Robbie kimdir? Asimov'un küçük Gloria'ya dadılık eden ilk robotu

Robbie kimdir? Robbie, Isaac Asimov'un ilk robot öyküsü "Robbie"nin baş karakteri olan, konuşamayan bir robottur. Weston ailesinin küçük kızı Gloria'ya dadılık eder ve onun en yakın arkadaşıdır. Öykü ilk kez Eylül 1940'ta Super Science Stories dergisinde "Strange Playfellow" (Tuhaf Oyun Arkadaşı) adıyla çıktı, 1950'de Ben, Robot kitabının açılış öyküsü oldu. Robbie, Asimov'un pozitronik robotlarının yayımlanan ilk örneğidir; yaratıcısına düşman olan makine kalıbına karşı yazılmış, insana zarar vermeyen ve onu seven bir robottur.

Öyküde nasıl biridir?

Robbie konuşamaz, ama Gloria onu her türlü oyun arkadaşına tercih eder; öteki çocuklarla oynamaktansa onunla vakit geçirmeyi seçer. Öykünün 1940 metninde olaylar 1982'de geçer. Bay Weston robota tam güvenir. İlk metinde, Robbie'nin yalnızca bir çocuğa arkadaşlık etmek için yapıldığını, bütün "zihninin" bu amaca göre kurulduğunu ve bu yüzden sadık ve şefkatli olmaktan başka bir şey yapamayacağını savunan da odur. Bayan Weston ise kızının bir makineyle büyümesinden tedirgindir: Gloria'nın toplumsal becerilerinin gelişmeyeceğinden ve robotun bir gün arızalanıp ona zarar vereceğinden korkar.

Asimov, 1950'de öyküyü Ben, Robot için gözden geçirirken Robbie'yi de değiştirdi. Olayların tarihi 1998'e kaydırıldı. Robbie'nin dokunaç diye anlatılan üst uzuvları ele dönüştü. Robotu üreten Finmark Robot Corporation'ın yerini U.S. Robots aldı. Ay'a giden Douglas seferi, Mars'a giden Lefebre-Yoshida seferine çevrildi. En önemlisi, ilk metinde hiç geçmeyen Robotiğin Birinci Yasası, yani bir robotun insana zarar veremeyeceği kuralı sonradan öyküye eklendi. Gözden geçirilmiş metinde, Asimov'un sonraki öykülerinin baş karakteri olan genç Susan Calvin de kısa bir sahnede öğrenci olarak görünür.

Hikâyedeki yeri

Bayan Weston'ın ısrarlarına sonunda boyun eğen Bay Weston, Robbie'yi fabrikaya geri gönderir. Gloria'ya robotun kendiliğinden "çekip gittiği" söylenir ve yerine Şimşek (Lightning) adlı bir köpek alınır. Ama bu çare işe yaramaz: Gloria arkadaşını özler ve hayattan tat almaz olur. Annesi, kızın Robbie'yle oynadığı yerlerden uzaklaşırsa onu unutacağını düşünür ve aileyi Bay Weston'ın çalıştığı New York'a götürür. Gloria ise yolculuğun Robbie'yi bulmak için yapıldığını sanır.

Şehirde ailenin uğradığı yerlerden biri Bilim ve Sanayi Müzesi'dir. Gloria gizlice yanlarından ayrılıp "Konuşan Robot"u görmeye gider: bütün bir odayı kaplayan, yerinden kıpırdamayan ve ziyaretçilerin sesli sorularını yanıtlayabilen bir makine. Gloria ona Robbie'yi görüp görmediğini sorar; ama makine, kendisi gibi bir robottan söz eden bu soruyu anlamlandıramaz ve bozulur.

Bu bölüm eserin sonunu da anlatır. Bay Weston, Gloria'nın robotların insan değil cansız nesneler olduğunu görmesi için aileyi bir robot fabrikasını gezmeye götürmeyi önerir. Gezide robotların başka robotları yaptığı bölümü görmek ister. Montajda çalışan robotlardan biri Robbie'dir. Gloria arkadaşına koşarken hareket hâlindeki bir aracın önüne atılır ve onu Robbie kurtarır. Bayan Weston, bu karşılaşmayı kocasının baştan planladığını anlar; ama Robbie'nin kızının hayatını kurtarması planın bir parçası değildir. Sonunda yumuşar ve iki arkadaş yeniden bir araya gelir.

Öykünün yazılış hikâyesi

Asimov, 3 Mayıs 1939'da Queens Bilimkurgu Derneği'nin bir toplantısında Earl ve Otto Binder kardeşlerle tanıştı. İkili, Eando Binder takma adıyla, aşk ve onur duygusuyla hareket eden ama yanlış anlaşılan Adam Link adlı robotu anlatan "I, Robot" öyküsünü yayımlamıştı. Asimov bu öyküden çok etkilendi ve kısa süre sonra kendi "sevimli ve soylu robot" öyküsünü yazmaya başladı. Robbie, Asimov'un yazdığı on dördüncü, yayımlanan dokuzuncu öyküsüdür.

