Paul Verhoeven

Paul Verhoeven, 1990 yapımı Gerçeğe Çağrı (Total Recall) ve 1997 yapımı Yıldız Gemisi Askerleri (Starship Troopers) gibi uzay temalı bilimkurgu filmlerini yöneten Hollandalı film yönetmeni ve senaristtir. Leiden Üniversitesi'nde matematik ve fizik okuduktan sonra sinemaya geçti; önce Hollanda'da, ardından Hollywood'da çalıştı. RoboCop, Gerçeğe Çağrı ve Yıldız Gemisi Askerleri'nde büyük bütçeli aksiyonu şiddet, medya ve iktidar üzerine keskin bir hicivle birleştirdi. Gerçeğe Çağrı'nın görsel efektleri Oscar'la ödüllendirildi.

Erken yaşamı ve eğitimi

Paul Verhoeven, 18 Temmuz 1938'de Amsterdam'da doğdu. Lahey'deki Gymnasium Haganum'da okudu. 1956'da Leiden Üniversitesi'ne girdi ve 1964'te matematik ana dalı, fizik yan dalıyla doctorandus (yüksek lisans düzeyinde) diplomasını aldı. Bazı kaynaklarda doktora yaptığı yazılsa da Hollanda gazetesi Trouw'un 2008 tarihli haberine göre üniversitede ona ait bir doktora tezi bulunmuyor.

Öğrenimini bitirdikten sonra Hollanda Kraliyet Donanması'nda askerliğini yaptı. Bu sırada çektiği Het Korps Mariniers (1965) belgeseli, askerî filmler için verilen bir Fransız ödülünü kazandı.

Kariyeri

İlk büyük başarısı, Rutger Hauer'in başrolü oynadığı 12 bölümlük televizyon dizisi Floris (1969) oldu. Turkish Delight (Turks fruit, 1973) En İyi Yabancı Dilde Film Oscar'ına aday gösterildi; İkinci Dünya Savaşı'ndaki Hollanda direnişini anlatan Soldier of Orange (1977) ise Altın Küre adaylığı aldı.

Hollywood'da çektiği RoboCop (1987), ses efekti kurgusu dalında Akademi'nin özel başarı ödülünü kazandı. Bunu Gerçeğe Çağrı (1990), iki Oscar adaylığı alan Basic Instinct (1992) ve Showgirls (1995) izledi. Showgirls yedi Altın Ahududu (Razzie) ödülü aldı; Verhoeven, bu "en kötü" ödülünü törene gidip bizzat teslim alan ilk yönetmen oldu. Hollow Man (2000) ise görsel efekt dalında Oscar'a aday gösterildi.

Hollanda'ya dönüp çektiği Black Book (2006), altı Altın Buzağı ödülü kazandı ve 2008'de Hollanda halkının oylamasında gelmiş geçmiş en iyi Hollanda filmi seçildi. Fransızca çektiği Elle (2016) En İyi Yabancı Dilde Film Altın Küre'sini ve En İyi Film César ödülünü aldı. Benedetta (2021), Cannes Film Festivali'nde yarıştı. Verhoeven ayrıca Rob van Scheers ile birlikte Jezus van Nazareth adlı bir kitap yazdı (2008).

Uzay filmleri

Gerçeğe Çağrı (1990)

Gerçeğe Çağrı, Philip K. Dick'in 1966 tarihli We Can Remember It for You Wholesale öyküsünden uyarlandı ve 1 Haziran 1990'da ABD'de gösterime girdi. Arnold Schwarzenegger'in canlandırdığı Douglas Quaid, insanlara sahte anılar yerleştiren Rekall şirketine gidip Mars'ta gizli ajan olduğu sahte bir anı ister; ama işler karışır ve kendini gerçekten Mars'ta bulur.

