Children of Time serisi okuma sırası (Adrian Tchaikovsky): kitaplar ve nereden başlanır

İngiliz yazar Adrian Tchaikovsky'nin Children of Time dizisi (kelime anlamıyla "Zamanın Çocukları"), 2015'te başlayan ve zekâsı yükseltilmiş hayvanların uygarlıklarını konu alan bir bilimkurgu evreni. Seri kısa sürede hem ödüllerle hem okur ilgisiyle öne çıktı: ilk kitap 2016 Arthur C. Clarke Ödülü'nü kazandı, seri bütün olarak 2023 Hugo En İyi Seri Ödülü'nü aldı. Bu sayfa kitapların yayın sırasını, evren içindeki sıralarını ve yeni başlayan biri için en doğru yolu özetliyor.

Kaç kitap var?

Seri dört roman olarak planlanıyor. Üçü yayımlandı: Children of Time (2015), Children of Ruin (2019) ve Children of Memory (2022). Dördüncü kitap Children of Strife için incelediğimiz kaynaklarda 2026 yayın yılı veriliyor; bu yazının hazırlandığı sırada çıkışını doğrulayabileceğimiz bir yayıncı sayfasına ulaşamadığımız için çıkış durumunu yayıncının sitesinden kontrol etmenizi öneririz. Dizinin yapısı bu yüzden "önce bir kitap, sonra yenisi" mantığıyla değil, her kitabın bir öncekinin sonuçlarını taşıdığı bir zincir olarak düşünülmeli: Children of Ruin'de Children of Time'ın örümcekleri ve Kern'in yapay zekâ sürümü, Children of Memory'de ise bu ekibe ek olarak ahtapot Paul ile kargalar sahnede. Seri, ortak karakterler ve kesintisiz bir tarih çizgisi taşıdığı için tek bir roman dizisi gibi okunuyor.

Yayın sırası

1. Children of Time (2015): zekâsı yükseltilen zıplayan örümcekler ve Dünya'dan kaçan insanların nesil gemisi.
2. Children of Ruin (2019): iki gezegenli bir sistemde ahtapotlar ve bellekleri emen bir parazit.
3. Children of Memory (2022): Imir gezegeni, zekâsı yükseltilmiş kargalar ve gömülü bir simülasyon motoru.
4. Children of Strife (kaynaklarda 2026): dizinin dördüncü kitabı.

Evren içindeki sıra

Bu dizinin okuma sırası basit: yayın sırası, tavsiye edilen okuma sırasıyla aynıdır. Her kitap önceki kitapların sonunda olanları bilir ve bu bilgiye dayanır; üstelik kitaplar tek bir zaman çizgisinde değil, binlerce yıla yayılan birden çok çizgide ilerler. Yani sırayı karıştırmak hem sürprizleri bozar hem de karakterlerin neden öyle davrandığını anlamayı zorlaştırır.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

Children of Time. Gelecekte insanlık gezegenleri Dünya'ya benzetmeye uğraşırken Avrana Kern adlı bir bilim insanı, bir nanovirüsle maymunların zekâsını yükseltmeye çalışır. Deney sabote edilir ve virüs, gezegendeki zıplayan örümceklere ulaşır. Binlerce yıl boyunca örümcekler kendi toplumlarını, bilimlerini ve teknolojilerini geliştirir. Dünya ise çöküşe uğramıştır; hayatta kalanlar Gilgamesh adlı bir nesil gemisiyle yeni bir yurt arar. Gemi bu gezegene ulaştığında iki taraf da "burası benim evim" der. Kitap iki zaman çizgisini dönüşümlü anlatır ve karşılıklı anlayışın kurulabildiği bir yöntemle çatışmanın yerine ortak yaşamı koyarak biter.

Children of Ruin. Nod ve Damascus adlı iki gezegende terraform çalışmaları yürütülür. Nod'da bellekleri emen ve öğrenen mikroskobik bir parazit keşfedilir. Damascus'ta ise bir bilim insanı zekâsı yükseltilmiş ahtapotlar yaratır. Binlerce yıl sonra örümcekler, insanlar ve Kern'in aktarılmış yapay zekâ sürümü bir sefer kurup ahtapotların bulunduğu sisteme gider. Parazit serbest kalır, Damascus'taki yaşamı tehdit eder; sonunda ona, her şeyi tek bir bütüne indirgemenin keşfi yok edeceği anlatılır ve parazit ateşkesi kabul eder.

Children of Memory. Mürettebat Imir adlı gezegene gider ve orada gömülü bir simülasyon motoru bulur. Motor, bir nesil gemisiyle gelen kolonistlerin hikâyesini defalarca yeniden çalıştırmıştır. Bu kitaba iki akıllı karga katılır. Merkezde, simülasyonun içinde olağandışı bir yere sahip olan Liff adlı kız çocuğu vardır. Kitap, simüle edilmiş zihinlere karşı etik sorumluluk sorusunu açar ve bunu yalnızca insanlar için değil, makineler ve diğer türler için de sorar; motorun kendisinin de bir tür bilince sahip olduğu anlaşılır.

Children of Strife. Dördüncü kitabın içeriği hakkında doğrulanmış bir bilgiye ulaşamadığımız için burada özetlemiyoruz.

