Uzay kaç derece?

Uzayın kendi sıcaklığı yaklaşık 2,7 kelvindir, yani −270 °C civarında: mutlak sıfırın (−273,15 °C) yalnızca 2,7 derece üzerinde. Bu değer, Büyük Patlama'dan kalan ve evrenin her yanını dolduran kozmik mikrodalga arka plan ışımasının sıcaklığıdır. Ama uzayda bulunan bir cismin sıcaklığı bundan çok farklı olabilir: NASA'ya göre Ay'ın yüzeyi tam güneş altında 127 °C'ye ısınırken gece −173 °C'ye kadar soğur. Uzay soğuktur, ama Güneş'in doğrudan vurduğu yer yakıcı sıcaktır.

Boşluğun sıcaklığı nasıl ölçülür?

Sıcaklık, maddeyi oluşturan parçacıkların ne kadar hızlı hareket ettiğinin ölçüsüdür. Uzayda ise ölçülecek madde son derece seyrektir; boşluğu dolduran asıl şey ışımadır. Bu yüzden gökbilimciler "uzayın sıcaklığı" derken her yönden gelen zayıf ışımanın sıcaklığını kastederler. NASA'nın WMAP uydusu bu ışımayı yaklaşık 2,725 kelvin olarak ölçtü; gökyüzünün bir bölgesiyle ötekisi arasındaki fark derecenin on binde biri düzeyindedir (bir yerde 2,7251, başka bir yerde 2,7249 kelvin). Bu ışımanın kökenini evrenin 380 bin yaşındayken yaydığı ışık yazımızda anlattık. Bilinen tek istisna, arka plandan da soğuk olan Bumerang Bulutsusu.

Uzay neden bu kadar soğuk?

Dünya'da ısı üç yolla taşınır: dokunarak (iletim), havanın ya da suyun akışıyla (taşınım) ve ışıma yoluyla. Uzay boşluğunda ilk ikisini sağlayacak ortam olmadığından geriye yalnız ışıma kalır. Her cisim kendi ısısını kızılötesi ışık olarak çevresine yayar; yakınında onu ısıtacak bir yıldız yoksa enerjisini yavaş yavaş kaybeder ve arka planın sıcaklığına doğru soğur. Yıldızlar arasındaki derin boşlukta bir cismi besleyecek kaynak olmadığı için sonuç her zaman aynıdır: birkaç kelvinlik bir soğukluk.

Güneşte neden sıcak, gölgede neden soğuk?

Dünya'da atmosfer güneş ışığının bir kısmını süzer ve ısıyı gece ile gündüz arasında, güneşli yerden gölgeye taşır. Uzayda bu tampon yoktur. Güneş'e bakan yüzey ışınımın tamamını alır ve hızla ısınır; birkaç metre ötedeki gölge ise ısıyı yalnız ışıma yoluyla kaybettiği için çok soğur. Atmosferi olmayan Ay bunun en iyi örneğidir; ayrıntısını Ay'da gündüz 127 °C, gece −173 °C yazımızda bulabilirsiniz. Astronot giysileri de bu iki uca göre tasarlanır: Apollo ve Skylab astronotlarının A7L giysisi −156 °C ile 121 °C arasındaki koşullara dayanacak biçimde üretilmişti.

Uzayda insan donar mı?

Filmlerdeki gibi anında donmaz. Boşlukta ısıyı çekip götürecek hava olmadığından vücut ısısı, yaklaşık 310 kelvinden çevredeki 3 kelvine doğru yalnız ışımayla ve yavaşça kaybolur; özellikle giyinik bir insan için ani donma tehlikesi yoktur. Asıl tehlike oksijensizliktir: oksijeni azalmış kan 9-12 saniye içinde beyne ulaşır ve kişi bilincini kaybeder. Vakumun bedene etkilerini Uzay boşluğu maddemizde ayrıntılı anlattık.

Termosfer 2.000 °C ise uzay istasyonu neden yanmıyor?

Uluslararası Uzay İstasyonu, atmosferin yaklaşık 80 km'den başlayıp 600 km'ye uzanan katmanı termosferin içinde, 400 km dolayında dolanır. Bu katmandaki gazın sıcaklığı Güneş etkinliğine göre 2.000 °C'yi ve üstünü bulabilir. Ama gaz o kadar seyrektir ki moleküller bir cisme ısı aktaracak sıklıkta çarpmaz. Orada bir termometre, ışımayla kaybettiği ısı çarpışmalardan kazandığından fazla olduğu için donma noktasının çok altını gösterirdi. Yani yüksek sıcaklık gazın parçacıklarının hızını anlatır, bir cismi ne kadar ısıtacağını değil.

Uzayda en soğuk makineler

Bazı araçlar bu soğuktan yararlanır. James Webb Uzay Teleskobu'nun kızılötesi aygıtları çalışabilmek için 50 kelvinin (yaklaşık −223 °C) altında tutulmalıdır. NASA'nın anlatımıyla tenis kortu uzunluğundaki beş katmanlı güneşlik, teleskobu Güneş'e bakan sıcak bir yüz ile ışığı hiç görmeyen soğuk bir yüze ayırır ve "bir milyon faktörlü güneş kremi" gibi çalışır.

Verileri göster

Kozmik arka plan ışıması	2,725 K (−270 °C)
Ay yüzeyi, tam güneşte	127 °C
Ay yüzeyi, gece	−173 °C
Webb'in kızılötesi aygıtları	50 K altı (−223 °C)

Kısaca

• Uzayın arka plan sıcaklığı yaklaşık 2,7 kelvin, yani −270 °C'dir.
• Boşlukta ısı yalnız ışımayla taşınır; hava olmadığı için güneşli yüzey çok ısınır, gölge çok soğur.
• Ay'da yüzey sıcaklığı gündüz 127 °C, gece −173 °C'dir.
• Uzayda insan anında donmaz; asıl tehlike saniyeler içinde gelen oksijensizliktir.
• Termosferdeki gaz 2.000 °C'yi bulsa da o kadar seyrektir ki cisimleri ısıtamaz.