Andy Weir

Andy Weir kimdir?

Andrew “Andy” Weir (16 Haziran 1972, Davis, Kaliforniya), Amerikalı bilimkurgu yazarıdır. Bir Mars görevinde yalnız kalan astronotun hayatta kalma mücadelesini anlatan ilk romanı The Martian (Marslı), önce yazarın kendi sitesinde ücretsiz olarak yayımlandı, sonra çok satanlar listesine girdi ve 2015'te Ridley Scott'ın yönettiği filme dönüştü. 2021 tarihli Project Hail Mary (Kurtuluş Projesi) 2022 Hugo En İyi Roman ödülünün finalistleri arasına girdi ve 2026'da sinemaya uyarlandı. Weir, romanlarında bilimsel doğruluğa verdiği önemle tanınır: kahramanları sorunları kimya, fizik ve mühendislikle, adım adım hesap yaparak çözer.

Hayatı

Weir, Kaliforniya'nın Davis kentinde doğdu, Livermore'da büyüdü. Babası John Weir, Lawrence Livermore Ulusal Laboratuvarı'nda çalışan bir fizikçiydi; annesi elektrik mühendisiydi. Ailenin tek çocuğuydu; anne ve babası o sekiz yaşındayken boşandı. Çocukluğunda Arthur C. Clarke ve Isaac Asimov gibi klasik bilimkurgu yazarlarını okuyarak büyüdü. Henüz 15 yaşındayken Sandia Ulusal Laboratuvarları'nda bilgisayar programcısı olarak çalışmaya başladı. Liseden sonra San Diego'daki Kaliforniya Üniversitesi'nde bilgisayar bilimi okudu, ancak mezun olmadı.

Uzun yıllar yazılım sektöründe çalıştı; AOL, Palm, MobileIron ve Blizzard gibi şirketlerde programcılık yaptı. Blizzard'da Warcraft II: Tides of Darkness oyunu üzerinde çalıştı. Yirmili yaşlarında bilimkurgu yazmaya başladı ve yazdıklarını yıllarca kendi sitesinde paylaştı. 2001-2008 arasında kendisini ve arkadaşlarını “çılgın bilim insanı” olarak çizdiği mizahi internet çizgi romanı Casey and Andy'yi yayımladı. İlk roman denemesi Theft of Pride yayınevi bulamadı. Geniş kitlenin dikkatini çeken ilk işi, 2009 tarihli kısa öyküsü “The Egg” (Yumurta) oldu; öykü birçok videoya ve bir tek perdelik oyuna uyarlandı.

Weir'ın uçma korkusu vardı; bu yüzden Marslı filminin Budapeşte'deki setini hiç ziyaret etmedi. 2015'te terapi ve ilaç desteğiyle bu korkuyu aşıp Houston'daki NASA Johnson Uzay Merkezi'ne gitti. Eşi Ashley Weir'la evlidir; 2021'de bir oğulları dünyaya geldi.

Marslı: blogdan çok satanlar listesine

Weir Marslı'yı 2009'da yazmaya başladı. Kitabın olabildiğince gerçekçi olması için yörünge mekaniğini, Mars'taki koşulları, insanlı uzay uçuşlarının tarihini ve botaniği ayrıntılı biçimde araştırdı; kitaptaki her günün tam tarihini bildiğini söyler. Romanı bölüm bölüm, ücretsiz olarak sitesinde yayımladı. Okurların isteği üzerine Amazon Kindle'da belirleyebileceği en düşük fiyat olan 99 sente satışa sundu. Kitap Amazon'un bilimkurgu çok satanlar listesinin zirvesine çıktı ve üç ayda 35 bin adet sattı.

Bu başarı yayıncıların dikkatini çekti. Sesli kitap hakları Ocak 2013'te Podium Publishing'e, basılı kitap hakları Mart 2013'te 100 bin doları aşan bir bedelle Crown yayınevine satıldı. Crown baskısı 11 Şubat 2014'te çıktı ve 2 Mart 2014'te New York Times çok satanlar listesine on ikinci sıradan girdi. Kitabın cep boy baskısı daha sonra kendi kategorisinde toplam 19 hafta birinci sırada kaldı. Roman 45'ten fazla dile çevrildi.

Hikâye 2035'te geçer. NASA'nın Ares 3 görevinin ekibi Mars'taki Acidalia Planitia ovasındayken çıkan bir fırtına yüzünden gezegeni aceleyle terk eder; botanikçi ve mühendis Mark Watney öldü sanılarak geride kalır. Watney ekibin yaşam modülünde patates yetiştirir, artan hidrazin yakıtından iridyum katalizörle hidrojen ayırıp bunu yakarak bitkileri için su üretir. Dünya'yla bağlantı kurmak için yıllar önce Mars'a inmiş Pathfinder aracını ve Sojourner gezginini bulup geri getirir; sonunda bir sonraki görevin ineceği Schiaparelli kraterine ulaşmak için 3.235 kilometrelik bir yolculuğa çıkar. Romandaki tarımın gerçek bilimle karşılaştırması Mars'ta patates yetişir mi? yazımızda ele alınıyor.

Uyarlama filmi Marslı (The Martian) 2015'te gösterime girdi. Ridley Scott'ın yönettiği, senaryosunu Drew Goddard'ın yazdığı ve başrolünde Matt Damon'ın oynadığı film dünya genelinde 653,6 milyon dolar hasılat yaptı ve 88. Oscar ödüllerinde yedi dalda aday gösterildi.

