Mike Mullane

Mike Mullane kimdir?

Richard Michael "Mike" Mullane (doğumu 10 Eylül 1945), Amerikalı mühendis, ABD Hava Kuvvetleri'nden emekli albay, eski NASA astronotu ve yazardır. 1978'de seçilen ilk Uzay Mekiği astronot grubunun üyesi olarak 1984-1990 arasında üç mekik uçuşunda görev uzmanı olarak bulundu ve uzayda toplam 356 saat geçirdi. En çok 2006'da yayımlanan anı kitabı Riding Rockets: The Outrageous Tales of a Space Shuttle Astronaut (Roketlere Binmek: Bir Uzay Mekiği Astronotunun Akıl Almaz Hikâyeleri) ile tanınır. Kitap, astronot kolordusunu kahramanlık efsanesinden arındırıp insan yanlarıyla, açık sözlü ve eleştirel bir dille anlatmasıyla dikkat çekti. Mullane ayrıca 1993'te uzay ve savaş temalı Red Sky: A Novel of Love, Space, & War adlı bir roman, çocuklar için bir anı kitabı ve uzay yolculuğuna dair yüzlerce soruyu yanıtlayan bir popüler bilim kitabı yazdı.

Uzay Gündem kitaplığında Mullane, astronot kültürünü içeriden anlatan yazarlar arasında yer alır. Riding Rockets, Tom Wolfe'un Mercury astronotlarını anlattığı The Right Stuff kitabının mekik dönemindeki karşılığı gibi okunabilir; farkı, anlatıcının o dünyanın bir üyesi olmasıdır.

Hayatı

Mullane, Teksas'ın Wichita Falls kentinde doğdu. Doğduğu sırada babası Hugh, Pasifik'te bir B-17 bombardıman uçağında uçuş mühendisi olarak savaşıyordu. Aile sık sık taşındı; babasının çocuk felcine yakalanıp bacaklarını kullanamaz hâle gelmesi üzerine New Mexico'nun Albuquerque kentine yerleşti. Mullane'in resmî biyografisine göre uzay yarışının çocuğuydu: 1950'lerin sonunda evinin yakınındaki çöllerde kendi roket deneylerini yapıyordu. Albuquerque'deki St. Pius X Lisesi'ni 1963'te bitirdi.

1967'de West Point'teki ABD Askerî Akademisi'nden askerî mühendislik lisans derecesiyle mezun oldu ve Hava Kuvvetleri'ne subay olarak katıldı. Mezuniyetinden bir hafta sonra Donna Mullane ile evlendi; çiftin üç çocuğu var. Ocak-Kasım 1969 arasında Vietnam'daki Tan Son Nhut Hava Üssü'nde RF-4C Phantom keşif uçağında silah sistemleri subayı olarak 134 muharebe görevi uçtu. Ardından dört yıl İngiltere'de görev yaptı. 1975'te Hava Kuvvetleri Teknoloji Enstitüsü'nden havacılık mühendisliği yüksek lisans derecesi aldı. Temmuz 1976'da Kaliforniya'daki Edwards Hava Üssü'nde Uçuş Test Mühendisliği kursunu bitirdi ve Florida'daki Eglin Hava Üssü'nde 3246. Test Kanadı'na uçuş testi silah sistemleri subayı olarak atandı.

NASA kariyeri: üç mekik uçuşu

NASA, Mullane'i Ocak 1978'de seçti; Ağustos 1979'da astronotluk eğitimini tamamladı. Bu sınıf, 1 Şubat 1978'de kamuoyuna tanıtılan 35 kişilik NASA Astronot Grubu 8'dir. Grubun 29'u erkek, 6'sı kadındı; aralarında uzaya giden ilk Amerikalı kadın ve ilk Afrikalı Amerikalı da vardı. Kendilerine "TFNG" adını veren bu grubun üyelerinin kariyerleri Uzay Mekiği programının tamamına yayıldı. Mullane, sonradan basın toplantısında ilginin büyük ölçüde kadın adaylara yöneldiğini, beyaz erkek adayların ise neredeyse "görünmez" olduğunu anlatacaktı.

STS-41-D: Discovery'nin ilk uçuşu (1984)

İlk görevi, 30 Ağustos 1984'te Kennedy Uzay Merkezi'nden kalkan STS-41-D'ydi. Bu, Discovery mekiğinin ilk uçuşuydu. Yedi günlük görevde mürettebat üç uyduyu yörüngeye bıraktı, OAST-1 adlı katlanır güneş pili kanadı deneyini açtı, CFES-III deneyini ve bir öğrenci kristal büyütme deneyini yürüttü, IMAX sinema kamerasıyla çekimler yaptı. Görev, 96 tur ve 145 saatin ardından 5 Eylül 1984'te Edwards Hava Üssü'ne inişle bitti.

