Robert Zubrin

Robert Zubrin kimdir?

Robert Zubrin, 9 Nisan 1952'de New York'un Brooklyn semtinde doğan Amerikalı havacılık ve uzay mühendisi, yazar ve Mars Society'nin kurucusudur. Adı en çok Mars Direct planıyla anılır: insanlı bir Mars seferini, Mars'ın kendi kaynaklarından yakıt üreterek ve mümkün olduğunca hafif giderek gerçekleştirmeyi öneren bu fikri 1990'da David Baker'la birlikte ortaya koydu. 1996'da yayımlanan The Case for Mars adlı kitabı bu planı geniş okuyucuya anlattı. Okuma rehberini The Case for Mars sayfasında bulabilirsiniz.

Zubrin kurmaca yazan bir bilimkurgu yazarı değil, "Mars'a gidilmeli" tezini mühendislik hesaplarıyla savunan bir bilimsel anlatı yazarıdır. Uzay temalı kitaplar arasında yer almasının nedeni, bilimkurgunun hayal ettiği yolculukları gerçekçi bir yol haritasına çevirmeye çalışmasıdır.

Hayatı ve eğitimi

Zubrin'in babası Rus Yahudi göçmenlerin soyundandır. Rochester Üniversitesi'nden 1974'te matematik lisansı aldı. Washington Üniversitesi'nde nükleer mühendislikte 1984'te, havacılık ve uzay mühendisliğinde 1986'da yüksek lisans yaptı; 1992'de aynı üniversiteden nükleer mühendislik doktorasını tamamladı. Mühendisliğe geçmeden önce yedi yıl fen öğretmenliği yaptı.

Martin Marietta Astronautics'te kıdemli mühendis olarak çalıştı, Lockheed Martin'in uzay keşfi senaryo ekibinde yer aldı. Mitchell Burnside Clapp'le Pioneer Rocketplane'i kurdu; 1996'da Pioneer Astronautics'i, 2008'de Colorado'nun Lakewood kentinde Pioneer Energy'yi kurdu. Pioneer Astronautics, 2020'de Voyager Space Holdings tarafından satın alındı. Pioneer Energy ise petrol geri kazanımı ve sentetik yakıt üretimi sistemleri üzerine çalışır. Zubrin'in 200'den fazla teknik ve teknik olmayan makalesi vardır.

Mars Direct: fikir ve işleyiş

Mars Direct'in özü, yerel kaynaklarla yaşamak ve hafif seyahat etmektir. Plan iki fırlatmaya dayanır:

1. İlk fırlatma, insansız: Dünya'ya Dönüş Aracı (Earth Return Vehicle) yaklaşık altı aylık yolculukla Mars'a gider. Yanında hidrojen, bir kimyasal tesis ve küçük bir nükleer reaktör taşır. Tesis, Sabatier tepkimesini ve elektrolizi kullanır: 8 ton hidrojeni Mars atmosferindeki karbondioksitle birleştirerek yaklaşık 10 ayda yaklaşık 112 ton metan ve oksijen üretir. (Sabatier tepkimesi, hidrojenle karbondioksitten metan ve su elde eden bir kimyasal süreçtir.)
2. İkinci fırlatma, 26 ay sonra: Dört kişilik mürettebatı taşıyan Mars Yaşam Birimi altı aylık düşük enerjili bir yörüngede yola çıkar. Yolculuk sırasında yaşam biriminin itici kademeye bir kabloyla bağlanıp döndürülmesiyle yapay yerçekimi oluşturulması öngörülür. Yüzeyde yaklaşık 18 ay kalınır ve bir keşif aracıyla 320 km'ye kadar uzaklaşılır.

Planın hedef aracı, Satürn V sınıfında bir ağır yük roketi olan "Ares" idi; yörüngeye 121 ton, Mars'a 47 ton taşıması öngörülüyordu. Maliyet tartışması da planın merkezindeydi: NASA'nın 1990 tarihli "90 Günlük Çalışma"sı insanlı Mars programı için 20-30 yıla yayılan yaklaşık 450 milyar dolarlık bir maliyet öngörmüştü. Zubrin'in sonraki "Mars Semi-Direct" revizyonu ise yaklaşık 10 yılda 55 milyar dolar öngörüyordu.

Planın en belirleyici yanı, yakıtı yerinde üretme fikridir (ISRU, yerinde kaynak kullanımı). Mars'ın atmosferi ağırlıklı olarak karbondioksitten oluştuğu için bu yaklaşım, dönüş yakıtının tamamının Dünya'dan taşınmasını gereksiz kılar; Zubrin'in deyişiyle Mars atmosferinden oksijen, su ve roket yakıtı üretilir. Mars toprağının ve tozunun astronotlar için zorluklarını ise Perseverance'ın toz ölçümlerini anlatan yazıda okuyabilirsiniz.

