Norby kimdir? Isaac ve Janet Asimov'un hiperuzay robotu

Norby kimdir? Norby, Janet ve Isaac Asimov'un birlikte yazdığı çocuk ve gençlik bilimkurgu serisinin başrol robotudur: fıçıyı andıran gövdesi, yerçekimini etkisiz kılan küçük bir cihazı ve sıra dışı yetenekleri olan, ikinci el alınmış küçük bir makine. Serinin ilk kitabında Mars'taki bir askerî akademinin öğrencisi Jeff Wells onu satın alır; ikili kısa sürede yalnızca bir robot ile sahibi olmaktan fazlası, birlikte uzayda macera yaşayan bir takıma dönüşür.

Norby, Asimov adının akla getirdiği ciddi ve düşünsel robot öykülerinden farklı bir yerde durur. Burada robot bir ahlak bulmacası ya da bir felsefe sorusu değil, hatalı, esprili ve sevimli bir arkadaştır. Bu yazıda Norby'yi, geçtiği kitapları, yazım hikâyesini, ilk romandaki rolünü, sesli kaydını ve yeteneklerinin gerçek fizikle ilişkisini toparlıyoruz.

Norby hangi eserlerde geçer?

Norby ilk kez 1983'te, Walker & Company yayınevinin çıkardığı Norby, the Mixed-Up Robot adlı romanda görünür. Seri bunun ardından yıllar boyunca sürdü: Isaac Asimov'un kitap listesine göre 1983 ile 1991 arasında on kitap çıktı; Norby's Other Secret (1984), Norby and the Lost Princess (1985), Norby and the Invaders (1985), Norby and the Queen's Necklace (1986), Norby Finds a Villain (1987), Norby Down to Earth (1988), Norby and Yobo's Great Adventure (1989), Norby and the Oldest Dragon (1990) ve Norby and the Court Jester (1991) bu dizinin parçalarıdır. Isaac Asimov'un ölümünden sonra Janet Asimov seriyi tek başına sürdürdü ve Norby and the Terrified Taxi (1997) ile toplam kitap sayısı onbire çıktı.

Kitapların sırası ve hangisinden başlanacağı konusunda ayrıntılı bir rehber için Norby serisi okuma sırası sayfamıza bakabilirsiniz.

Kim yazdı? Janet'in payı

Seri çoğu zaman yalnızca "Isaac Asimov'un kitabı" diye anılır, oysa kaynaklar tabloyu başka çiziyor. Isaac Asimov anılarında, Janet Asimov'un onunla birlikte yazdığı kitapların yüzde doksanını Janet'in yazdığını, adının ise satışlara yarasın diye kapakta istendiğini, kendisinin metni gözden geçirip biraz cilaladığını anlatır. Dolayısıyla Norby'nin asıl yaratıcısı olarak Janet Asimov öne çıkar; Isaac Asimov ise seriye adını ve editör gözünü katmıştır.

Hikâyedeki yeri

İlk romanda Jeff Wells, Mars'taki akademide hem derslerde hem parada sıkıntı çeken bir öğrencidir. Notlarını düzeltmek umuduyla küçük, fıçı biçimli bir robot satın alır. Norby'yi daha önce MacGillicuddy adlı biri, atılmış uzay aracı parçalarından bir araya getirmiştir ve robotun, benzeri olmayan bir yerçekimi karşıtı cihazı vardır.

Bir parkta Jeff ve Norby, Ing adlı kötü adamın adamlarıyla karşılaşır. Bu karşılaşma Jeff'in kardeşi Fargo'yu kurtarmalarına ve polis memuru Albany Jones ile tanışmalarına yol açar. Ing sonra Manhattan Adası'nı ele geçirip orayı kendi krallığı ilan eder; Jeff ve Norby bu işgale karşı bir direniş örgütlerken Amiral Boris Yobo'nun desteğini kazanır. Yobo, öykünün sempatik askerî figürüdür ve Jeff'in akademide kalmasına izin veren de odur.

Kaçış sahnelerinden birinde Norby, Ing'in adamlarına yakalanmak üzere olan Jeff'i kurtarmak için hiperuzay sürücüsünü çalıştırır ve ikili yanlışlıkla Jamya adlı yabancı bir gezegene gider. Bu olay hem Norby'nin ne kadar özel olduğunu gösterir hem de ikinci kitaba bağlanan bir ipucu bırakır. Kitabın finali bu yazıda anlatılmıyor; yalnızca serinin gidişatını belirleyen kurulum burada özetlendi.