Challenger faciasının gölgesinde

Mullane daha sonra, Kaliforniya'daki Vandenberg Hava Üssü'nden kalkacak ilk mekik görevi olan STS-62-A'ya atandı. Ancak 28 Ocak 1986'daki Challenger faciasının ardından bu görev iptal edildi. Resmî sitesinde vurgulandığı gibi, Mullane'in astronot sınıfından dört kişi Challenger'da hayatını kaybetti. Faciayı ve sonrasındaki soruşturmayı anlatan yapımlar için Challenger: The Final Flight belgesel dizisine ve Richard Feynman'ın soruşturmasını konu alan The Challenger filmine bakılabilir.

STS-27: En ağır hasarla dönen mekik (1988)

Mekikler yeniden uçmaya başladıktan sonra Mullane, 2 Aralık 1988'de Atlantis ile STS-27 görevinde uçtu. Görev, ABD Savunma Bakanlığı için gizli bir yük taşıyordu. Kalkıştan yaklaşık 85 saniye sonra sağ katı yakıtlı roket iticisinin burun başlığından kopan yalıtım malzemesi mekiğe çarptı ve ısı kalkanı karoları ciddi hasar gördü; hasar neredeyse tamamen mekiğin sağ tarafındaydı. Ekip, atmosfere giriş sırasında mekiğin dayanıp dayanamayacağından ciddi biçimde endişe ediyordu; Mullane de girişi üst pencerelerden filme alırken erimiş alüminyumun ön camdaki yağmur gibi geriye doğru sıvandığını gözünde canlandırdığını yazdı. Atlantis 6 Aralık'ta Edwards'a sağ salim indi, ama incelemede 700'den fazla karonun hasarlı olduğu, birinin tamamen koptuğu görüldü. Kopan karonun altında bir antenin alüminyum montaj plakası bulunması, 2003'te Columbia'yı yok edecek türden bir delinmeyi büyük olasılıkla önledi. STS-27 Atlantis, başarıyla dönen en ağır hasarlı mekik oldu.

STS-36 ve emeklilik (1990)

Üçüncü ve son uçuşu, 28 Şubat 1990'da yine Atlantis ile kalkan STS-36'dır. Bu görev de Savunma Bakanlığı yükleri taşıdı ve 72 turun ardından 4 Mart 1990'da Edwards'a indi. Mullane, 1 Temmuz 1990'da hem NASA'dan hem de Hava Kuvvetleri'nden emekli oldu.

Kitapları

Riding Rockets (2006, Scribner), Mullane'in uzay programından önceki ve sonraki hayatını anlatır. Mullane'in kendi tanıtımına göre kitap, askerî pilotlarla öncü kadın bilimcilerin ve doktoralı araştırmacıların aynı kolorduda karşılaştığı bir dönemi, çoğu zaman güldürücü ve kaba sayılabilecek bir açık sözlülükle aktarır. Kitap aynı zamanda NASA astronot kolordusunun kültürüne yönelik eleştirel görüşler içerir. New York Times'ta değerlendirildi; Mullane 13 Şubat 2006'da Jon Stewart'ın The Daily Show programına konuk olarak kitabı tanıttı.

Red Sky: A Novel of Love, Space, & War (1993), Mullane'in kurgu denemesidir: uzay, aşk ve savaşı bir araya getiren, teknoloji gerilimi ile bilimsel ayrıntıya özen gösteren "katı" bilimkurgu arasında duran bir romandır.

Do Your Ears Pop in Space? And 500 Other Surprising Questions About Space Travel (Wiley), 500 popüler soruyu yanıtlayan 240 sayfalık bir popüler bilim kitabıdır. Uzay tuvaletinin nasıl çalıştığından astronotların batıl inançlarına, uzay fiziğinden insan vücudunun uzaydaki tepkilerine kadar geniş bir alanı kapsar; bir bölümü tamamen Challenger faciasına ayrılmıştır.

Liftoff! An Astronaut's Dream (Silver Burdett Press), Mullane'in çocukluk hayaline ulaşmasını genç okurlar için anlatan bir anı kitabıdır. Kitap, Çocuk Kitapları Konseyi'nin 1995 Seçkin Bilim Kitabı (Outstanding Science Trade Book) ödülünü aldı. Mullane'in buradaki mesajı, akademik açıdan parlak, sporda başarılı ya da popüler olmayan "sıradan" bir çocuğun da azim, eğitim ve sağlığına özenle hayallerine ulaşabileceğidir.

