Frederik Pohl

Frederik Pohl kimdir?

Frederik Pohl (26 Kasım 1919 – 2 Eylül 2013), Amerikalı bilimkurgu yazarı, editörü ve hayranıdır. Kariyeri yaklaşık 75 yıla yayılır: ilk yayımlanan eseri 1937 tarihli "Elegy to a Dead Satellite: Luna" adlı bir şiir, son romanı 2011'de çıkan All the Lives He Led'dir. Uzaylıların terk ettiği yıldız gemileriyle bilinmeze uçan insanları anlatan 1977 tarihli Gateway romanı, Hugo, Nebula, Locus ve John W. Campbell Memorial ödüllerinin dördünü birden kazandı. Yaklaşık 1959-1969 arasında Galaxy ve If dergilerini yöneterek türün en etkili editörlerinden biri oldu.

Pohl, Mars'a uyarlanmış bir kiborgdan kara deliğin yanında donup kalan zamana kadar uzay bilimini insan hikâyelerine dönüştürdü. Hiciv gücü yüksek kalemi, reklamcılığın ve tüketim toplumunun eleştirisini uzay yerleşimi fikriyle birleştirdi.

Hayatı

Pohl New York'ta doğdu. Alman kökenli bir satıcı olan babası sık iş değiştirdiği için aile Teksas, Kaliforniya, New Mexico ve Panama Kanalı Bölgesi gibi uzak yerlerde yaşadı; Pohl yedi yaşlarındayken Brooklyn'e yerleştiler. Brooklyn Teknik Lisesi'ne gitti, 17 yaşında okulu bıraktı; okul ona 2009'da onursal diploma verdi.

Gençliğinde New York'taki Futurians adlı bilimkurgu hayran grubunun kurucuları arasında yer aldı. Burada Isaac Asimov, Donald Wollheim, Damon Knight ve Cyril Kornbluth gibi ileride türün önemli yazar ve editörleri olacak isimlerle ömür boyu sürecek dostluklar kurdu. 1936'da sendikaları desteklemesi ve ırk ayrımcılığına, Hitler'e ve Mussolini'ye karşı tutumu nedeniyle Genç Komünistler Birliği'ne katıldı, 1939'daki Molotov-Ribbentrop Paktı'ndan sonra ayrıldı.

İkinci Dünya Savaşı'nda Nisan 1943'ten Kasım 1945'e kadar ABD Ordusu'nda görev yaptı. Hava Kuvvetleri'nde meteoroloji uzmanı olarak çavuşluğa yükseldi ve çoğunlukla İtalya'da 456. Bombardıman Grubu'nda bulundu. Beş kez evlendi; eşlerinden biri bilimkurgu yazarı ve editörü Judith Merril'di. 1984'ten ölümüne kadar bilimkurgu akademisyeni Elizabeth Anne Hull ile evli kaldı ve Chicago yakınlarındaki Palatine'de yaşadı. 2 Eylül 2013'te 93 yaşında öldü.

Editör ve edebiyat ajanı

Pohl 1937'de edebiyat ajanlığına başladı ve bir süre Asimov'un tek ajanı oldu. 1939-1943 arasında Astonishing Stories ve Super Science Stories adlı iki pulp dergisini yönetti; bu dönemde kendi öykülerini hep takma adlarla yayımladı. Kornbluth ile ilk ortak öyküsü "Before the Universe" 1940'ta S. D. Gottesman imzasıyla çıktı. Savaştan sonra reklam metin yazarlığı ve Popular Science dergisinde metin yazarlığı ile kitap editörlüğü yaptı.

1960'ların başında hastalanan H. L. Gold'un yerine Galaxy Science Fiction ve Worlds of If dergilerinin başına geçti, 1969'a kadar yönetti. Onun döneminde If, 1966, 1967 ve 1968'de üst üste üç kez en iyi profesyonel dergi dalında Hugo Ödülü aldı. 1970'lerin ortasında Bantam Books için Samuel R. Delany'nin Dhalgren'i ve Joanna Russ'ın The Female Man'i gibi romanları seçip yayımladı.