Astounding Science-Fiction dergisinin editörü John W. Campbell öyküyü, Lester del Rey'in Aralık 1938'de çıkan, yaratıcısına âşık olan bir robotu anlatan "Helen O'Loy" öyküsüne fazla benzediği gerekçesiyle geri çevirdi. Asimov kısa bir süre Frederik Pohl'u edebiyat temsilcisi olarak tuttu ama Pohl da bir yayıncı bulamadı. Pohl, Ekim 1939'da Super Science Stories ile Astonishing Stories dergilerinin editörü olunca öyküyü Mart 1940'ta kendisi satın aldı ve "Strange Playfellow" adıyla yayımladı. Asimov bu adı hiç sevmedi; 1950'de öykü Ben, Robot'ta yer alınca asıl adını geri aldı. Kitabın adı da Asimov'un tercihi değildi: Asimov derlemeye Mind and Iron (Akıl ve Demir) demek istemişti, yayıncı ise Binder'in öyküsünden gelen Ben, Robot adını seçti.

Uyarlamalar

Robbie bugüne kadar sinemaya ya da televizyona uyarlanmadı. 2004 yapımı I, Robot filmi Asimov'un kitabının adını ve Üç Yasa'yı kullansa da konusu Asimov'un öykülerine dayanmayan özgün bir senaryodan gelir. Öykü, BBC Radio 4'ün 15 Minute Drama kuşağında Şubat 2017'de yayımlanan beş bölümlük Ben, Robot radyo uyarlamasının ilk bölümü oldu; uyarlamayı Richard Kurti radyo için yazdı.

Karakterin arkasındaki bilim

Asimov Robbie'yi yazdığında, robotun "pozitronik" beyni adını yeni keşfedilmiş bir parçacıktan, pozitrondan alıyordu; sözcük öyküye bilimsel bir hava katıyordu. Asimov bu beynin nasıl çalıştığını hiçbir zaman ayrıntısıyla anlatmadı, öykülerinde donanımdan çok robotların davranışını belirleyen kurallarla ilgilendi.

Öykünün en ilginç öngörüsü belki de müzedeki "Konuşan Robot"tur. Bugünün diliyle bu, odayı dolduran ve sesli soruları yanıtlayabilen bir bilgisayardır. Asimov bu sahneyi, ilk programlanabilir, elektronik, genel amaçlı sayısal bilgisayar sayılan ENIAC'ın 1945'te tamamlanmasından birkaç yıl önce yazmıştı. Öykünün geleceğinde konuşma yeteneği yürüyen robota değil, yerinden kıpırdamayan dev makineye aittir.

İnsanla yan yana çalışan insansı robot fikri ise bugün uzay araştırmalarında da sınanıyor. NASA'nın Johnson Uzay Merkezi'nde General Motors ile birlikte geliştirilen Robonaut 2, Şubat 2011'de STS-133 göreviyle Uluslararası Uzay İstasyonu'na götürüldü ve uzaydaki ilk insansı robot oldu. Elleri ve biçimi, astronotların kullandığı aletleri ve kontrol panellerini kullanabilecek şekilde tasarlanan Robonaut, bir robotun astronotlarla yan yana nasıl çalışabileceğini anlamak için bir deney aracıydı.

Bayan Weston'ın kaygıları da bugünün tartışmalarına uzak değil. Birleşik Krallık'ta EPSRC/AHRC çalışma grubunun 2010'da yayımladığı robotik ilkelerinden biri, robotların savunmasız kullanıcıları istismar edecek biçimde aldatıcı tasarlanmamasını ve makine olduklarının açıkça belli olmasını ister. Bir çocuğun en yakın arkadaşının makine olması, Asimov'un 1939'da kurguladığı soru olmaktan çıkıp robot tasarımcılarının gerçek bir sorusuna dönüştü.

Kültürdeki etkisi

Robbie'den önce yayımlanan robot öykülerinin büyük çoğunluğu, Mary Shelley'nin Frankenstein'ındaki yaratık gibi yaratıcısına baş kaldıran makineleri anlatıyordu. Asimov, "Frankenstein kompleksi" diye anılan bu korkuyu hep yersiz buldu; robot öykülerinin çoğunda makinelerin insanlığa nasıl yardım edebileceğini göstermeye çalıştı. Robbie bu yolun ilk adımıydı. Asimov, robot yasalarının sevimli robotlarla dolu yeni bir öykü türünün doğmasına katkıda bulunduğunu düşünüyordu ve en sevdiği örnek Yıldız Savaşları'ydı; yani bir anlamda R2-D2 ile C-3PO'nun da uzak atası Robbie'dir.

Öykü zamanla klasikleşti. Eleştirmen Groff Conklin onu baştan sona sevimli bulduğunu yazdı. 2012'de Locus dergisinin okur oylamasında 20. yüzyılın en iyi öyküleri arasında 29. sıraya yerleşti. 2016'da ise 1941 yılı için geriye dönük olarak verilen Retro Hugo Ödülü'nde en iyi kısa öykü seçildi. Robbie, ardından gelen R. Daneel Olivaw gibi daha karmaşık Asimov robotlarının, hatta WALL-E gibi sonraki sevimli makinelerin habercisi sayılabilecek, konuşmayan ama sevgisini davranışıyla gösteren bir robot kahraman olarak hatırlanıyor.