Film 2084 yılında geçer. Mars, değerli turbinyum madenini denetleyen Vilos Cohaagen'in yönetimindeki bir koloni halindedir. Hikâyenin doruğunda, bir dağın içine gömülü, 500 bin yıllık bir dünya dışı reaktör vardır: çalıştırıldığında Mars'a solunabilir bir atmosfer kazandırabilmektedir. Bu fikir, bir gezegeni insanın yaşayabileceği hale getirmeyi anlatan terraforming düşüncesinin popüler kültürdeki en bilinen görüntülerinden biridir; gerçekte ise Mars'a kalıcı bir atmosfer kazandırmak çok daha uzun süreler ve büyük zorluklar gerektirir.

Filmin neredeyse tamamı Mexico City'deki Estudios Churubusco stüdyolarında, bazı dış çekimleri Nevada'daki Valley of Fire Eyalet Parkı'nda çekildi. Tahmini bütçesi 48-80 milyon dolar arasında verilen film, dünya genelinde yaklaşık 261 milyon dolar hasılat yaptı ve görsel efektleriyle Oscar kazandı. 2012'de yeniden çevrimi yapıldı.

Yıldız Gemisi Askerleri (1997)

Yıldız Gemisi Askerleri, Robert A. Heinlein'ın 1959 tarihli romanından Edward Neumeier'in yazdığı senaryoyla çekildi ve 7 Kasım 1997'de gösterime girdi. 23. yüzyılda geçen filmde genç Johnny Rico, insanlığın böcek benzeri Araknidlere karşı yürüttüğü yıldızlararası savaşta askerlik yapar. Savaşın kıvılcımı, Araknidlerin gönderdiği bir asteroidin Buenos Aires'i yok etmesidir; düşmanın ana gezegeni Klendathu'dur.

Verhoeven, romandaki faşist idealleri gözler önüne sermeyi amaçladığını söyledi. Film yaygın olarak faşizm ve militarizm hicvi olarak okunur. Ancak ilk gösterimde eleştirmenlerin çoğu bu temaları ciddiye alıp filmi olumsuz karşıladı. 100-110 milyon dolarlık bütçeye karşı dünya genelinde yaklaşık 121 milyon dolar hasılat yaptı ve görsel efekt dalında Oscar'a aday gösterildi. Bugün otoriterliği önceden sezen bir hiciv ve kült film olarak yeniden değerlendirilir.

Uzay ve bilime etkisi

Verhoeven'in uzay filmleri bilimsel danışmanlıkla öne çıkmaz; güçleri, uzayı toplum eleştirisi için bir sahne olarak kullanmalarındadır. Gerçeğe Çağrı, Mars'ta madencilik kolonisi ve atmosfer üretimi gibi bugün de tartışılan Mars yerleşimi fikirlerini geniş kitlelere taşıdı. Yıldız Gemisi Askerleri ise Dünya'ya yönlendirilen bir asteroit fikriyle, gezegen savunması konusundaki kaygıları bir savaş hikâyesine çevirdi.

Mirası

Verhoeven Hollanda'da, Hollywood'da ve Fransa'da ödüllü filmler çekti. Bilimkurgu filmleri ilk çıktıklarında çoğu zaman yalnız şiddet ve efektleriyle konuşuldu; zamanla medya, savaş propagandası ve kurumsal güç üzerine yaptıkları hicivle yeniden okundu.

Bilmeye değer

• Verhoeven, sinemaya geçmeden önce Leiden Üniversitesi'nde matematik ve fizik okudu.
• Showgirls için verilen Altın Ahududu ödülünü törene gidip kendisi alan ilk yönetmendir.
• Gerçeğe Çağrı'daki Mars sahneleri Mexico City'deki stüdyolarda çekildi.
• Yıldız Gemisi Askerleri'nde savaşı başlatan olay, Buenos Aires'e çarptırılan bir asteroittir.
• Black Book, 2008'de Hollanda halkının oylamasında gelmiş geçmiş en iyi Hollanda filmi seçildi.

Fotoğraf: Georges Biard · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons