Roda Ahmed
Somali doğumlu Norveçli yazar Roda Ahmed, uzaya çıkan ilk Afrikalı Amerikalı kadın Mae Jemison'ın çocukluk hayallerini anlatan resimli kitap Mae Among the Stars ile tanınır.
- Ülke
- Norveç
- Görevi
- Çocuk kitabı yazarı, romancı, yayıncı
- Rolü
- Yazar
Roda Ahmed kimdir?
Roda Ahmed (d. 1981, Hargeysa, Somali), Somali'de doğup Norveç'te büyüyen yazar ve yayıncıdır. NASA astronotu Mae Jemison'ın çocukluk hayallerinden esinlenen resimli çocuk kitabı Mae Among the Stars (Yıldızların Arasında Mae) ile tanınır. HarperCollins'in 2018'de yayımladığı bu kitap, uzaya çıkan ilk Afrikalı Amerikalı kadının hikâyesini küçük çocuklara anlatır. Ahmed, çeşitliliği öne çıkaran çocuk kitapları basan HighTree Publishing adlı küçük yayınevinin kurucusu ve yöneticisidir.
Ahmed'in uzayla bağı bir bilim insanının ya da bilimkurgu yazarının bağı değildir. Onun katkısı, uzay biliminin "insan yüzünü" çocuklara tanıtmak, bir çocuğun "ben de astronot olabilirim" diyebilmesini sağlamaktır.
Hayatı: Somali, Suudi Arabistan, Norveç, ABD
Roda Ahmed, 1981'de Somali'nin Hargeysa kentinde doğdu. Kendi yayınevinin sitesinde anlattığına göre, "nerelisin" sorusunu yanıtlamakta hep zorlanır: Somali'de doğdu, Suudi Arabistan'a taşındı, Norveç'te büyüdü, on yıl New York'ta yaşadı ve bugün Kaliforniya'nın Los Angeles kentinde oturuyor. Evli ve iki çocuk annesidir.
Kitap sevgisi çocukluğuna uzanır. Babası onu her pazar kütüphaneye götürürdü ve Ahmed, bir gün kütüphanedeki kitapların üzerinde kendi adını görmek istediğini ona söylediğini hâlâ hatırladığını anlatır. Trondheim'daki Norveç Bilim ve Teknoloji Üniversitesi'nde (NTNU) sosyal antropoloji okudu. Somalice, Arapça, Norveççe, İngilizce ve Fransızca olmak üzere beş dil konuşur.
Yazarlığa başlangıç: Forberedelsen
Ahmed'in ilk kitabı bir yetişkin romanıydı. Forberedelsen (Hazırlık), 2008'de Norveç'in köklü yayınevlerinden Gyldendal Norsk Forlag tarafından yayımlandı. Ahmed'in kendi anlatımına göre roman Norveç'te çok satanlar arasına girdi. Eleştirmenlerin tepkisi ise karışıktı: Örneğin Dagbladet gazetesinin eleştirisi, romanın ele aldığı konuları önemli bulsa da romanın kendisini önemsiz bulduğunu daha başlığında belli ediyordu. Gyldendal'in yazar sayfasında Oslo ile New York'ta yaşadığı yazılıdır.
Mae Among the Stars: bir astronotun çocukluk hayali
Ahmed'i uluslararası tanınırlığa kavuşturan kitap, 9 Ocak 2018'de HarperCollins tarafından ciltli olarak yayımlanan Mae Among the Stars oldu. Resimlerini çizer Stasia Burrington yaptı. 40 sayfalık kitap 4-8 yaş arasındaki çocuklar için hazırlandı; e-kitap baskısı 26 Mayıs 2020'de çıktı.
Kitap, küçük Mae'nin uzayda dans etmeyi, milyarlarca yıldızın arasında süzülmeyi hayal ettiği çocukluk günlerini anlatır. Mae astronot olmak ister; annesi ve babası da onu bu hayalin peşinden gitmeye, inanıp çok çalışırsa her şeyin mümkün olduğuna ikna eder. Bu öğüt kitabın nakaratı hâline gelir. Hikâye, Mae'nin merakı, zekâsı ve kararlılığının ailesinin desteğiyle birleşerek onu NASA'ya, uzaya çıkan ilk Afrikalı Amerikalı kadın olmaya nasıl götürdüğünü gösterir.
Kitabın bir biyografiden çok biyografiye dayanan bir kurgu olduğunu belirtmek gerekir. Publishers Weekly'nin tanımıyla bu, Ahmed'in ilk çocuk kitabıdır ve genç Mae Jemison'ın kurgusal bir portresini sunar. Yani kitaptaki diyaloglar ve sahneler, gerçek hayattan birebir aktarılmış olaylar olarak değil, Jemison'ın yaşamından esinlenen bir anlatım olarak okunmalıdır.
Bilimle ilişkisi: Mae Jemison'ın gerçek hikâyesi
Kitabın ilham kaynağı Mae Carol Jemison (d. 17 Ekim 1956), mühendis, hekim ve eski NASA astronotudur. Alabama'da doğup Chicago'da büyüyen Jemison, Stanford Üniversitesi'nde kimya mühendisliği ile Afrika ve Afrikalı Amerikalı çalışmaları okudu, ardından Cornell Üniversitesi'nden tıp diploması aldı. 1983-1985 arasında Barış Gönüllüleri (Peace Corps) için Liberya ve Sierra Leone'de doktorluk yaptı.
