Dost Körpe

Dost Körpe kimdir?

Dost Körpe (d. 9 Mart 1972, İstanbul), Türk yazar, şair ve çevirmendir. Öykü kitaplarıyla edebiyata giren Körpe, asıl olarak çevirileriyle tanınır: Türkçeye yüz otuzu aşkın eser kazandırmıştır. Bilimkurgu okurları onu Frank Herbert'in Dune dizisinin, Ray Bradbury'nin Fahrenheit 451'inin ve Philip K. Dick'in Yüksek Şatodaki Adam'ının Türkçe çevirilerinden tanır. Kendi kalemiyle yazdığı Nötralizör (2010) ise Mars'ın kolonileştirilmesinden yüz yıl sonrasında, kubbeli bir şehirde geçen yerli bir distopyadır.

Hayatı

Körpe İstanbul'da doğdu. Nişantaşı Anadolu Lisesi'nden mezun olduktan sonra Boğaziçi Üniversitesi İş İdaresi Bölümü'ne girdi, buradan ayrılarak İstanbul Üniversitesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümü'nü bitirdi. Stüdyo İmge dergisinde müzik yazarlığı yaptı ve aynı yayının Minör dizisinin editörlüğünü üstlendi.

1991'den itibaren öykü ve denemeleri Kaçınılmaz, Varlık, Yaşasın Edebiyat, Düşler, Şizofrengi, Stüdyo İmge ve Göçebe gibi dergilerde çıktı. Henüz yirmili yaşlarına girmeden hazırladığı Zaman Sona Ermeli adlı öykü dosyası, 1991'de Yunus Nadi Ödülleri'nin Yayımlanmamış Öykü Kitabı dalında ödül kazandı. İstanbul'da yaşayan yazar, zamanının büyük bölümünü kitap çevirisine ayırıyor.

Yazarlığı ve eserleri

Ödüllü dosya 1993'te Era Yayınları'ndan Zaman Sona Ermeli adıyla kitaplaştı. Bunu 1997'de Metis Yayınları'ndan çıkan öykü kitabı Günah Yiyen ve 1998'de yayımlanan şiir kitabı Kıyı izledi. Yeni Türk edebiyatını inceleyen başvuru kaynakları, Körpe'nin ilk öykülerinde neden-sonuç zincirinin mekanikliğine ve bir başı ve sonu olan düzenli anlatı dayatmasına duyduğu tepkiyi dile getirdiğini, öykülerinde Kafka'yı andıran bir atmosfer kurmaya çalıştığını not eder. Ahmet Yesevi Üniversitesi'nin Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (TEİS), sağlam kurgusuna dikkat çekerek onun öykü yerine çeviriye yönelmesini Türk okuru için bir kayıp olarak değerlendirir.

Körpe'nin edebiyatında karanlık ve tekinsiz olana ilgi baştan beri belirgindir. Çevirmen olarak da bu çizgiyi izledi: 1994'te Mitos Yayınları'ndan Gotik Öyküler çevirisi, 1999'da Çağdaş Korku Öyküleri derlemesi, 2000'de H. P. Lovecraft'ın Cthulhu'nun Çağrısı çevirisi çıktı. 2000 ve 2001'de İthaki Yayınları için Edgar Allan Poe'nun bütün hikâyelerini iki cilt hâlinde Türkçeye aktardı. Çeviri listesi çocuk klasiklerine de uzanır; 2018'de Ötüken Neşriyat'tan çıkan Pinokyo çevirisi bunlardan biridir.

Nötralizör: Mars'ta bir gün

Körpe'nin bilimkurguya doğrudan katkısı, 2010'da Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları'ndan çıkan 128 sayfalık romanı Nötralizör'dür. Yayınevinin tanıtımına göre roman, insanlığın Mars'ı kolonileştirmesinin 106. yılında, yani Mars takvimine göre 106 senesinde geçer. Kahraman, Türk kökenli I Khan Shun Lee'dir ve kitap onun Kızıl Gezegen'deki maceralı bir gününü anlatır. Khan, kubbeli bir şehrin içinde, yapay ve plastik bir yaşamın ortasında, varoluşuna yeni bir kapı açabilmek için Nötralizör adı verilen şeye ulaşmak zorundadır. Yayınevi kitabı, yazarın bilimkurgu diyarına taşıdığı bir distopya olarak tanıtır.

Roman, Mars'ı yeni bir başlangıç vaadi olarak değil, insanın kendi kurduğu düzende sıkışıp kaldığı bir yer olarak kullanır. Bu yönüyle Ray Bradbury'nin Mars Yıllıkları'ndan Kim Stanley Robinson'ın Kızıl Mars'ına uzanan, Mars kolonilerini toplumsal bir ayna olarak kullanan geleneğe yakındır.