Mars Direct, National Space Society'de ayakta alkışlandı; ancak NASA içinde Uzay İstasyonu'na odaklanan ekiplerin direnciyle karşılaştı ve planın olduğu gibi kabul edilmedi. Buna karşılık değiştirilmiş bir sürümünün NASA'nın "tasarım referans görevi" (design reference mission) olduğu aktarılır; yani plan olduğu gibi benimsenmedi ama NASA'nın kendi Mars planlamasına girdi.

Mars Society

Zubrin, Mars Society'yi 13 Ağustos 1998'de Colorado'nun Boulder kentinde, dört gün süren ve 750 kişinin katıldığı kuruluş kongresiyle kurdu ve hâlâ başkanlığını yürütmektedir. Kâr amacı gütmeyen (501(c)(3)) örgüt, bağış ve gönüllü emekle çalışır; amacı insanlı Mars görevleri için kamuoyu desteği sağlamak ve hükümetler ile uzay ajanslarını bu yönde etkilemektir. Örgütün savunduğu çizgi, insanlı Mars görevlerinin tercihen özel finansmanla yürütülmesidir ve vizyonu, Zubrin'in Mars Direct kavramındaki ulaşılabilir takvim ve basit görev mimarisi etrafında şekillenir. İki "analog istasyon" işletir:

• Flashline Mars Arctic Research Station (FMARS): Nunavut'ta Devon Adası'nda, 75. paralelin kuzeyinde.
• Mars Desert Research Station (MDRS): Utah'ta Hanksville yakınlarında; Nisan 2020 itibarıyla 19 saha sezonunda 236 mürettebata ev sahipliği yapmıştır.

Örgüt ayrıca her yıl Utah çölünde üç gün süren, üniversite takımlarının Mars keşif aracı prototiplerini yarıştırdığı University Rover Challenge'ı düzenler.

Kitapları ve diğer çalışmaları

• The Case for Mars (1996; Richard Wagner'le birlikte yazıldı, 2011'de güncellenmiş baskısı çıktı): Mars Direct, yaşam alanı tasarımları, koloni kurma ve gezegenin Dünya'ya benzetilmesi (terraforming) üzerine.
• Entering Space (1999)
• Energy Victory (2007)
• Merchants of Despair (2011)
• Mars Direct (2013)
• The Case for Space (2019)

The Case for Mars, Mars'ta madencilik ve döteryum gibi kaynaklara dayalı bir ekonomi fikrini de tartışır. Kitabın, ödüllü uzay geliştirme modellerine olan ilgiyi artırdığı ve Ansari X Ödülü gibi girişimleri etkilediği belirtilir.

Zubrin'in mühendislik katkıları arasında nükleer tuzlu su roketi (nuclear salt-water rocket) kavramı ve Dana Andrews'la birlikte geliştirdiği manyetik yelken (magnetic sail) bulunur. Manyetik yelken, bir araca bağlı manyetik alanla güneş rüzgârını yakalayarak itki elde etmeyi hedefleyen kavramdır; her iki fikir de uygulanmış uçuş sistemleri değil, mühendislik önerileri olarak bilinir.

Bilimsel tartışmalar

Zubrin'in en tartışılan yönü, gezegeni yaşanabilir kılma (terraforming) konusundaki duruşudur. Kendisi "ılımlı insan merkezli" bir tavrı savunur; Christopher McKay ise "ılımlı yaşam merkezli" bir tavrı benimser. Bu, gezegene dokunmanın bilimsel ve etik sınırları üzerine sürüyen bir tartışmadır; konuya dair görüşler için Mars'ı yaşanabilir kılmak bir kütüphaneyi yakmak mı? yazısına bakabilirsiniz.

Mars Direct, NASA'nın 1990'daki çok daha pahalı tahminine karşı bir alternatif olarak ortaya çıktı ve bu maliyet farkı tartışmanın merkezinde kaldı. Radyasyon, düşük yerçekimi ve gezegenin kirlenmesi gibi riskler The Case for Mars'ın da tartıştığı başlıklardır; bunların tamamının çözüldüğü söylenemez.

Kitapları

• The Case for Mars (Robert Zubrin): Mars Direct planı, özeti ve bilimi (1996)

Etkisi

Zubrin, insanlı Mars seferini bilimkurgudan mühendislik tartışmasına çeken isimlerden biri olarak kabul edilir. Mars Society'nin simülasyon istasyonları, bu fikri laboratuvar dışında sınamak isteyen mürettebatlara ev sahipliği yaptı; yalnız Utah'taki istasyon 2020 itibarıyla 236 ekip ağırladı. Bilimkurgu okurları açısından da Mars'ın kurmacadaki ve gerçekteki hâllerini birbirine bağlayan bir köprü gibidir: Andy Weir'in Marslı romanındaki yerinde yakıt ve yaşam desteği tartışmalarını, Kim Stanley Robinson'ın Mars üçlemesindeki kolonileşme sorularını gerçek mühendislik açısından okumak istiyorsanız Zubrin'in kitabı iyi bir başlangıçtır.