Jemison 1987'de NASA'nın astronot kadrosuna katıldı. 12-20 Eylül 1992'de, Dünya'nın çevresinde yaklaşık sekiz gün dolaşan Endeavour uzay mekiğinin STS-47 görevinde görev uzmanı olarak uçtu ve uzaya çıkan ilk Afrikalı Amerikalı kadın oldu. 1993'te NASA'dan ayrılıp bir teknoloji araştırma şirketi kurdu. Daha sonra kurduğu eğitim vakfı aracılığıyla, DARPA'nın desteklediği, adından da anlaşılacağı gibi yıldız gemisi fikri üzerine kurulu 100 Year Starship (Yüz Yıllık Yıldız Gemisi) projesini yönetti. Jemison'ın kendisi de çocuk kitapları yazdı; 1993'te Uzay Yolu: Yeni Nesil dizisinin bir bölümüne konuk oyuncu olarak çıktı.
Ahmed'in kitabı, işte bu uzun yolun başlangıcına, yani bir çocuğun gökyüzüne bakıp sorular sormasına odaklanır. Kitabın bilime katkısı yeni bir bilgi üretmek değil, bilim ve mühendislik mesleklerini küçük yaşta, özellikle de kendini bu mesleklerde temsil edilmiş göremeyen çocuklar için hayal edilebilir kılmaktır. Uzayla ilgili ilk adımlar için ailelere ve öğretmenlere yönelik Çocuklar için uzay rehberimize de göz atabilirsiniz.
Eleştiriler ve başarısı
Kitap, ABD'nin önde gelen eleştiri dergilerinden olumlu yorumlar aldı. Kirkus Reviews kitaba yıldızlı eleştiri verdi ve onu, çocukların hayallerini cesaretlendirmenin önemini gösteren büyüleyici bir anlatım olarak niteledi. School Library Journal, kitabın Jemison'ın uzay bilimine ömür boyu süren tutkusunu vurgulamasının okurlara kendi ilgi alanlarına güvenme cesareti vereceğini yazdı. Booklist ise Burrington'ın özellikle yıldızlarla dolu gece sahnelerini öven bir değerlendirme yaptı.
HarperCollins kitabı "Amazon'un Ayın En İyi Kitabı" seçkisine giren eserler arasında sunar ve Ahmed'i New York Times çok satanlar listesine girmiş bir yazar olarak tanıtır. Yayınevinin yazar sayfasına göre kitap on dokuzuncu baskısına ulaştı. Belgelenmiş büyük bir edebiyat ödülü yoktur; kitabın başarısı daha çok okullarda, kütüphanelerde ve aile okumalarında süren ilgiyle ölçülür.
Kitapları
Yayıncılığı ve etkisi
Ahmed, Mae Among the Stars deneyiminin piyasadaki kalıplaşmış temsilleri kırmak istediğini fark etmesini sağladığını anlatır. Bu amaçla, her çocuğun okuduğu kitaplarda kendine benzeyen bir ana karakter görmesi gerektiği düşüncesiyle HighTree Publishing'i kurdu. Yayınevi kendini "New York Times çok satanlarına giren butik bir yayınevi" olarak tanıtır; yayınladığı kitaplar arasında şarkıcı Kelly Rowland'ın Jessica McKay ile birlikte yazdığı Always with You, Always with Me da vardır.
Yayınevinin tanıtım metninde hedef açıkça yazılıdır: Çocuklara "bu hikâyede sen de varsın, önemlisin, hayal ettiğin her şeyi yapabilirsin" duygusunu vermek. HighTree, gündelik sorunları, kırgınlıkları, bayramları, unutulmuş kahramanları ve bilim insanlarını anlatan kitaplar yayımladığını belirtir. Bu yaklaşım, Mae Among the Stars'ta görülen fikrin bir devamıdır: Bir çocuğun kitabı açıp "bu benim, ben de yapabilirim" diyebilmesi. Ahmed, dünyanın dört bir yanından yazar ve çizerleri bir araya getirmeyi gündelik işi olarak tanımlar.
HarperCollins'e göre Ahmed, bugüne kadar on ikiden fazla çocuk kitabı yazdı. Bunlardan biri, Michelin yıldızlı şef Daniel Humm ile birlikte yazdığı ve Diana Pedott'un resimlediği Daniel's Dream'dir. Ahmed'in uzay edebiyatındaki yeri tek bir kitaba dayansa da bu kitap, Mae Jemison'ın hikâyesini okul öncesi ve ilkokul çağındaki çocuklara taşıyan en bilinen resimli kitaplardan biri oldu. Çocuklara uzay hakkında daha fazlasını anlatmak isteyenler için Uzay hakkında çocuklara anlatılabilecek 20 ilginç bilgi sayfası iyi bir devam olabilir.























