Piers Bizony

Piers Bizony kimdir?

Piers Bizony (doğumu 12 Şubat 1959), uzay tarihi, bilim ve sinemanın özel efekt dünyası üzerine yazan İngiliz bilim gazetecisi, uzay tarihçisi, yazar ve sergi düzenleyicisidir. En tanınan çalışması, Stanley Kubrick'in 2001: Bir Uzay Destanı filminin yapım sürecini belgeleyen 2001: Filming the Future kitabıdır; bu kitap, filmin hikâyesine dair en güvenilir başvuru kaynaklarından biri sayılır. Bizony ayrıca Yuri Gagarin'in hayatını, NASA'nın Apollo yıllarını ve Mars'ta yaşam arayışını anlatan kitaplar yazdı; The Independent, BBC Focus ve Wired gibi yayın organlarına yazılar verdi.

Bizony'yi bu listede ayrı kılan, bilimkurgu ile gerçek uzay keşfini aynı masaya oturtmasıdır. Kitaplarında bir yanda Hollywood'un uzayı nasıl hayal ettiği, öte yanda mühendislerin ve astronotların o uzaya gerçekten nasıl gittiği anlatılır.

Hayatı ve çalışma alanı

Bizony'nin kişisel hayatı hakkında kamuya açık bilgi sınırlıdır. Kaynaklar onu uzay, sinema, özel efekt ve teknoloji konularında uzmanlaşmış bir popüler bilim yazarı ve sergi düzenleyicisi olarak tanıtır. Kitap yazarlığının yanında belgesel yapımında da çalıştı: Birçok televizyon belgeselinde yapımcı ya da yardımcı yapımcı olarak yer aldı. 2010'daki bir söyleşisinde bilimi soğuk olgular yığını olarak değil, önce yaratıcı bir hayal gücüyle ortaya atılan, sonra sınanan fikirlerin tutkulu bir keşif süreci olarak tanımlamıştı. Aynı söyleşide en çok heyecanlandığı konunun özel şirketlerin uzay uçuşu alanındaki atılımları olduğunu belirtmişti.

2001: Filming the Future ve Kubrick'in filmi

Bizony'nin adını en çok duyuran kitap, ilk kez 1994'te Aurum Press tarafından yayımlanan 2001: Filming the Future oldu. Kitap, Kubrick ile Arthur C. Clarke'ın birlikte geliştirdiği 1968 yapımı filmin nasıl tasarlanıp çekildiğini adım adım anlatır. New Scientist kitabı coşkulu bulduğunu yazmış, Evening Standard da kitabın Kubrick'in titiz vizyonuna yaraştığını belirtmişti. Kitabın gözden geçirilmiş ikinci baskısı 2000'de çıktı. Bizony, 2012'de Britanya Gezegenlerarası Derneği'nde (British Interplanetary Society) aynı adı taşıyan bir konferans da verdi.

Çalışmanın en kapsamlı hali 2014'te Taschen yayınevinden çıktı: The Making of Stanley Kubrick's 2001: A Space Odyssey. Yalnızca 1.500 adet basılan bu koleksiyon baskısı, toplam 1.386 sayfalık beş parçadan oluşuyordu. İçinde kitabın 562 sayfaya genişletilmiş üçüncü baskısı, filmden 100 kare, Kubrick'in Clarke'ın yazdığı ilk düzyazı taslağı "Journey Beyond the Stars" (Yıldızların Ötesine Yolculuk) üzerine not aldığı kopyanın tıpkıbasımı, Victor Lyndon'ın derlediği 158 yapım notunun tıpkıbasımı ve Mad dergisinin filmle dalga geçen bir parodisi yer alıyordu. 2015'te kitabın tek ciltlik, 562 sayfalık normal baskısı yayımlandı. Romanın kendisi için 2001: Bir Uzay Destanı sayfasına bakılabilir.

Sinema ve görsel efekt ilgisi başka kitaplarına da yansıdı: 2001 tarihli Digital Domain: The Leading Edge of Visual Effects, Hollywood'un dijital efekt devrimini anlatır.

Gerçek uzay tarihi üzerine kitapları

Gagarin: Starman

Bizony, belgeselci Jamie Doran ile birlikte Yuri Gagarin'in biyografisi Starman: The Truth Behind the Legend of Yuri Gagarin'i yazdı; kitap ilk kez 1998'de yayımlandı. KGB dosyalarına, Rus uzay kurumlarının kısıtlı belgelerine ve Gagarin'in dostları ile meslektaşlarıyla yapılan görüşmelere dayanan kitap, 12 Nisan 1961'de uzaya çıkan ilk insanın efsanesinin arkasındaki karmaşık hayatı anlatır: siyasi baskılar, alkolle mücadele ve 34 yaşında bir uçak kazasında gelen ölüm. Doran, Bizony ile birlikte aynı yıl BBC için Gagarin üzerine 60'tan fazla ülkede gösterilen bir belgesel de hazırladı. Kitabın yeni bir sonsözle genişletilmiş baskısı, uçuşun 50. yıl dönümü için 4 Nisan 2011'de Bloomsbury tarafından yayımlandı.

