Dune kitapları okuma sırası: Herbert'in 6 romanı ve devam kitapları

Frank Herbert'in 1965'te yayımlanan Dune romanı, zamanla bilimkurgunun en kalabalık kitap evrenlerinden birine dönüştü. Herbert 1986'daki ölümüne kadar altı roman yazdı. 1999'dan bu yana oğlu Brian Herbert ile bilimkurgu yazarı Kevin J. Anderson, babanın notlarından da yararlanarak bu evrene on yedi roman ve iki öykü derlemesi ekledi. Bu sayfa hangi kitabın ne zaman yayımlandığını, olayların evren içinde hangi sırayla geçtiğini ve yeni başlayan biri için en doğru yolu özetliyor.

Kaç kitap var?

Dune kitapları iki büyük gruba ayrılır. Birincisi Frank Herbert'in kendi kaleminden çıkan altı romandır; "özgün seri" ya da "Dune Günlükleri" diye anılır ve 1965-1985 arasında yayımlandı. İkincisi Brian Herbert ile Kevin J. Anderson'ın kitaplarıdır. İkili önce özgün serinin öncesini anlatan üçlemeler yazdı, ardından Frank Herbert'in yarım kalan yedinci kitabının taslağına dayanarak seriyi iki romanla tamamladı, sonra da özgün kitapların arasındaki boşlukları doldurdu. Bunlara ek olarak ikilinin kısa öyküleri ve kısa romanları iki derlemede toplandı.

Grup	Yazar	Kitaplar	Yayın yılları
Özgün seri	Frank Herbert	6 roman	1965-1985
Prelude to Dune (Dune'a Giriş)	B. Herbert ve K. J. Anderson	3 roman	1999-2001
Legends of Dune (Dune Efsaneleri)	B. Herbert ve K. J. Anderson	3 roman	2002-2004
Özgün serinin sonu	B. Herbert ve K. J. Anderson	2 roman	2006-2007
Heroes of Dune (Dune Kahramanları)	B. Herbert ve K. J. Anderson	3 roman	2008, 2009, 2023
Great Schools of Dune (Dune Okulları)	B. Herbert ve K. J. Anderson	3 roman	2012-2016
Caladan üçlemesi	B. Herbert ve K. J. Anderson	3 roman	2020-2022
Öykü derlemeleri	B. Herbert ve K. J. Anderson	2 kitap	2017, 2022

Yayın sırası

Frank Herbert'in altı romanı birbirinin doğrudan devamıdır. Türkçede altısı da İthaki Yayınları'nın Bilimkurgu Klasikleri dizisinde yer alıyor:

1. Dune (1965), Türkçesi Dune
2. Dune Messiah (1969), Dune Mesihi
3. Children of Dune (1976), Dune Çocukları
4. God Emperor of Dune (1981), Dune Tanrı İmparatoru
5. Heretics of Dune (1984), Dune Sapkınları
6. Chapterhouse: Dune (1985), Dune Rahibeler Meclisi

Brian Herbert ile Kevin J. Anderson'ın romanları yayın sırasıyla şöyledir:

1. Prelude to Dune üçlemesi: House Atreides (1999), House Harkonnen (2000), House Corrino (2001)
2. Legends of Dune üçlemesi: The Butlerian Jihad (2002), The Machine Crusade (2003), The Battle of Corrin (2004)
3. Hunters of Dune (2006) ve Sandworms of Dune (2007)
4. Heroes of Dune: Paul of Dune (2008), The Winds of Dune (2009)
5. Great Schools of Dune üçlemesi: Sisterhood of Dune (2012), Mentats of Dune (2014), Navigators of Dune (2016)
6. Caladan üçlemesi: The Duke of Caladan (2020), The Lady of Caladan (2021), The Heir of Caladan (2022)
7. Princess of Dune (2023), Heroes of Dune serisinin üçüncü kitabı

İkilinin sekiz kısa öyküsü 2017'de Tales of Dune, dört kısa romanı ise 2022'de Sands of Dune adıyla toplandı.

Evren içindeki sıra

Dune evreninin tarihi yaklaşık 15.000 yıla yayılır. Olayların geçtiği zamana göre dizildiğinde kitaplar beş döneme ayrılır:

1. Butleryan Cihadı (Dune'dan yaklaşık 10.000 yıl önce): insanlarla düşünen makineler arasındaki savaşı anlatan Legends of Dune üçlemesi, ardından savaş sonrası büyük okulların (Bene Gesserit, Mentatlar, Lonca kılavuzları) kuruluşunu anlatan Great Schools of Dune üçlemesi.
2. Corrino İmparatorluğu (Dune'un hemen öncesi): Prelude to Dune üçlemesi, ardından Princess of Dune ve Caladan üçlemesi.
3. Atreides'in yükselişi: Dune, Paul of Dune, Dune Mesihi, The Winds of Dune, Dune Çocukları.
4. Tanrı İmparator dönemi (yaklaşık 3.500 yıl sonra): Dune Tanrı İmparatoru.
5. Dağılmadan dönüş (bundan 1.500 yıl sonra): Dune Sapkınları, Dune Rahibeler Meclisi, Hunters of Dune, Sandworms of Dune.

Heroes of Dune kitapları özgün romanların arasındaki boşluklarda geçer: Princess of Dune Prelude üçlemesi ile Caladan üçlemesi arasını, Paul of Dune ilk iki romanın arasını, The Winds of Dune ise ikinci ve üçüncü romanın arasını doldurur.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

Altı romanlık özgün seri, tek bir ailenin, Atreides'in, binlerce yıla yayılan hikâyesidir. Dune'da genç Paul Atreides, babası öldürüldükten sonra çöl gezegeni Arrakis'in yerli halkı Fremenlerin önderi olur, imparatoru tahttan indirir ve kendini imparatorluğun başında bulur. Ama adına başlayan kutsal savaşı durduramaz.

Dune Mesihi, Paul'un imparatorluğunun yıllar sonraki hâlini anlatır. Bene Gesserit tarikatı, Lonca, Tleilaxu ve devrik Corrino hanedanı onu tahttan indirmek için birleşir. Komplo başarısız olur ama Paul her şeyini kaybeder ve çöle yürüyerek ortadan kaybolur; geride ikizleri Leto ile Ghanima kalır. Dune Çocukları'nda Paul etrafında kurulan din çözülürken ikizler büyür, Corrino hanedanı tahtı geri almanın yollarını arar. Leto, ikizlerden biri olarak, insanlığın geleceğini kurtaracağına inandığı "Altın Yol" uğruna kendi insanlığından vazgeçer.

Dune Tanrı İmparatoru, 3.500 yıl sonra geçer. Leto II yarı insan yarı kum solucanı bir varlığa dönüşmüş, yeşillendirilmiş Arrakis'ten imparatorluğu mutlak bir zorbalıkla yönetmektedir. Uzay yolculuğunu ve şiddeti neredeyse yasaklamış, baharatı tekeline almıştır. Sonunda kendi ölümünü bilerek hazırlar; bu ölüm insanlığın galaksiye dağılmasının ve kum solucanlarının yeniden doğmasının yolunu açar.

Dune Sapkınları ve Dune Rahibeler Meclisi, bu "Dağılma"dan 1.500 yıl sonrasını anlatır. Uzak bölgelere dağılmış insanların bir kısmı, bilinmeyen bir düşmandan kaçarak geri dönmektedir. Aralarında Bene Gesserit'in zalim ve yozlaşmış bir benzeri olan, Honored Matres adlı bir kadın örgütü de vardır. Arrakis yıkılır, tarikat varlığını sürdürmek için yeni bir gezegeni çöle dönüştürmeye girişir. İki kadın örgütü arasındaki kanlı savaş, sonunda güçlerini tek bir yeni kardeşlikte birleştirmenin tek çıkış yolu olduğu anlayışıyla sonuçlanır. Frank Herbert'in hikâyesi açık uçlu biter; Brian Herbert ile Kevin J. Anderson, Frank Herbert'in yedinci kitap için bıraktığı yaklaşık 30 sayfalık taslağa dayanan Hunters of Dune ve Sandworms of Dune ile yaklaşan düşmanın kimliğini açıklayıp seriyi kapatır.

Yazarlar ve kitapların yazıldığı dönem

Frank Herbert ilk romanın başarısından sonra tam zamanlı yazarlığa geçti; ikinci ve üçüncü kitabın bazı bölümlerini Dune'u bitirmeden önce yazmıştı. Dune Çocukları, bilimkurgu alanında ciltli baskıda en çok satanlar listesine giren ilk kitap oldu. Dune Tanrı İmparatoru 1981'de, Dune Sapkınları 1984'te ABD'nin en çok satan ciltli romanları arasına girdi. Herbert 11 Şubat 1986'da öldüğünde serinin yedinci kitabı üzerinde çalışıyordu.

Ölümünden on yıldan fazla süre sonra oğlu Brian Herbert, babasının binlerce sayfalık notlarını buldu ve Kevin J. Anderson'la birlikte öncül romanlara girişti. İkilinin öncül kitapları, okurun özgün serinin kavramlarını ve olaylarını bildiğini varsayarak yazılmıştır. Bu yüzden genişletilmiş evrene, en azından ilk roman okunduktan sonra girmek daha anlamlıdır.

Kitaplardaki bilim

Serinin en kalıcı fikri, bir gezegenin bütün canlılarıyla birbirine bağlı bir sistem olduğudur. Arrakis'in çölü, su ve kum solucanları arasındaki ilişki ilk romanda kurulur; Dune Çocukları ve Dune Tanrı İmparatoru'nda ise gezegenin yeşillendirilmesi bu dengeyi bozar ve solucanlar yok olmanın eşiğine gelir. Gerçek bilimde bir gezegenin iklimini bilinçli olarak değiştirme fikrine "terraforming" (gezegen dönüştürme) denir; bugün yalnızca kuramsal olarak tartışılır. Arrakis'e benzer çöl gezegenlerinin iklimiyle ilgili bir çalışmayı Arrakis gibi bir çöl gezegeni yaşanabilir mi? yazımızda anlattık.

Seri, gerçek gökbilime de iz bıraktı: 2009'dan beri Satürn'ün uydusu Titan'daki ovalar Dune romanlarındaki gezegenlerin adlarıyla anılıyor. Uydunun güney yarıküresindeki Arrakis Planitia bunlardan biri. NASA'nın Cassini aracı Titan'da hidrokarbon parçacıklarından oluşan geniş kumul alanları da görüntüledi; Güneş Sistemi'nde Arrakis'i en çok andıran manzaralar orada.

Serideki "düşünen makine" yasağı, Brian Herbert ile Kevin J. Anderson'ın Legends of Dune üçlemesinde insanlarla yapay zekâ arasında yüzyıl süren bir savaşa dönüşür. Frank Herbert bu savaşın ayrıntılarını hiç anlatmamış, yalnızca geçmişte yaşanmış bir ayaklanma olarak anmıştı.

Etkisi, ödülleri ve uyarlamaları

İlk roman 1966'da Hugo Ödülü'nü (Roger Zelazny'nin This Immortal'ıyla paylaşarak) ve ilk kez verilen Nebula Ödülü'nü kazandı; 20 milyona yakın sattı. Dune Çocukları Hugo'ya aday gösterildi. Seri, sinema ve televizyona defalarca uyarlandı: David Lynch'in Dune (1984) filmi, 2000 ve 2003 tarihli iki mini dizi, Denis Villeneuve'ün Dune: Çöl Gezegeni (2021) ve Dune: Çöl Gezegeni Bölüm İki filmleri. Dune Mesihi'ye dayanan Dune: Çöl Gezegeni Bölüm Üç'ün 18 Aralık 2026'da ABD'de vizyona girmesi planlanıyor. HBO'nun Dune: Prophecy dizisi, Great Schools of Dune üçlemesinden yararlanır ama onun sonrasında geçer. Filmlerin ve dizilerin sırası için Dune izleme sırası sayfamıza bakabilirsiniz.

Nereden başlanır?

En güvenli yol yayın sırasıdır ve ilk kitap mutlaka Dune olmalıdır. Bütün evren bu romanın kavramları üzerine kuruludur; öncül kitaplar da okurun bu dünyayı tanıdığını varsayar. Önerilen sıra şöyle:

• Kısa yol: Yalnızca Dune. Kendi içinde tamamlanmış bir hikâyedir; Villeneuve'ün iki filmi de bu kitaba dayanır.
• Paul'un hikâyesi: Dune, Dune Mesihi ve Dune Çocukları. Bu üç kitap birlikte bir bütün oluşturur; özellikle Dune Mesihi, ilk romandaki kahramanlık hikâyesini sorgulayan kısa bir romandır.
• Frank Herbert'in tamamı: Altı romanın tamamı. Dune Tanrı İmparatoru'ndan itibaren ton daha felsefi bir hâl alır.
• Genişletilmiş evren: Özgün seriden sonra, evren içi sırayı merak edenler Legends of Dune ile başlayabilir; Dune'un hemen öncesini görmek isteyenler Prelude to Dune üçlemesini seçebilir. Seriyi kapatan Hunters of Dune ve Sandworms of Dune, Dune Rahibeler Meclisi'nden sonra okunur.

İlk romanın konusu, bilimi ve uyarlamaları Dune kitap sayfamızda ayrıca anlatılıyor.