraktı. Carl Sagan gibi eleştirmenler, eşleşmeyi rastlantıya bağladı.
Uyku felci ve uyku geçişleri
"Odada bir varlık" hissi, felç ve garip sesler, uyku felcinin tipik belirtileridir. Araştırmalara göre insanların yüzde 8 ile 50'si ömürlerinde en az bir kez uyku felci yaşar. Sebep REM uykusunun özelliklerinin uyanıklık sırasında da sürmesidir. ABD'de bazı kişiler bu deneyimi "uzaylı kaçırılması" diye yorumlar; başka kültürlerde aynı deneyim cin ya da cadı gibi varlıklarla açıklanır. Bu yüzden Hopkins'in kitabındaki gece olaylarının bir kısmı uyku fizyolojisiyle de ele alınabilir.
Anlatıcılar kimler?
Harvard'dan Susan Clancy'nin 2005'te anlattığı çalışmaya göre kendini kaçırılmış sayanlar çoğunlukla önceden New Age inançları olan, canlı bir hayal gücüne sahip ve uyku felci yaşayan insanlardır. Richard McNally'nin 10 kişilik grubunda ise hiçbir psikiyatrik hastalık bulunmadı; yani bu kişiler "deli" değildir, ama telkine, dalmaya ve büyüsel düşünceye ortalamanın üstünde yatkındırlar. Carl Sagan da kaçırılma anlatıları ile geçmişteki şeytan çarpması anlatıları arasındaki benzerliğe dikkat çekmiş ve bu anıların dış deneyimden değil, içsel işleyişten doğmuş olup olmadığını sormuştur. Sagan'ın şüphecilik üzerine kitabı Karanlık Bir Dünyada Bilimin Mum Işığı sayfamızda anlatılıyor.
"Kayıp zaman" tek başına bir kanıt mı?
Hopkins "kayıp zamanı" bir kaçırılma göstergesi olarak öne çıkardı. Ancak bellek boşluğunun kendisi hiçbir şeyi kanıtlamaz; asıl soru, boşluğun neyle dolduruldüğüdür ve hipnoz bu boşluğu telkinle doldurabilir. Dünya dışı yaşam arayışı ise bambaşka bir yöntemle, teleskoplar ve biyo-imzalarla yürür; bunu Dünya dışı yaşam arayışı sayfasında anlattık.
Nerede haklı, nerede değil?
- Haklı olduğu yer: Anlatıcıların çoğu samimidir ve yaşadıkları gerçek bir korkudur; yaşadıkları akıl hastalığı olmak zorunda değildir.
- Haksız olduğu yer: Bellek boşluğu ve hipnozla elde edilen anlatı fiziksel kanıt değildir; hipnoz sahte anı üretebilir.
- Yöntem sorunu: Araştırıcının beklentisi anlatıyı şekillendirmiş olabilir; alternatif açıklamalar yeterince araştırılmamıştır.
Etkisi ve uyarlamaları
İngilizce Vikipedi, Hopkins'in "kayıp zaman"ı kaçırılmanın önemli bir göstergesi olarak popülerleştirdiğini belirtir. Kitabın ardından gelen Intruders (1987) ve Witnessed (1996) çok okundu. Hopkins ve John E. Mack'in çalışmalarından esinlenen kurgusal bir televizyon filmi olan Intruders 1992'de yayımlandı; sitemizde bu yapıma ait bir sayfa olmadığı için kayda uyarlama adresi eklemedik. Kitabın kendisinin ödül aldığına dair bir kayıt görmedik. Kitap, popüler kültürdeki gri uzaylı imgesini şekillendiren zincirin bir halkasıdır; bu imge için uzaylılar neden hep insana benziyor yazımıza bakabilirsiniz. Uzaylı efsanelerinin nasıl doğduğunu görmek için Roswell 1947 yazısı da iyi bir örnektir.
Kimlere uygun, nereden başlanır?
Missing Time, kaçırılma anlatılarının nasıl doğduğunu ve bir bellek kavramının nasıl popülerleştiğini görmek isteyen ama kitabı eleştirel okuyabilen okur için uygundur. Bilimsel kanıt arayanlar için doğru kaynak değildir. Önce Budd Hopkins sayfasına, sonra karşılaştırma için Communion sayfasına bakmak iyi bir sıradır. Kitabın doğrulanabilen bir Türkçe baskısını bulamadığımız için kayıttaki Türkçe baskı alanını boş bıraktık; sayfa sayısı ve yayıncı bilgisini de ilk baskı için doğrulayamadığımızdan yazmadık.

























