Michael J. Neufeld

Michael J. Neufeld kimdir?

Michael John Neufeld (d. 7 Temmuz 1951, Edmonton, Alberta), Kanadalı tarihçi ve yazardır. Washington'daki Smithsonian Ulusal Hava ve Uzay Müzesi'nin (NASM) uzay tarihi küratörlerinden biridir; 2007-2011 arasında müzenin Uzay Tarihi Bölümü'nün başkanlığını yürüttü. Uzay okurları onu iki kitabıyla tanır: Nazi Almanyası'nın V-2 roketini ve Peenemünde araştırma merkezini anlatan The Rocket and the Reich (1995) ile Wernher von Braun'un kapsamlı biyografisi Von Braun: Dreamer of Space, Engineer of War (2007). İki kitap da ödül aldı ve bugün roket tarihi üzerine yazan hemen herkesin başvurduğu kaynaklar arasında.

Neufeld'i öne çıkaran, uzay çağının parlak hikâyesini savaş, zorla çalıştırma ve siyasetle birlikte ele almasıdır. Ona göre Ay'a giden roketlerin kökü, toplama kampı tutsaklarının üretim bantlarında öldüğü bir silah programına uzanır ve bu iki gerçek birbirinden ayrı anlatılamaz.

Hayatı ve akademik yolu

Neufeld 1951'de Kanada'nın Alberta eyaletindeki Edmonton'da doğdu. Lisans eğitimini Calgary Üniversitesi'nde tamamladı. 1976'da Britanya Kolumbiyası Üniversitesi'nde, 1890-1914 arasında Alman sosyal demokratlarının emeğe bakışını inceleyen teziyle yüksek lisans derecesi aldı. 1984'te ABD'deki Johns Hopkins Üniversitesi'nde, Nürnberg'deki vasıflı metal işçilerinin 1835-1905 arasında zanaatkârlıktan fabrika işçiliğine geçişini anlatan teziyle doktorasını tamamladı. Bu çalışma 1989'da Rutgers University Press tarafından kitap olarak yayımlandı.

Yani Neufeld uzay tarihine bir mühendis ya da gökbilimci olarak değil, Alman toplumunu ve sanayisini tanıyan bir sosyal tarihçi olarak girdi. 1988-1989'da Ulusal Hava ve Uzay Müzesi'nin havacılık tarihi araştırmacılarına verdiği Verville bursunu aldı ve bu dönemden sonra yolu müzeyle kesişti. 1990'lardan bu yana Wernher von Braun ve Alman roket programı üzerine çok sayıda çalışma yayımladı. 2007'de müzenin Uzay Tarihi Bölümü'nün başına geçti, 2011'e kadar bu görevi sürdürdü; ardından küratör olarak çalışmaya devam etti.

The Rocket and the Reich: V-2 ve balistik füze çağı

Neufeld'in ilk büyük uzay tarihi kitabı The Rocket and the Reich: Peenemünde and the Coming of the Ballistic Missile Era 1995'te Free Press tarafından yayımlandı. Kitap, Baltık kıyısındaki Peenemünde Ordu Araştırma Merkezi'nde geliştirilen A-4 roketinin, yani savaşta "V-2" adıyla kullanılan silahın nasıl doğduğunu anlatır. Neufeld, 1941 sonuna gelindiğinde Peenemünde'nin A-4 için dört temel teknolojiye sahip olduğunu gösterir: büyük sıvı yakıtlı roket motorları, ses üstü aerodinamik, jiroskopla güdüm ve egzoz akışının içine yerleştirilen yön dümenleri. Bu teknik çözümleme, V-2'nin tarihini anlatan pek çok kaynakta temel dayanak olarak kullanılır.