Artemis ve Kurtuluş Projesi

Weir'ın ikinci romanı Artemis 2017'de yayımlandı. Hikâye 2080'lerin sonunda, Ay'daki ilk ve tek şehir olan Artemis'te geçer; kahramanı, hamallık ve kaçakçılıkla geçinen Jasmine “Jazz” Bashara'dır. Şehrin oksijeni, Ay kayalarından alüminyum üretilirken yan ürün olarak elde edilir; düşük kütleçekimde üretilebilen kayıpsız bir fiber optik kablo da hikâyenin merkezindedir. Kitap eleştirmenlerden karışık tepkiler aldı; Weir bu yüzden bir devam kitabı yazmaktan vazgeçti. Yine de roman 2017 Goodreads Choice bilimkurgu ödülünü ve 2018 Dragon Award ödülünü kazandı.

Mayıs 2021'de yayımlanan üçüncü romanı Project Hail Mary, Weir'ı yeniden zirveye taşıdı. Yakın gelecekte bilim insanları Güneş'in giderek sönükleştiğini fark eder. Nedeni, Güneş ile Venüs arasında “Petrova çizgisi” denen sönük bir kızılötesi iz oluşturan, ışık enerjisiyle beslenen tek hücreli canlılardır: Astrofaj. Moleküler biyoloji doktorası olan ortaokul öğretmeni Ryland Grace, salgına direnen tek yakın yıldız gibi görünen Tau Ceti'ye giden Hail Mary gemisinde hafızasını kaybetmiş olarak uyanır. Orada 40 Eridani sisteminden gelen, beş bacaklı, kaya görünümlü bir mühendisle, Rocky ile karşılaşır; ikisi farklı biyolojilerine rağmen ortak bir dil kurup birlikte çalışır.

Roman 2022 Hugo En İyi Roman ödülünün finalistleri arasına girdi. Ray Porter'ın seslendirdiği sesli kitabı 2022 Audie ödüllerinde Yılın Sesli Kitabı seçildi. Kitap, 11 Temmuz 2026'da biten hafta itibarıyla New York Times çok satanlar listesinde toplam 57 hafta yer aldı. Phil Lord ile Christopher Miller'ın yönettiği, senaryosunu yine Drew Goddard'ın yazdığı ve Ryan Gosling'in başrolde oynadığı film uyarlaması Kurtuluş Projesi, 9 Mart 2026'da Londra'da ilk kez gösterildi ve 20 Mart 2026'da ABD'de vizyona girdi; dünya genelinde 685 milyon doları aşan hasılatla yılın en çok kazanan yedinci filmi oldu. Romandaki yıldızın gerçek özellikleri Kurtuluş Projesi'ndeki Tau Ceti gerçekte nasıl bir yıldız? yazımızda anlatılıyor.

Bilimle ilişkisi

Weir'ın romanları “sert bilimkurgu” geleneğine aittir: olay örgüsü, bugünkü bilgi ve teknolojinin sınırları içinde kurulmaya çalışılır. Bir fizikçi ile bir mühendisin çocuğu olan, gençliğini ulusal laboratuvarlarda programcı olarak geçiren Weir, hikâyelerini bir mühendislik problemi gibi kurar. Marslı'nın basılı baskısında, ilk internet sürümündeki bazı bilimsel hatalar düzeltildi; 2016'da çıkan okul baskısında ek bilimsel düzeltmeler yapıldı.

Kitap uzay kurumlarında da karşılık buldu. 5 Aralık 2014'te Orion uzay aracının insansız ilk deneme uçuşu EFT-1'de, film senaryosunun kapak sayfası araçla birlikte uçtu. NASA Ekim 2015'te Watney'nin Mars'taki yolculuğunu izlemeye yarayan bir internet aracı yayımladı ve gerçek bir insanlı Mars yolculuğu için sonraki adımlarını anlattı. Avustralya'da bulunan, patatesle aynı cinse (Solanum) ait bir yabani domates türüne Solanum watneyi adı, romanın botanikçi kahramanının onuruna verildi.

Ödülleri

• John W. Campbell En İyi Yeni Yazar Ödülü (2016): Marslı ile aldı; ödülün bugünkü adı Astounding Award'dur. Aynı tören, filmin senaryosuna Hugo En İyi Dramatik Sunum (Uzun Form) ödülünü verdi.
• Seiun Ödülü: Marslı (2015) ve Kurtuluş Projesi (2022) Japonca çevirileriyle en iyi çeviri roman ödülünü kazandı.
• Dragon Award: Artemis (2018) ve Kurtuluş Projesi (2021) en iyi bilimkurgu romanı seçildi.
• Audie Ödülleri (2022): Kurtuluş Projesi sesli kitabı Yılın Sesli Kitabı ve bilimkurgu dallarında kazandı.
• Hugo En İyi Roman (2022): Kurtuluş Projesi ile finalist.
• Robert A. Heinlein Ödülü (2026): Heinlein Derneği'nin 2003'te kurduğu, insanlığın uzayı keşfine ilham veren bilimkurgu ve teknik eserlere verilen ödül.

Kitapları

• Marslı (Andy Weir): konusu, Mars bilimi ve okuma rehberi (2011)
• Kurtuluş Projesi (Andy Weir): konusu, Tau Ceti bilimi ve okuma rehberi (2021)

Etkisi

Weir'ın hikâyesi, internet çağında yayıncılığın nasıl değiştiğinin de örneğidir: daha önceki kitapları için edebiyat ajanlarından ret alan bir programcı, romanını ücretsiz yayımlayıp okur kitlesini kendisi kurdu ve ancak bundan sonra büyük bir yayınevine ulaştı. Marslı, uzay biliminin ayrıntılarını mizahla anlatarak bilimkurguya mesafeli okurları da Mars yolculuğu üzerine düşünmeye yöneltti. Weir, 2026 itibarıyla yapay zekâ üzerine bağımsız bir bilimkurgu romanı yazıyor.