Pasifik'te hareketli tayfun sezonu: In-fa'nın dev gözü ve Alaska'ya varan Champi uydudan

NASA'nın Dünya Gözlemevi (Earth Observatory) 3 Kasım'da yayımladığı iki uydu görüntüsüyle Kuzeybatı Pasifik'teki olağandışı tayfun sezonunu belgeledi. DSCOVR uydusundaki EPIC kamerası 29 Ekim'de, Mariana Adaları yakınında dönen Süper Tayfun In-fa'yı ve aynı anda Bering Denizi üzerinden Alaska'ya yaklaşan Tayfun Champi'nin kalıntılarını tek karede yakaladı. Ertesi gün Terra uydusunun MODIS aleti, adaların hemen batısına geçmiş olan In-fa'yı yakından görüntüledi.

NASA'nın aktardığına göre havzadaki tropikal siklon etkinliği Nisan 2026'dan beri yüksek seyrediyor. O ay Sinlaku süper tayfun gücüne ulaşmış ve Mikronezya, Guam ile Kuzey Mariana Adaları'nı vurmuştu. Ardından 25 fırtına daha ad aldı ve havza ekim sonunda bile durulmadı. NASA'nın başvurduğu hava durumu değerlendirmelerine göre In-fa, bu yıl Mariana Adaları'nı etkileyen beşinci tayfun oldu.

Halka fırtına: Dış yağmur bantları olmayan tayfun

Terra'nın 30 Ekim görüntüsünde In-fa neredeyse kusursuz bir daire gibi duruyor ve ortasında geniş bir göz var. Görüntü alındığında fırtına olağandışı güçteydi. Meteorologlar bu özellikleri birlikte taşıyan fırtınalara halka (annular) fırtına diyor. Sıradan tropikal siklonlarda merkezin çevresine sarmal biçimde dizilen belirgin dış yağmur bantları bulunur; halka fırtınalarda bu bantlar pek görülmez. Görünüşleri yüzünden İngilizcede bunlara "simit" ya da "kamyon lastiği" benzetmesi yapılıyor.

Bu tür fırtınalar seyrek. NASA'nın aktardığı bir analize göre batı Kuzey Pasifik'teki tropikal siklonların yalnız yüzde 4'ü halka tipinde. Gözlerinin çapı ortalama 45 kilometre dolayında; sıradan siklonlarda bu değer 25 kilometre civarında kalıyor. Halka fırtınalar elverişsiz koşullarda da güçlerini genellikle daha uzun süre koruyor.

Champi'nin dönüşümü: Tropikalden orta enlem fırtınasına

EPIC görüntüsü çekildiğinde In-fa hâlâ tropikal bir siklondu. Champi'nin kalıntıları ise başka türde bir fırtınaya dönüşmüştü. Bu sürece tropikal dışı geçiş (extratropical transition) deniyor. Tropikal siklonların çekirdeği sıcaktır ve enerjilerini ılık okyanus suyunun ısısıyla neminden alırlar. Tropikal dışı siklonların çekirdeği ise çoğunlukla soğuktur; enerjilerini sıcak ve soğuk hava kütleleri arasındaki sıcaklık farkından alırlar. Bu fırtınalar cepheler geliştirir ve uydudan bakıldığında virgül biçimli, sarmal dev bulut bantlarıyla tanınır.

NASA Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden meteorolog Gary Partyka, bu geçişin en belirgin işaretlerinden birinin fırtınanın rüzgâr alanının genişlemesi olduğunu söylüyor. Partyka'ya göre rüzgârlar illa güçlenmiyor, ama çok daha geniş bir alanı kaplıyor. Partyka, Champi'nin kalıntıları olmasa da 30 Ekim'de Bering Denizi üzerinde virgül biçimli bulutlarıyla bir orta enlem fırtınası bulunabileceğini, ancak Champi'nin bu sisteme karışıp onu güçlendirmiş göründüğünü ekliyor.

