Roger D. Launius

Roger D. Launius kimdir?

Roger D. Launius (d. 15 Mayıs 1954, Galesburg, Illinois), ABD'li bir havacılık ve uzay tarihçisidir. 1990-2002 arasında NASA'nın baş tarihçisi olarak çalıştı, ardından Smithsonian Ulusal Hava ve Uzay Müzesi'nde uzay tarihi bölümünün başkanlığını ve kıdemli küratörlüğünü yaptı; 2016'da müzenin koleksiyon ve küratörlük işlerinden sorumlu yardımcı müdürü olarak emekli oldu. Yirmiden fazla kitap ve yüzden fazla makale yazdı. Sitemizde NACA to NASA to Now, Apollo: A Retrospective Analysis ve Coming Home kitaplarıyla anılıyor; üçü de NASA'nın ücretsiz dağıttığı tarih yayınlarıdır.

Roger Launius'un hayatı ve kariyeri

Launius Illinois'in Galesburg kentinde doğdu, Güney Karolina'nın Greenville kentinde büyüdü; Litvanya kökenlidir. Lisans derecesini 1976'da Graceland College'dan Amerikan tarihi alanında aldı. Yüksek lisansını 1978'de, doktorasını 1982'de Louisiana Eyalet Üniversitesi'nde tamamladı.

Mesleğine 1982-1990 arasında ABD Hava Kuvvetleri'nde sivil tarihçi olarak başladı. 1990'da NASA'nın baş tarihçisi oldu ve bu görevi 2002'ye kadar sürdürdü. NASA Tarih Ofisi bu dönemde kurumun resmî tarih yayınlarını (NASA SP serisi) üretir; baş tarihçi, kurumun geçmişini belgelemekten ve bu belgeleri araştırmacıların ve kamuoyunun kullanımına sunmaktan sorumludur. Launius 2001'de Smithsonian'da Charles A. Lindbergh Havacılık Tarihi Kürsüsü'nü üstlendi. 2002'den itibaren Ulusal Hava ve Uzay Müzesi'nde Uzay Tarihi Bölümü'nün başkanı, 2006-2013 arasında kıdemli küratör, 2013-2016 arasında koleksiyon ve küratörlük işlerinden sorumlu yardımcı müdür olarak çalıştı. 2016'da emekli olduktan sonra danışman tarihçi olarak çalışmayı sürdürdü.

2003'te Columbia kazasını inceleyen kurulun raporunun ardından uzay politikası üzerine analizler yazdı. Uzay dışındaki ilgi alanları da var: Son Gün Azizleri hareketinin tarihi üzerine kitaplar yazdı ve 1993-94'te Mormon Tarih Derneği'nin başkanlığını yaptı. Beyzbol tarihine de ilgi duyar; G. Michael Green ile birlikte beyzbol işletmecisi Charlie Finley'nin biyografisini yazdı. Bu sayfa uzay tarihindeki çalışmalarına odaklanıyor.

Uzay tarihi kitapları ve önemi

Launius'un kitapları iki geniş gruba ayrılır: NASA'nın resmî tarih serisinde çıkan monografiler ve belge derlemeleri ile ticari yayınevlerinden çıkan genel okur ve akademik kitaplar.

• NASA: A History of the U.S. Civil Space Program (1994, gözden geçirilmiş baskı 2001): Amerikan sivil uzay programının genel tarihi.
• Frontiers of Space Exploration (1998; gözden geçirilmiş baskı 2004) ve To Reach the High Frontier (2002): uzay keşfine genel bakış ve ABD'nin fırlatma araçlarının tarihi.
• Space Stations: Base Camps to the Stars (2003): uzay istasyonlarının tarihi; 2003 AIAA Tarih El Yazması Ödülü'nü getirdi.
• Robots in Space (2008) ve Smithsonian Atlas of Space Exploration (2009): robotik uzay araçları ve uzay keşfinin görsel atlası.
• Exploring the Solar System: The History and Science of Planetary Exploration (Palgrave Macmillan): gezegen sondalarının tarihi ve bilimi.
• Space Shuttle Legacy: How We Did It and What We Learned (2013): uzay mekiği programının mirası.
• Historical Analogs for the Stimulation of Space Commerce (2014, NASA SP-2014-4554): uzay ticaretinin geçmiş örneklerle incelenmesi.
• Reconsidering Sputnik (2000), Critical Issues in the History of Spaceflight (2006) ve Societal Impact of Spaceflight (2007): uzay tarihçiliğinin tartışmalı sorularını ele alan derlemeler.

Sitemizde ayrıca üç kitabı incelendi. Apollo: A Retrospective Analysis, NASA Tarih Ofisi'nin Monographs in Aerospace History dizisinin üçüncü kitabı olarak 1994'te, ilk Ay inişinin 25. yıl dönümünde yayımlandı; 2004'te SP-2004-4503 numarasıyla yeniden basıldı. Kısa bir deneme, uçuş özetleri ve programın kilit belgelerinin tıpkıbasımlarından oluşur. Apollo kararının nasıl alındığı, Project Apollo: The Tough Decisions gibi içeriden anlatılan kitaplarla birlikte okunduğunda daha anlaşılır olur.