V-2, uzay tarihi açısından da bir eşiktir: 20 Haziran 1944'te dikey olarak fırlatılan MW 18014 adlı deneme roketi, bugün uzayın sınırı kabul edilen 100 kilometre irtifayı aşan ilk insan yapımı nesne oldu. Ancak Neufeld kitabında roketin teknik başarısı kadar bedelini de anlatır. Savaşın son döneminde V-2'ler, Nordhausen yakınındaki Mittelwerk adlı yeraltı fabrikasında Mittelbau-Dora toplama kampından getirilen tutsaklara ürettirildi. Neufeld, roket mühendislerinin bu zorla çalıştırma düzeninden haberdar olduğunu belgelere dayanarak savundu. Von Braun'un eski çalışma arkadaşı Ernst Stuhlinger ile Frederick I. Ordway III'ün yazdığı biyografi, von Braun'un tutsaklara kötü davrandığı iddialarını küçümsediğinde, Neufeld bu anlatıyı sorgulayan tarihçilerin başında geldi.

Kitap, Amerikan Havacılık ve Uzay Bilimleri Enstitüsü'nün (AIAA) Tarih El Yazması Ödülü'nü ve Teknoloji Tarihi Derneği'nin (SHOT) Dexter Ödülü'nü kazandı; Almancaya da çevrildi. Neufeld daha sonra "mucize silahlar" efsanesini de eleştirdi: ona göre Almanya'nın savaş sonunda geliştirdiği egzotik silahlar büyük para ve uzmanlık tüketmiş, çok sayıda zorla çalıştırılan işçinin ölümüne yol açmış, ama savaşın gidişini değiştirecek bir üstünlük sağlamamıştı.

Von Braun biyografisi

Neufeld'in en çok okunan kitabı, 2007'de Alfred A. Knopf tarafından yayımlanan Von Braun: Dreamer of Space, Engineer of War (Von Braun: Uzayın Hayalperesti, Savaşın Mühendisi) adlı biyografidir. Başlık kitabın tezini özetler: Wernher von Braun, gençliğinden beri insanı uzaya taşımayı düşleyen bir vizyoner, aynı zamanda bu düş uğruna Nazi rejimine hizmet etmiş bir silah mühendisiydi. Savaştan sonra ABD'ye götürülen von Braun, NASA'nın Marshall Uzay Uçuş Merkezi'nin yöneticisi oldu ve Apollo astronotlarını Ay'a taşıyan Satürn V roketinin baş mimarı olarak tanındı. Satürn V'in Ay programındaki yeri Ay'a yolculuklar sayfasında anlatılıyor.

Neufeld biyografide arşiv belgelerini von Braun'un kendi beyanlarıyla karşılaştırır. En bilinen örneklerden biri Nazi Partisi üyeliğidir: von Braun 1947'de ABD ordusuna verdiği yeminli ifadede partiye 1939'da katılmak zorunda kaldığını söylemişti; Neufeld ise üyelik başvurusunun aslında 12 Kasım 1937'de yapıldığını gösterir. Bu hatanın kasıtlı olup olmadığı belirsiz kalsa da Neufeld, von Braun'un parti işlerinde aidat ödemenin ötesinde etkin olduğuna dair bir kanıt bulunmadığını da not eder. Bu dengeli yaklaşım kitabı hem von Braun hayranlarının hem de sert eleştirmenlerinin ciddiye aldığı bir eser yaptı.

Biyografi Almanca, Danca ve Lehçeye çevrildi; 2008'de Vintage tarafından karton kapaklı baskısı çıktı.

Uzay tarihine diğer katkıları

Neufeld'in çalışmaları yalnız Alman roketçiliğiyle sınırlı değildir. Uzay tarihine ve müzeciliğe dair başlıca kitapları şunlardır:

• Planet Dora (1997): Holokost ile uzay çağının doğuşunu aynı hikâyede buluşturan bu anı kitabını Yves Béon ile birlikte yayına hazırladı.
• The Bombing of Auschwitz: Should the Allies Have Attempted It? (2000): Michael Berenbaum ile birlikte editörlüğünü yaptığı, Müttefiklerin Auschwitz'i bombalayıp bombalamaması gerektiği tartışmasını derleyen kitap.
• Smithsonian National Air and Space Museum: An Autobiography (2010): Alex M. Spencer ile birlikte hazırladığı, müzenin kendi koleksiyonu üzerinden anlatılan tarihi.
• Spacefarers: Images of Astronauts and Cosmonauts in the Heroic Era of Spaceflight (2013): Uzay yarışının "kahramanlık çağında" astronot ve kozmonot imgesinin nasıl kurulduğunu inceleyen derleme.
• Milestones of Space (2014): Ulusal Hava ve Uzay Müzesi koleksiyonundaki on bir simge nesne üzerinden uzay tarihini anlatan kitap.
• Spaceflight: A Concise History (2018): MIT Press'in kısa başvuru kitapları dizisinde yayımlanan, uzay uçuşunun kısa tarihi.

Neufeld ayrıca NASA'nın gezegen keşif görevlerinin tarihi üzerine makaleler yayımladı. Tarih yazımındaki titizliği, başka yazarların eserlerini değerlendirirken de görülür: örneğin İngiliz yazar David Irving'in V silahları üzerine 1964'te yazdığı The Mare's Nest kitabının, Mittelwerk ve Nordhausen'deki köle emeğini küçümsediğini vurgulayan değerlendirmelerden biri ona aittir.

Bilimle ilişkisi

Neufeld bir fizikçi ya da roket mühendisi değildir; teknoloji tarihçisidir. Katkısı, roket biliminin nasıl geliştiğini kurumlar, para, siyaset ve insanlar üzerinden açıklamasıdır. The Rocket and the Reich, sıvı yakıtlı roket motorunun, güdüm sisteminin ve ses üstü aerodinamiğin aynı merkezde nasıl bir araya getirildiğini göstererek modern balistik füzenin ve uzay roketinin ortak kökenini açıklar. Bu yüzden Hermann Oberth ve Robert Goddard gibi öncülerden Satürn V'e uzanan çizgiyi anlamak isteyen okur için temel bir başlangıç noktasıdır.

Gökbilimciler de onun katkısını tanıdı: 2011 AV6 geçici adıyla keşfedilen 329018 numaralı asteroit, Uluslararası Astronomi Birliği tarafından onun onuruna 329018 Neufeld olarak adlandırıldı. Adlandırma metninde Neufeld, von Braun'un otoriter biyografisinin yazarı ve NASA'nın gezegen keşfi tarihi üzerine çalışan bir tarihçi olarak anılır.

Ödülleri

• AIAA Tarih El Yazması Ödülü ve SHOT Dexter Ödülü: The Rocket and the Reich için.
• Eugene M. Emme Astronotik Edebiyat Ödülü (Amerikan Astronotik Derneği, 2007): Von Braun biyografisi için.
• Richard W. Leopold Ödülü (Amerikan Tarihçiler Örgütü, 2008): Von Braun biyografisi için.
• Los Angeles Times Kitap Ödülü, biyografi dalında 2007 finalisti.
• Verville bursu (Ulusal Hava ve Uzay Müzesi, 1988-1989).

Etkisi

Neufeld'in kitapları, uzay tarihinin kahramanlık anlatısından çıkıp eleştirel bir tarih alanına dönüşmesinde önemli rol oynadı. Wernher von Braun hakkındaki kamusal tartışmalar, örneğin Ay'a iniş yıldönümlerinde onun Nazi geçmişinin nasıl anılması gerektiği sorusu, Neufeld'in ortaya koyduğu belgelere sık sık başvurur. Smithsonian'daki küratörlük görevi sayesinde bu bilgiler yalnız akademik çevrelere değil, müze ziyaretçilerine de ulaştı. Uzay yarışını, Neil Armstrong'un adımlarından önce gelen karanlık ve aydınlık bütün yönleriyle anlamak isteyenler için Neufeld'in eserleri bugün de başvuru kitabı niteliğindedir.