Serinin geri kalanında Norby'nin yetenekleri de genişler. İlk kitaptaki tanıma göre robot yerçekimi karşıtı cihazın yanında ışık hızından hızlı yolculuğu sağlayan bir hiperuzay sürücüsü ve ışınlanma yeteneği taşır. İlk kitabın adındaki "mixed-up" sözü, yani "kafası karışık", bu robotun bir ciddiyet abidesi değil, şaşırtıcı yeteneklerine rağmen kusurlu ve sevimli bir karakter olarak kurgulandığını düşündürür.

Canlandıranlar

Norby için bilinen bir film ya da dizi uyarlaması yok; karakter yalnızca kitaplarda yaşıyor. Tek ses kaydı, Caedmon Records'un 1986'da çıkardığı plaktır: bu kayıtta ilk romanın ilk iki bölümünü aktör Mark Hamill okur. İlginç bir ayrıntı olarak, Hamill'in sonradan bu kaydı hiç hatırlamadığını söylediği aktarılıyor. Ayrıca ilk iki kitabın resimleri Boys' Life dergisinde yayımlandı; ilk baskının kapağını Anthony Accardo çizdi.

Karakterin arkasındaki bilim

Norby'nin iki ana yeteneği, gerçek fizikle en çok çatışan iki fikirdir. Birincisi ışıktan hızlı yolculuk. Özel görelilik kuramına göre kütlesi olan hiçbir cisim ışık hızına ulaşamaz, onu aşması ise hiç söz konusu değildir; ışıktan hızlı iletişim ya da yolculuk bazı gözlemciler açısından zamanda geriye gitmek anlamına gelir ve bu da nedensellik çelişkileri doğurur. Fizikçilerin tartıştığı en bilinen fikir, uzay-zamanı bir "çözgü baloncuğu" içinde bükmeyi öneren Alcubierre sürücüsüdür; ancak bu fikir, bilinen hiçbir maddenin sağlamadığı "egzotik madde" gerektirir ve gerçekleştirilmiş bir deney yoktur. Bir zamanlar ışıktan hızlı sanılan 2011 tarihli OPERA nötrino sonucu da sonradan hatalı bir fiber kablo ve yanlış ayarlanmış bir saate bağlandı.

İkinci fikir, yerçekimini perdeleyen ya da tersine çeviren cihaz. Bilinen fizikte yerçekimi karşıtı bir aygıt yoktur; uçmak için hâlâ kanat, itki ya da yörünge gerekir. Bu yüzden Norby'nin "bu türden tek cihaz" olması, hikâyede de olağanüstü bir eşya olarak sunulur.

Norby'yi daha ciddi Asimov robotlarından ayırmak da gerekir. Robbie ve Susan Calvin'in dünyasındaki robotlar, Ben, Robot öykülerinde yapay zekânın ahlakını ve güvenliğini tartıştıran araçlardır. Norby'de ise robot, çocuk okurun kolayca bağ kurabileceği küçük, kusurlu ve cana yakın bir arkadaş. Kaynaklarda serinin bu robotu Üç Robot Yasası bağlamında ele aldığına dair bir bilgi bulamadığımız için bu konuda iddia kurmuyoruz.

Kültürdeki etkisi

Norby, büyük bir popüler kültür ikonuna dönüşmüş bir karakter değil; etkisi daha çok genç okurlar ve Asimov meraklıları arasında kalıyor. Yine de seri, aynı yazarın dünyalarından birine çocukların kapıdan girebilmesini sağladığı için önemlidir: Asimov'un daha ağır kitaplarına geçmeden önce hızlı akan, esprili bir uzay macerasıyla tanışmanın kapısı olarak okunabilir. Serinin on bir kitaba yayılması ve Isaac Asimov'dan sonra Janet Asimov'un onu tek başına sürdürmesi, karakterin okurda bir karşılık bulduğunu düşündürüyor.

Kısaca

• Norby, Janet ve Isaac Asimov'un 1983'te başlayan çocuk bilimkurgu serisinin küçük, fıçı biçimli robotudur.
• İlk kitapta Mars'taki akademi öğrencisi Jeff Wells onu satın alır; robotun yerçekimi karşıtı cihazı ve hiperuzay sürücüsü vardır.
• Seri 1983-1991 arasında on kitap, Janet Asimov'un tek başına yazdığı 1997 tarihli kitapla onbir kitaba ulaştı.
• Isaac Asimov'un anlatımına göre yazım işinin yüzde doksanını Janet yaptı.
• Bilinen bir film ya da dizi uyarlaması yok; 1986'da Mark Hamill'in okuduğu bir plak kaydı var.
• Işıktan hızlı yolculuk ve yerçekimi karşıtı cihaz bugünkü fizikte karşılığı olmayan kurgu unsurlarıdır.