Bilimle ilişkisi

Mullane bir pilot değil, mühendis-astronottur: Görev uzmanı olarak mekikte deneylerden, uyduların bırakılmasından ve sistemlerin işletilmesinden sorumluydu. İlk uçuşundaki OAST-1 deneyi, uzayda büyük ve hafif güneş paneli kanatlarının açılıp toplanabileceğini sınayan bir teknoloji gösterimiydi: 31 metre yüksekliğe açılan kanat, toplandığında yalnızca 18 santimetre kalınlığında bir pakete sığıyordu; CFES-III ise McDonnell Douglas'ın desteklediği, canlı hücrelerle çalışan sürekli akışlı elektroforez sisteminin (maddeleri elektrik alanında ayrıştıran bir yöntem) denemesiydi.

Popüler bilim kitabı Do Your Ears Pop in Space?, yaygın yanlış inanışları düzeltmesiyle öne çıkar. Bunlardan biri, mekikteki ağırlıksızlığın uzayda kütleçekim olmadığı için yaşandığı düşüncesidir; oysa yörüngedeki bir araç Dünya'nın çekimi altında sürekli serbest düşüş hâlindedir ve içindekiler bu yüzden ağırlıksız hisseder. Kitabın düzelttiği bir başka yanlış, Çin Seddi'nin uzaydan çıplak gözle görülebilen tek insan yapımı nesne olduğu iddiasıdır.

Mullane'in emeklilik sonrası en çok bilinen uğraşı, ekip çalışması, liderlik ve güvenlik üzerine verdiği kurumsal konuşmalardır. Bu konuşmaların merkezinde "sapmanın normalleşmesi" (normalization of deviance) kavramı vardır: Kurallardan küçük sapmaların, kötü bir sonuç doğurmadıkça zamanla kabul edilebilir sayılması. Mullane bunu Challenger üzerinden anlatır: Katı yakıtlı roket iticilerinin bölümleri arasındaki sızdırmazlığı sağlayan O-halkalar, faciadan önceki 24 görevde birçok kez sızıntı göstermesine rağmen uçuşlar durdurulmamış, mühendislere sorunu çözmek için yeterli zaman verilmemişti. Mullane, yılda 24 mekik uçuşu hedefinin ulaşılamaz olduğunu ve yarattığı baskının kararları etkilediğini de vurgular. O-halka sorununun ayrıntıları için The Challenger ne kadar doğru? yazımıza bakabilirsiniz.

Ödülleri ve onurları

• Uluslararası Uzay Onur Listesi'ne (International Space Hall of Fame) alındı
• Hava Kuvvetleri Seçkin Uçuş Haç Nişanı (Distinguished Flying Cross) ve Liyakat Nişanı (Legion of Merit)
• Altı Hava Madalyası, Üstün Hizmet Madalyası ve Hava Kuvvetleri Takdir Madalyası
• NASA Uzay Uçuşu Madalyaları
• Ulusal İstihbarat Başarı Madalyası
• Hava Kuvvetleri Seyrüsefer Eğitim Okulu, Hava Kuvvetleri Teknoloji Enstitüsü ve Test Pilotu Okulu'ndan üstün başarılı mezun

Mullane, Hava Kuvvetleri Derneği'nin üyesi ve For All Moonkind adlı kuruluşun liderlik kurulu üyesidir.

Kitapları

• Riding Rockets (Mike Mullane): konusu, mekik bilimi ve okuma rehberi (2006)

Etkisi

Mullane'in etkisi, astronot anlatısına getirdiği dürüstlükte yatar. Riding Rockets öncesinde astronot anıları çoğunlukla kahramanlık çerçevesinde yazılırdı; Mullane ise korkuları, rekabeti, kıskançlıkları ve kurum içi hataları da anlattı. Bu yaklaşım, mekik döneminin hem başarılarını hem de Challenger ve STS-27 gibi kıl payı atlatılan ya da atlatılamayan felaketlerin arkasındaki örgütsel sorunları anlamak için değerli bir tanıklık sunar. Albuquerque'de yaşayan Mullane, 60 yaşından sonra Kilimanjaro'ya, Rainier Dağı'na ve Colorado'nun 14 bin fitlik (yaklaşık 4.270 m) 40 zirvesine tırmandı.