Yazar ve yazıldığı dönem

Adrian Tchaikovsky, asıl soyadıyla Czajkowski, Haziran 1972'de Lincolnshire'daki Woodhall Spa'da doğdu. Reading Üniversitesi'nde zooloji ve psikoloji okudu, sonra hukuk alanında çalıştı ve 2018'in sonunda tam zamanlı yazarlığa geçti. İlk romanı Empire in Black and Gold (2008), on beş yıllık reddedilmenin ardından yayımlandı ve Shadows of the Apt adlı fantastik serisini başlattı; bu dünya, üniversite yıllarında yönettiği Bugworld adlı bir rol yapma oyunundan doğmuştu. Yazarın bakışı, serinin her kitabında bir hayvan grubunu ciddiye almasında görülüyor. Daha fazlası için Adrian Tchaikovsky sayfasına bakın.

Serideki bilim

Serinin gücü, kurgusal zekâların gerçek hayvanların biyolojisinden doğması. İlk kitabın örümcekleri Portia gibi gerçek zıplayan örümceklerden esinleniyor. Portia'nın beyni iğne başından küçük ve 100.000'den az sinir hücresi içeriyor; kıyas için fare beyninde yaklaşık 70 milyon sinir hücresi var. Buna rağmen bu örümcekler avlarına en uygun açıdan yaklaşmak için bazen bir saate varan dolambaçlı yollar izleyebiliyor. İkinci kitapta ahtapotlar öne çıkıyor: bir ahtapotun yaklaşık 500 milyon sinir hücresi var ve bunların üçte ikisi merkezî beyinde değil, kolların sinir kordonlarında. Üçüncü kitaptaki kargalar da gerçek bir ailenin, karagillerin, alet kullanımı ve plan yapma yetenekleriyle tanınıyor.

Üçüncü kitaptaki simülasyon fikri de gerçek bilimin sınırında duruyor. Zihin yükleme (mind uploading) bugün neredeyse tamamen kuramsal; bugüne dek yalnızca C. elegans solucanı, meyve sineği ve fare gibi görece basit sinir sistemleri kısmen simüle edilebildi. Bir kopyanın bilinç taşıyıp taşımayacağı ise felsefede hâlâ tartışılıyor; seri bu belirsizliği çözmeye değil, işlemeye girişiyor.

Seri ayrıca gezegenlerin Dünya'ya benzetilmesini (terraforming), ışıktan hızlı yolculuğun sınırlarını ve yapay zekâ ile bilinç tartışmalarını işliyor. NASA'nın verilerine göre doğrulanmış ötegezegen sayısı 6.000'i aştı; ötegezegenler gerçekten çoğalırken "bu gezegenlerde kim yaşar?" sorusu da somutlaşıyor. Işıktan hızlı yolculuk ise özel göreliliğe göre kütleli cisimler için yasak; ilgili kavramlar için warp sürücüsü ve Alcubierre metriği yazımıza bakabilirsiniz.

Seriyi bir arada tutan şey, her kitapta bir "yabancı zihni" insana benzetmeden anlamaya çalışmak. Örümcekler için duyu organları ve ağ üzerinden haberleşme, ahtapotlar için dağınık sinir sistemi, kargalar için ise farklı bir bilişsel mimari ve nihayetinde bir simülasyonun kendisi böyle bir "yabancı zihin" oluyor. Bu yaklaşım serinin bilimsel yönünü, yalnızca arka plan süsü olmaktan çıkarıp hikâyenin motoru yapıyor.

Etkisi, ödülleri ve uyarlamaları

• Children of Time: 2016 Arthur C. Clarke Ödülü.
• Children of Ruin: 2019 BSFA En İyi Roman Ödülü.
• Seri bütün olarak: 2023 Hugo En İyi Seri Ödülü. Kaynaklara göre Tchaikovsky bu ödülü, sonradan ortaya çıkan oylama tartışması nedeniyle sahiplenmediğini belirtti.

Eleştirmenler de seriyi ciddiye aldı. Clarke Ödülü yöneticisi, ilk kitabın ölçeğini ve hayranlık uyandıran yönünü Arthur C. Clarke'ın kendi yazılarını hatırlatan bir nitelik olarak yorumladı. Locus dergisi ise ikinci kitabın ilkinin başarılarını sürdürmekle kalmayıp ondan öteye de geçtiğini yazdı.

Temmuz 2017'de seri için film hakları opsiyonlandı; bugüne dek çekilmiş bir uyarlama kaynaklarda anılmıyor ve sitemizde de ilgili bir film sayfası yok.

Nereden başlanır?

Her zaman Children of Time'dan. İlk kitap tek başına bir bütün olarak da okunabilir; sonrasını okumak isteyip istemediğinize siz karar verirsiniz. Örümcek korkusu olanlar için ilk kitap zaman zaman zorlayıcı betimlemeler içerebilir. Üç kitabı da bitirenler için dizi, "başka zihinleri anlamak" temasının üç farklı kolunu (iletişim, dağınık zekâ, bilinç ve simülasyon) tek bir çizgide toplamış oluyor. Hangi kitabın size göre olduğunu seçerken kabaca şu ayrım işe yarar: ilk kitap merak ve ilk temas, ikincisi biyoloji ve bellek, üçüncüsü ise bilinç ve etik ağırlıklıdır. Genel izlenim olarak ilk iki kitap daha olay, üçüncü kitap daha düşünce ağırlıklıdır; bu yüzden üçlüyü sırayla okuyup hangisinin sizi daha çok çektiğini görmek en doğrusu. Kitapların her biri yaklaşık 500-600 sayfa tuttuğundan, yoğun bir okuma takvimi yerine kitapları arada dinlenerek bitirmek keyifli olur. Aynı tür sorularla ilgilenenler için sitemizdeki Ender serisi okuma sırası ve The Expanse okuma sırası sayfaları da iyi birer devam olabilir.