Gerçeğe Çağrı (Total Recall)

Gerçeğe Çağrı (Total Recall), Paul Verhoeven'in yönettiği, Arnold Schwarzenegger'in başrolünü oynadığı 1990 yapımı bilimkurgu aksiyon filmi. Philip K. Dick'in 1966 tarihli "We Can Remember It for You Wholesale" öyküsüne dayanan film, Mars'ta geçen sahte bir macera anısı yüklettiren bir inşaat işçisinin, bu maceranın aslında gerçek olabileceğini keşfetmesini anlatıyor. Kimlik ve gerçeklik sorgulaması ile şiddet dozu yüksek aksiyonu birleştiren film, dönemin en pahalı yapımlarından biriydi ve 1991'deki 63. Oscar töreninde en iyi görsel efekt ödülünü kazandı.

Konusu

2084'te Mars, değerli turbinyum cevherinin çıkarılmasını kontrol eden zalim yönetici Vilos Cohaagen'in egemenliği altında bir koloni. Dünya'da inşaat işçisi Douglas Quaid, Mars ve gizemli bir kadın hakkında tekrar eden rüyalar görüyor. Merakına yenik düşerek gerçekçi sahte anılar yükleyen Rekall şirketine gidiyor ve kendisini Mars'ta bir gizli ajan olarak gösteren, mavi gökyüzü seçenekli bir anı paketi seçiyor. Ancak işlem tamamlanmadan Quaid kontrolünü kaybediyor; sanki zaten bir gizli ajanmış gibi davranıyor.

Eve dönerken iş arkadaşı ve onun adamlarının saldırısına uğruyor. Evde eşi Lori de ona saldırıyor ve evliliklerinin yalnızca yüklenmiş sahte bir anı olduğunu, kendisinin onu izlemekle görevli bir ajan olduğunu söylüyor. Quaid, gerçek kimliğinin peşinde Mars'a gidiyor ve kendini Cohaagen'e karşı direnişin ortasında buluyor. Film, seyirciyi sonuna kadar Quaid'in yaşadıklarının gerçek mi yoksa yüklenen anının bir parçası mı olduğu konusunda düşündürüyor.

Yapım

Senarist Ronald Shusett, Dick'in öyküsünün haklarını 1974'te satın aldı ve Dan O'Bannon ile birlikte bir senaryo geliştirdi. İddialı kapsamı yüzünden proje on altı yıl boyunca çeşitli stüdyolarda bekledi; bu süreçte kırk senaryo taslağı yazıldı, yedi farklı yönetmen ve çok sayıda başrol oyuncusu adı geçti. David Cronenberg bir süre projede çalıştı ve on iki taslak yazdı. Rolü uzun süredir isteyen ama başta uygun bulunmayan Schwarzenegger, De Laurentiis'in şirketinin iflasının ardından Carolco Pictures'ı hakları 3 milyon dolara satın almaya ikna etti.

Çekimler 1989'da başladı ve neredeyse tamamen sırayla yapıldı; bu nadir görülen bir durumdu. Film, Mexico City'deki Estudios Churubusco stüdyolarında, on ses stüdyosuna yayılan kırk beş dekorda çekildi; dış Mars sahnelerinin bir kısmı Nevada'daki Valley of Fire Eyalet Parkı'nda çekildi. Bütçesinin 48 ile 80 milyon dolar arasında olduğu tahmin ediliyor. Müzikleri Jerry Goldsmith besteledi. Kadroda Rachel Ticotin, Sharon Stone, Ronny Cox (Cohaagen) ve Michael Ironside de var.

Bilim ne diyor?

Filmin Mars'ı, gerçek Mars'tan çok farklı. NASA'ya göre Mars tozlu, soğuk, çok ince bir atmosfere sahip bir çöl dünyası; NASA görevleri gezegenin milyarlarca yıl önce çok daha sulak, ılık ve daha kalın bir atmosfere sahip olduğuna dair çok sayıda kanıt buldu. Filmde Cohaagen'in bir dağın içinde sakladığı, 500 bin yıllık bir uzaylı reaktörünün çalıştırıldığında soluyabilir hava üretmesi ise tamamen hayal ürünü. Mars'a yeniden kalın bir atmosfer kazandırmak, yani "terraform" etmek, bilim insanlarının tartıştığı bir fikir olsa da bunun yüzyıllar, hatta çok daha uzun süreler gerektireceği düşünülüyor ve bugünkü teknolojiyle mümkün değil.

Filmde Quaid'in Rekall'da seçtiği "mavi gökyüzü" ise ilginç bir ayrıntı. Gerçek Mars'ta mavi tonlar en çok gün batımında ortaya çıkıyor. Kapaktaki fotoğraf, Curiosity gezgininin Gale Krateri'nden çektiği ilk renkli Mars gün batımı. NASA'nın açıklamasına göre Mars atmosferindeki ince toz parçacıkları, mavi ışığın diğer renklerden daha verimli biçimde geçmesine izin veriyor; bu yüzden gün batımında Güneş'in çevresi mavimsi görünüyor. Yani Mars'ta mavi bir gökyüzü görmek, en azından günün sonunda, hayal değil.

Filmde Mars kolonisinin ucuz yapılmış kubbelerinde hava kirliliği ve güneş radyasyonu yüzünden mutasyona uğramış insanlar da var. Bu abartılı bir anlatım, ama altında gerçek bir kaygı yatıyor: Mars'ın Dünya'daki gibi koruyucu kalın bir atmosferi olmadığından gelecekteki Mars yerleşimlerinin radyasyona karşı iyi korunması, NASA'nın insanlı Mars planlarının temel sorularından biri.

Etkisi

Film dünya genelinde yaklaşık 261,4 milyon dolar hasılatla yılın en çok kazanan beşinci filmi oldu. Eleştirmenler kimlik ve gerçeklik sorgulamasını övdü, ama şiddet ve kaba bulunan içeriği eleştirdi. Pratik özel efektleri büyük beğeni topladı; Jerry Goldsmith'in müziği de bestecinin en iyi işlerinden biri olarak övüldü. Philip K. Dick'in bir başka öyküsüne dayanan devam filmi fikri sonradan bağımsız bir film olan Minority Report filmine dönüştü. 2012'de aynı adla çekilen yeniden yapım ise ilk filmin başarısını tekrarlayamadı.

Kısaca

• Yıl: 1990
• Yönetmen: Paul Verhoeven
• Senaryo: Ronald Shusett, Dan O'Bannon, Gary Goldman
• Dayandığı eser: Philip K. Dick, "We Can Remember It for You Wholesale"
• Süre: 113 dakika
• Oyuncular: Arnold Schwarzenegger, Rachel Ticotin, Sharon Stone, Michael Ironside, Ronny Cox