Uzay ve bilimkurgu eserleri

The Space Merchants (Uzay Tüccarları, 1953): Kornbluth ile yazdığı bu roman önce 1952'de Galaxy'de Gravy Planet adıyla tefrika edildi. Şirketlerin devletlerin yerini aldığı, aşırı kalabalık bir dünyada bir reklamcının Venüs'e yerleşimciler çekmek için kampanya yürütmesini anlatır. Romanda Venüs yaşanmaz yüzeyi ve iklimine rağmen yerleşime uygun ilan edilmiştir; yerleşimciler gezegen dönüştürülene kadar kuşaklar boyu zor koşullara katlanacaktır. Gezegenleri Dünya'ya benzetme fikrinin bugünkü bilimsel tartışması terraforming sayfamızda, gerçek Venüs ise Venüs sayfasında.

Man Plus (1976): Soğuk Savaş'ın sıcak savaşa dönmek üzere olduğu yakın bir gelecekte ABD hükümeti, Mars'ın sert ortamında yaşayabilecek bir kiborg yaratmaya girişir. Roger Torraway'in bedeni Mars'ın ince atmosferine dayanacak yapay bir bedenle değiştirilir; o da adım adım insanlıktan kopar. Roman 1976 Nebula Ödülü'nü kazandı. Pohl 1994'te Thomas T. Thomas ile devamı Mars Plus'ı yazdı. Kızıl gezegenin gerçek koşulları için Mars sayfasına bakabilirsiniz.

Gateway ve Heechee dizisi: Çoktan ortadan kaybolmuş Heechee adlı uzaylı ırk, Güneş Sistemi'nde içi oyulmuş bir asteroit bırakmıştır. Gateway adı verilen bu üste neredeyse bin küçük yıldız gemisi bulunur. İnsanlar gemileri çalıştırmayı kısmen öğrenmiştir ama hedefin neresi olduğunu, yolculuğun ne kadar süreceğini ve dönüşe yakıt yetip yetmeyeceğini kimse bilmez. Yoksul, kalabalık Dünya'dan gelen kâşifler zengin olmak umuduyla bu kumara katılır. Romanın kahramanı Robinette Broadhead'in son yolculuğunda iki gemi bir kara deliğin çekim alanına kapılır; Broadhead kurtulur, arkadaşları kalır. Yıllar sonra yapay zekâ ile çalışan bir terapi programı ona, kara deliğin yoğun çekim alanındaki kütleçekimsel zaman genleşmesi yüzünden arkadaşları için zamanın çok yavaş aktığını ve henüz ölmediklerini fark ettirir. Bu fikrin fiziği genel görelilik ve kara delikler sayfalarında anlatılıyor.

Heechee'lerin ilk geçtiği yer 1972 tarihli "The Merchants of Venus" adlı uzun öyküdür. Gateway'i Beyond the Blue Event Horizon (1980), Heechee Rendezvous (1984), The Annals of the Heechee (1987) ve The Boy Who Would Live Forever (2004) romanları ile The Gateway Trip (1990) öykü derlemesi izledi. Gateway 1992'de bilgisayar oyununa uyarlandı; Skybound Entertainment 2019'da diziyi televizyona uyarlama haklarını aldığını duyurdu.

Diğer eserleri: Jem (1979) ABD Ulusal Kitap Ödülü'nün yalnızca bir yıl verilen bilimkurgu dalında ödül aldı. Jack Williamson ile beş on yıla yayılan ortaklıkları on roman üretti; aralarında The Reefs of Space (1964) ile başlayan Starchild üçlemesi ve Undersea üçlemesi var. Asimov ile 1940'larda iki öykü yazdı. Hasta olduğu için başladığı romanı sürdüremeyen Arthur C. Clarke'ın notlarını ve taslağını alarak, onunla danışarak The Last Theorem'i tamamladı; Fermat'nın Son Teoremi'ne kısa bir kanıt bulan Sri Lankalı genç bir matematikçiyi anlatan roman Ağustos 2008'de çıktı. Clarke son metni ölümünden birkaç gün önce, Mart 2008'in başında okumuştu.