Kurgunun arkasındaki bilim

Romanın iki temel unsuru, ayrı bir Mars takvimi ve kubbeli şehirler, gerçek Mars koşullarıyla örtüşür. NASA'nın verilerine göre Mars kendi ekseni etrafındaki bir turunu 24,6 saatte tamamlar; Dünya'daki 23,9 saate çok yakın olan bu Mars gününe sol denir. Buna karşılık Mars'ın Güneş çevresindeki bir turu 687 Dünya günü, yani 669,6 sol sürer. Mars'ın dönme ekseni yörünge düzlemine göre 25 derece eğiktir; bu, Dünya'nın 23,4 derecelik eğikliğine çok yakındır. Bu yüzden Mars'ta da belirgin mevsimler yaşanır, ama her biri Dünya'dakinden uzun sürer. Güneş ışığı Mars'a yaklaşık 13 dakikada ulaşır. Kalıcı bir Mars kolonisinin zamanı Dünya takvimiyle değil kendi yılıyla sayması bu nedenle akla yatkındır.

Kubbe fikri de bir süs değildir. Mars'ın atmosferi çok incedir ve büyük kısmı karbondioksitten, geri kalanı azot ve argondan oluşur; yani solunamaz. NASA'ya göre sıcaklık 20 °C'ye kadar çıkabilse de yaklaşık -153 °C'ye kadar düşebilir ve ince atmosfer Güneş'ten gelen ısıyı tutamaz. Aynı ince örtü göktaşlarına karşı da pek koruma sağlamaz. Bu yüzden gerçek Mars yerleşimi planlarında da insanlar basınçlı, kapalı yapılarda yaşamak zorunda kalacaktır. Körpe'nin kurduğu kapalı, yapay şehir, bilimsel açıdan zorunlu olan bu yaşam biçimini distopyanın sahnesine dönüştürür. Su da bir koloni için kilit kaynaktır: NASA'nın görevleri Mars'ın milyarlarca yıl önce daha sıcak, daha ıslak ve daha kalın bir atmosfere sahip olduğuna dair çok sayıda kanıt buldu. Bugün su, kutup bölgelerinde yüzeyin hemen altında buz olarak ve bazı yamaçlarda mevsimsel olarak akan tuzlu su biçiminde bulunuyor. Mars'ta hayatta kalmanın mühendislik yönüne daha yakından bakmak isteyenler için Andy Weir'in Marslı'sı iyi bir karşılaştırma sunar.

Bilimkurgu çevirmenliği

Körpe'nin bilimkurgu okuruna en büyük katkısı çevirileridir. İthaki Yayınları 2015'te Bilimkurgu Klasikleri dizisini Dune ile başlattığında, romanın Körpe'nin daha önceki çevirisinin gözden geçirilmiş hâli olacağı duyurulmuştu; kitap Eylül 2015'te raflara çıktı. Ardından dizinin Herbert kitaplarının tamamını o çevirdi: Dune Mesihi ve Dune Çocukları (2016), Dune Tanrı İmparatoru (2017), Dune Sapkınları ve Dune Rahibeler Meclisi (2020). Böylece 1965'te yayımlanan, Nebula ve Hugo ödüllerini kazanan Dune ile çöl gezegeni Arrakis'in ekolojisini, Paul Atreides'in hikâyesini ve Frank Herbert'in kurduğu evreni İthaki baskısıyla okuyan Türk okurları onun Türkçesiyle tanıyor. Dizinin sırasını Dune kitapları okuma sırası sayfamızda bulabilirsiniz.

Körpe aynı dizi için Ray Bradbury'nin kitapların itfaiyeciler tarafından yakıldığı bir geleceği anlatan Fahrenheit 451'ini ve 2025'te Philip K. Dick'in İkinci Dünya Savaşı'nı Mihver devletlerinin kazandığı alternatif bir tarihte geçen Yüksek Şatodaki Adam'ını da çevirdi. Çevirdiği yazarlar arasında bunların yanı sıra H. G. Wells, Clive Barker, Robert Graves, Margaret Atwood, J. M. Coetzee, José Saramago, Henry James, William Blake ve Percy Bysshe Shelley de bulunuyor.

Ödülleri

• 1991: Yunus Nadi Ödülü, Yayımlanmamış Öykü Kitabı dalı (Zaman Sona Ermeli)

Etkisi

Dost Körpe'nin etkisi daha çok çevirmen kimliğinden gelir. Dune dizisinin Türkçedeki sesi olması, onu Türkiye'de bilimkurgu okurlarının yakından tanıdığı çevirmen adlarından biri yaptı. Gotik ve korku edebiyatındaki çevirileri, Poe ve Lovecraft'ın Türkçede bütünlüklü biçimde okunmasına katkı sağladı. Yazar olarak ise Mars'ı yerli bir distopyanın sahnesi yapan Nötralizör, Türkçe uzay kurgusunun dikkat çeken örneklerinden biri olarak kayda geçti.