Coming Home: Reentry and Recovery from Space, Dennis R. Jenkins ile birlikte yazılan bir teknoloji tarihidir (NASA SP-2011-593). Uzaydan dönüşün iki zor sorununu, atmosfere girişte ısıdan korunmayı ve güvenli inişi, 1920'lerden 2010'ların başına kadar izler. AIAA bu kitaba 2011 Tarih El Yazması Ödülü'nü verdi.

Üçüncüsü olan NACA to NASA to Now: The Frontiers of Air and Space in the American Century (NASA SP-2022-4419, 2022), 1915'te kurulan Ulusal Havacılık Danışma Komitesi'nin (NACA) ve 1958'de onun yerini alan NASA'nın tarihini tek ciltte anlatır. Kitabın ana fikri, NASA'nın adındaki ilk "A" harfinin havacılığı simgelediği ve kurumun kökünün bir uçak araştırma kurumuna dayandığıdır.

Launius, Exploring the Unknown adlı belge derleme serisinin sonraki ciltlerinin editörleri arasında da yer aldı; serinin genel editörü John M. Logsdon'dır. Uzay mekiğinin neden o biçimde tasarlandığını merak edenler için The Space Shuttle Decision de yararlı bir tamamlayıcıdır.

Bilimle ilişkisi

Launius bir bilim insanı değil, bilimin ve mühendisliğin tarihini yazan bir tarihçidir. Katkısı, yeni bir fiziksel kuram ya da keşif değil, uzay çağının kararlarını, kurumlarını ve teknolojilerini belgeleyip değerlendirmesidir. Gezegen sondalarının bilimini anlatan Exploring the Solar System ile uzaydan dönüşün mühendislik sorunlarını inceleyen Coming Home, bu yaklaşımın iki örneğidir: ilkinde keşfedilenle keşfi mümkün kılan araçlar yan yana ele alınır, ikincisinde bir teknoloji alanı yüz yıla yakın bir süre boyunca izlenir.

NASA'nın baş tarihçisi olarak uzay programının politik, ekonomik ve kültürel yanlarını da tartıştı. Örneğin Washington Felsefe Derneği'nde "How We Remember Apollo" (Apollo'yu nasıl anımsıyoruz) başlıklı bir konuşma yaptı. Kitaplarında teknik başarıları sıralamakla yetinmeyip her dönemin siyasi ve toplumsal bağlamını da vermeye çalışır.

Ödülleri ve onurları

• NASA Olağanüstü Hizmet Madalyası (1999) ve NASA Seçkin Hizmet Madalyası (2001).
• AIAA Tarih El Yazması Ödülü: 2003'te Space Stations ve 2011'de Coming Home için; iki kez kazandı.
• John F. Kennedy Astronotik Ödülü (2009): Amerikan Astronotik Derneği tarafından, uzay programlarının tanıtılmasındaki liderliği nedeniyle verildi.
• Smithsonian Sekreter Araştırma Ödülü (2009) ve Federal Hükûmette Tarih Derneği'nin Roger R. Trask Ödülü (2009).
• Ulusal Hava ve Uzay Müzesi Müdür Ödülü (2008).
• Charles Thomson Ödülü: Federal Hükûmette Tarih Derneği'nin listesine göre 1995, 1998, 2008 ve 2012'de.
• 2007'de Amerikan Bilimi İlerletme Derneği (AAAS) ve Uluslararası Astronotik Akademisi'nin üyeliğine seçildi; 2021'de AIAA'nın "fellow" unvanını aldı.

Kitapları

• Apollo: A Retrospective Analysis (Roger D. Launius): Ay kararının kısa tarihi (1994)
• Coming Home (Launius, Jenkins): uzaydan dönüşün, ısı kalkanı ve paraşütün tarihi (2012)
• NACA to NASA to Now (Roger D. Launius): havacılık ve uzayda bir asır, özeti (2022)

Etkisi

Launius'un etkisi en çok, uzay tarihini kamuya açık, ücretsiz ve düzenli bir kaynak hâline getiren yayınlarda görülür. NASA'nın tarih serisindeki kitapları PDF olarak herkese açıktır; öğrenciler, gazeteciler ve meraklılar Apollo kararından uzay mekiğine, gezegen sondalarından Dünya'ya dönüşün teknolojisine kadar pek çok konuda onun kitaplarından başlayabilir.

Yıllar içinde uzay tarihçiliğinin kendisini de tartışma konusu yaptı: Reconsidering Sputnik ve Critical Issues in the History of Spaceflight gibi derlemeler, bu alanın sorularını farklı yazarlarla birlikte ele alıyor. Uzay tarihini yalnız başarı hikâyesi olarak değil, kararların, bütçelerin ve toplumsal beklentilerin tarihi olarak okumak isteyenler için Launius'un kitapları iyi bir başlangıç noktasıdır.

Kısaca: Roger D. Launius, uzay çağının kurumsal belleğini yazılı kayda geçiren, NASA'nın tarih ofisinden Smithsonian'a uzanan bir kariyerde Apollo'dan mekiğe, gezegen keşfinden uzay ticaretine pek çok konuyu ele almış bir tarihçidir.