Apollo'yu yöneten adam

2006'da yayımlanan The Man Who Ran the Moon: James E. Webb, NASA, and the Secret History of Project Apollo, bugün adı dev bir uzay teleskobunda yaşayan NASA yöneticisi James E. Webb'i anlatır. Kitabın anlatısına göre Webb 1961 baharında NASA'nın başına geçti, Başkan John F. Kennedy'yi Ay hedefine ikna etti ve ABD federal bütçesinin yaklaşık yüzde beşini kontrol eden bir kuruma liderlik etti. 1967'deki yangında üç astronotun ölümünün ardından eleştirilerin hedefi olan Webb, kurumu korumak için sorumluluğu üstlendi. Bizony'nin kitabı, NASA tarihinin efsaneleştirilmiş anlatısına bir düzeltme olarak tanıtıldı.

Apollo, mekik ve uzay istasyonu

Bizony'nin uzay programı üzerine diğer kitapları şunlardır:

• Island in the Sky (1996): Uluslararası Uzay İstasyonu'nun yapım hikâyesi.
• Space 50 (2006): Uzay çağının ilk elli yılı.
• One Giant Leap: Apollo 11 Remembered (2009): Neil Armstrong ve ekibinin Ay'a inişinin 40. yılı için.
• The Space Shuttle (2011): NASA'nın ilk uzay uçağının otuz yılı.
• Moonshots (2017): Amerikan uzay keşfinin elli yılı, fotoğraflarla.
• The NASA Archives (2019): NASA'nın tarihine adanmış büyük boy bir kitap.

Moonshots özellikle ilgi çekicidir: Michael Light'ın 1999 tarihli Full Moon kitabından esinlenen bu çalışmadaki 200'ü aşkın görüntünün neredeyse tamamı İsveç yapımı Hasselblad fotoğraf makineleriyle çekilmişti. Kitap, astronot Wally Schirra'nın 1962'deki Mercury uçuşuna kendi Hasselblad'ını götürmesiyle başlayan ve Apollo 11'de Ay yüzeyine kadar uzanan uzay fotoğrafçılığı geleneğini anlatır. Armstrong ile Buzz Aldrin'in Ay'da kullandığı makineler, dönüş yolunda ağırlıktan tasarruf etmek için filmleri alınarak Ay'da bırakılmıştı.

Bilime katkısı: Mars, uzaylı yaşam ve özel uzay uçuşu

Bizony bir araştırmacı değil, bilimi geniş okur kitlesine aktaran bir yazar. Bu alandaki en önemli kitabı, 1997'de yayımlanan The Rivers of Mars: Searching for the Cosmic Origins of Life (Mars'ın Nehirleri: Yaşamın Kozmik Kökenlerini Ararken) oldu. Mars'ta yaşam arayışının hikâyesini anlatan kitap, Amerikan Astronotik Derneği'nin (American Astronautical Society) tarih komitesinin her yıl astronotiğin topluma katkısını en iyi anlatan kitaba verdiği Eugene M. Emme Ödülü'nün kısa listesine kaldı. Ödül, NASA'nın ilk tarihçisi Eugene M. Emme'nin adını taşır. Konuyu ertesi yıl The Exploration of Mars (1998) ile sürdürdü.

2012'de Rough Guides dizisinde yayımlanan The Search for Aliens, Dünya dışı yaşam arayışını anlatır: uzaydan gelecek akıllı sinyalleri dinleyen radyo antenlerinden derin okyanus araştırmalarına, uzay sondalarının gönderdiği yeni verilere kadar. Bizony bu kitapta bir zamanlar yalnızca bilimkurgunun konusu olan bir sorunun, bugün profesyonel bir bilim dalına dönüştüğünü vurgular.

How to Build Your Own Spaceship (2009) ise özel uzay uçuşunun bilimini ve ekonomisini anlatan bir rehberdir. Kitap, girişimcilerin hafif ve verimli yeni uzay araçlarına yatırım yaptığı, uzay turizmi şirketlerinin ve uzay limanı projelerinin çoğaldığı bir dönemde yazılmıştı. Bizony'nin diğer popüler bilim kitapları arasında Atom (2004), Science: The Definitive Guide (2010) ve evrenden bin bir görüntüyü bir araya getiren Cosmic Tour (2011) sayılabilir.

Ödülleri ve etkisi

Bizony'nin en çok anılan ödül başarısı, The Rivers of Mars ile Eugene M. Emme Ödülü kısa listesine kalmasıdır. Ancak asıl etkisi, iki dünyayı birbirine bağlamasında yatar. 2001: Filming the Future, sinema tarihçileri ve bilimkurgu meraklıları için Kubrick'in filmine dair temel kaynaklardan biri haline geldi; 1994'ten 2014'e uzanan yirmi yılda iki kez gözden geçirilip genişletilerek yeniden basılması da bu ilginin göstergesidir. Gagarin ve James Webb biyografileri ise uzay çağının kahramanlarını resmî anlatıların gölgesinden çıkarıp insan yönleriyle gösterdi.

Bilimkurgunun hayal ettiğiyle mühendisliğin başardığı arasındaki çizgi, Bizony'nin bütün kitaplarında görülür. Kubrick'in filminden Apollo astronotlarının Hasselblad'larına, Mars'ın kuru nehir yataklarından özel uzay şirketlerine uzanan bu yelpaze, onu uzay kültürünü hem hayal hem gerçek tarafıyla anlatan bir yazar yapar.