Bilimle ilişkisi

Pohl'un bilimle bağı yalnız kurgudan ibaret değildi. Savaşta meteoroloji uzmanıydı, savaştan sonra Popular Science'ta çalıştı. 1962'de hazırladığı The Expert Dreamers antolojisinde George Gamow, Fred Hoyle ve Leo Szilard gibi bilim insanlarının öykülerine yer verdi. Asimov ile Our Angry Earth'ü (1991) yazdı; 2000'de bilimi meraklı bir izleyici gözüyle anlatan Chasing Science'ı yayımladı.

Öngörüleriyle de anılır. 1969 tarihli The Age of the Pussyfoot romanında herkesin bilgiye eriştiği ve başkalarıyla iletişim kurduğu, akıllı telefonu andıran küçük bir el cihazı hayal etti; romanı 500 yıl sonrasında geçirmesine karşın sonsözde bunun elli yıl kadar yakın olabileceğini yazdı. 2020'de yayımlanan akademik bir çalışma, katılımcı kültür ve teknolojiyle doğan "robot üretici-tüketici" kavramını büyük ölçüde önceden gören yazarlar arasında Pohl'u öne çıkardı. Bir dönem Encyclopædia Britannica'nın Roma İmparatoru Tiberius konusundaki yetkilisiydi; bu konuda Ernst Mason takma adıyla bir kitap yazmıştı.

Ödülleri

• Nebula: Man Plus (1976) ve Gateway (1977) ile üst üste iki yıl en iyi roman.
• Hugo: Gateway ile 1978'de en iyi roman; Kornbluth ile yazdığı "The Meeting" ile 1973'te (paylaşılan) ve "Fermi and Frost" ile 1986'da öykü dallarında; 2010'da "The Way the Future Blogs" adlı bloguyla en iyi hayran yazarı.
• John W. Campbell Memorial Ödülü: Gateway ve 1984 tarihli uzun öykü derlemesi The Years of the City.
• Locus: Gateway ile 1978'de en iyi roman; 1979'da otobiyografisi The Way the Future Was ile ilk kez verilen en iyi kurgu dışı eser ödülü.
• ABD Ulusal Kitap Ödülü: Jem.
• Damon Knight Memorial Grand Master: 1993'te Amerika Bilimkurgu ve Fantastik Yazarları Derneği'nin bu ömür boyu başarı unvanını alan 12. yazar oldu.
• Bilimkurgu ve Fantastik Onur Listesi: 1998'de listeye alındı.
• J. W. Eaton Ömür Boyu Başarı Ödülü: 2009'da Kaliforniya Üniversitesi Riverside Kütüphaneleri tarafından verildi.

Etkisi

Pohl, hem yazar hem editör olarak türün birkaç kuşağını biçimlendirdi. Theodore Sturgeon Memorial Ödülü 1995'te jüri ödülüne dönüştüğünde jüride yer aldı ve 2013'e kadar görev yaptı. 1975'ten itibaren Kansas Üniversitesi'nde James Gunn'ın kurduğu ve sonradan Bilimkurgu Çalışmaları Merkezi adını alan programa katkı verdi. 2010'da Elizabeth Anne Hull'un derlediği Gateways antolojisinde, ondan etkilenen yazarlar ona adanmış yeni öyküler yazdı. Ölümünde otobiyografisinin ikinci cildi üzerinde çalışıyordu. Publishers Weekly, Gateway ile başlayan Heechee dizisini türün sürekli olarak en cesur girişimlerinden biri diye nitelemişti. Gezegen yerleşimini, kiborgları, uzaylı teknolojisini ve kara delik fiziğini sıradan insanların korkuları ve hırslarıyla birleştiren bu romanlar, Pohl'un uzay bilimkurgusundaki kalıcı yerini belirliyor.