Champi bu dönüşümden önce batı Pasifik'te uzun ve yıkıcı bir yol izledi. Sürekli rüzgâr hızı saatte yaklaşık 300 kilometreye ulaştı ve bazı gözlemciler onu sezonun en güçlü fırtınalarından biri saydı. Tayvan ve Guam'ı kıl payı teğet geçse de iki yerde ve Çin ile Japonya'nın bazı bölgelerinde hasar veren rüzgâr ve şiddetli yağışa yol açtı. Kalıntıları Alaska'ya ulaştığında eyalet, Ekim 2025'te eski tayfun Halong'un yol açtığı ölçekte bir yıkım yaşamadı. Yine de haberlere göre bazı bölgelerde kuvvetli rüzgâr, yoğun yağmur ve kar görüldü.

Alaska sularına bu yıl dördüncü eski tayfun

Alaska Fairbanks Üniversitesi'nden meteorolog ve klimatolog Rick Thoman'ın sayımına göre Champi, bu yıl Alaska sularına giren dördüncü eski tayfun oldu. Ondan önce ağustosta Bang-Lang, eylülde Dujuan ve ekim başında Choi-wan aynı yolu izlemişti. Thoman, çok güçlü El Niño yılları olan 1997 ve 2015 sonbaharlarında bu sayının üçer olduğunu hatırlatıyor. Thoman'a göre 1970'ten bu yana eyaleti etkileyen eski tayfun sayısı yaklaşık 60.

Neden önemli: El Niño fırtınaların rotasını kuzeye eğiyor

Partyka, 2026'yı Pasifik tropikal siklonları açısından "özellikle hareketli bir yıl" olarak tanımlıyor. Hareketli bir sezon, tropikal dışı geçiş geçiren fırtınaların Alaska'ya ulaşma olasılığını da artırıyor. Partyka'ya göre Pasifik'te süren güçlü El Niño bu yoğunluğa "muhtemelen katkıda bulunuyor".

El Niño, ekvator Pasifiği'nin bazı bölgelerinde suların normalden ılık olmasıyla kendini gösteren ve kabaca iki ila yedi yılda bir ortaya çıkan bir iklim örüntüsü. Bazı uzmanlara göre Kuzeybatı Pasifik'te fırtınaların batıya, Doğu ve Güneydoğu Asya'ya doğru sürmek yerine kuzeye kıvrılmasını kolaylaştırıyor. Böylece Guam, Kuzey Mariana Adaları, Japonya ve Kore Yarımadası'na yönelen fırtına sayısı artıyor. Bu ilişkinin her fırtına için geçerli olmadığını, uzmanların bir eğilimden söz ettiğini akılda tutmak gerekiyor. Bu yılki El Niño'nun uydu kayıtlarında nasıl göründüğünü 35 yıllık uydu kaydına dayanan yazımızda ele almıştık.

İki uydu, iki ölçek

Bu haberdeki iki görüntü, aynı fırtına sistemine çok farklı uzaklıklardan bakan iki aletten geliyor. DSCOVR, Dünya'yı Güneş yönündeki uzak bir gözlem noktasından izliyor ve EPIC kamerası gezegenin aydınlık yüzünü tek karede görebiliyor. Bu sayede Mariana Adaları'ndaki In-fa ile binlerce kilometre kuzeydeki Bering Denizi fırtınaları aynı anda görülebiliyor. Terra ise Dünya'ya çok daha yakın bir yörüngede dolaşıyor; MODIS'in görüntüsü tek bir fırtınanın gözünü ve bulut dokusunu ayrıntılı gösteriyor. Görüntüleri NASA Dünya Gözlemevi'nden Michala Garrison hazırladı, metni Adam Voiland yazdı. Champi'nin en güçlü günlerindeki görünümünü daha önce Sentinel-3'ün kızılötesi görüntüsü üzerinden anlatmıştık.

Güçlü El Niño sürdükçe Kuzeybatı Pasifik'teki fırtınaların hangi rotaları izleyeceği ve kaçının tropikal dışı geçişle Alaska'ya ulaşacağı, meteorologların izlemeyi sürdüreceği açık bir soru olmaya devam ediyor.