Louise Banks kimdir? Geliş'in Heptapodlarla konuşan dilbilimcisi
Louise Banks, Ted Chiang'in Story of Your Life novellasında ve Geliş filminde yabancı uzaylıların dilini çözen, bu sırada zamanı farklı algılamaya başlayan dilbilimcidir.
- Tür
- İnsan
- Geçtiği eser
- Story of Your Life, 1998
- Yaratıcısı
- Ted Chiang
- İlk göründüğü yıl
- 1998
- Canlandıran
- Amy Adams (Geliş, 2016)
- Kitabı
- Sayfasını aç →
- Filmi / dizisi
- Sayfasını aç →
Louise Banks kimdir? Louise Banks, Ted Chiang'in 1998 tarihli Story of Your Life novellasında ve bu öyküden uyarlanan Geliş (Arrival) filminde, dünyaya gelen yabancı uzaylılarla iletişim kurmakla görevlendirilen dilbilimcidir. Hikâyenin ilginç yanı şudur: Heptapod diline hâkim oldukça Louise'in zamanı algılayışı da değişir ve kızının hayatını başından sonuna aynı anda görmeye başlar.
Hangi eserlerde geçer?
Louise ilk kez Story of Your Life'da görünür. Novella 1998'de Starlight 2 antolojisinde yayımlandı, 1999 Nebula En İyi Novella ve Theodore Sturgeon ödüllerini aldı. Anlatım, Louise'in henüz doğmamış kızına seslenmesi biçimindedir ve geçmiş ile gelecek arasında gidip gelir. Ted Chiang'in öykü kitabı, filmin vizyonuna denk getirilerek 2016'da Arrival adıyla yeniden basıldı.
İkinci eser Denis Villeneuve'ün yönettiği filmdir. Film 11 Kasım 2016'da gösterime girdi; senaryoyu Eric Heisserer yazdı. Böylece Louise Banks iki farklı biçimde bilinir: sayfadaki daha içe dönük, felsefi anlatıcı ve perdedeki daha dramatik, kriz ortasındaki bilim insanı.
Hikâyedeki yeri
Novellada Dünya'ya 112 yörünge cihazı yerleşir ve uzaylılar "heptapod" olarak anılır; yedi uzuvlu, ışınsal simetrik bir bedenleri vardır. Dilbilimci Louise Banks ve fizikçi Gary Donnelly, onlarla iletişim kurmakla görevlendirilir. Heptapodların iki ayrı dili vardır: konuşma dili Heptapod A ve yazı dili Heptapod B. A dilinde sözcük sırası serbesttir; B dilinde ise heptapodlar bir cümleyi tek tek işaretlerle değil, bütün işaretleri aynı anda çizerek yazar. Bu da cümlenin tamamını önceden bildikleri izlenimini verir.
Gary'nin anlattığı Fermat ilkesi, Louise için dönüm noktası olur. Işığın, başlangıçta yönünü seçerken varacağı yeri önceden "bilmesi" gerekir gibi görünür; heptapodların dili de bu bakış açısını yansıtır. Louise B dilini içselleştirdikçe zamanı doğrusal bir akış olarak değil, bütün olarak görmeye başlar.
Filmde ise hikâye bir kriz anlatısına dönüşür: dünyanın dört bir yanında on iki uzay aracı belirir ve Louise'i ABD Ordusu'nun Montana'daki kampına çağıran Albay Weber, ona fizikçi Ian Donnelly'yi eşlik ettirir. Filmde iki heptapod, "Abbott" ve "Costello" takma adlarıyla anılır. Onların "silah" mı yoksa "araç" mı sunduğu, çevirideki bir belirsizlik yüzünden uluslararası gerilime dönüşür. Bir grup asker geminin içinde bomba patlatır; heptapodlar Louise ile Ian'ı dışarı atıp kendilerini erişilmez bir yere çeker. Sonra Ian, mesajın on iki gemiye eşit biçimde bölünmüş olduğunu, yani çözümün küresel iş birliği gerektirdiğini fark eder.
Heisserer'in belirgin değişiklikleri arasında fizikçinin adının Gary'den Ian'a çevrilmesi, ilk temas gerilimi ve Louise'in kızı Hannah'nın hastalığının duygusal merkeze alınması vardır.
Hikâyenin sonu
Bu bölüm eserin sonunu da anlatır. Louise'in "anıları" sandığı sahneler aslında geleceğe aittir. Heptapod dilini öğrenmek zamanı farklı algılatır; filmde Louise bu bilgiyle Çin'in komutanı General Shang'ı savaştan vazgeçirir: telefonda, Shang'ın ölmüş karısının son sözlerini ona aktarır. Sonra Louise, "Evrensel Dil" adlı bir kitap yayımlayarak heptapod dilini insanlara öğretir. Heptapodlar, yaklaşık 3.000 yıl sonra insanlığın yardımına ihtiyaç duyacaklarını bildirir; dil öğretimi bir tür ön hazırlıktır. Louise ise Hannah'nın tedavisi olmayan bir hastalıktan öleceğini ve Ian'ın bunu öğrenince ayrılacağını bile bile bu hayatı seçer.
Novellanın da temel sorusu bundan farklı değildir: geleceği bilen biri, onu yaşamayı mı seçer, yoksa kaçınmayı mı? Chiang sonradan, belirlenimciliğin anlamlı bir özgür iradeyle bağdaşabileceğini savunan bir görüşe yaklaştığını belirtmiştir.
Canlandıranlar
Filmde Louise Banks'i Amy Adams canlandırdı. Jeremy Renner Ian Donnelly rolünü üstlendi; Forest Whitaker ve Michael Stuhlbarg de kadroda yer aldı. Adams, rolüyle BAFTA, Screen Actors Guild ve Altın Küre adaylıklarını aldı ve National Board of Review'dan en iyi kadın oyuncu ödülünü kazandı.
Filmin görüntü yönetmeni Bradford Young, müzik bestecisi ise Jóhann Jóhannsson'dur.
Film sekiz Akademi Ödülü adaylığı aldı; En İyi Film ve En İyi Yönetmen de bu adaylar arasındaydı. Kazandığı tek Oscar En İyi Ses Kurgusu oldu. Yaklaşık 47 milyon dolarlık bütçeyle çekilen film dünya çapında 213,6 milyon dolar hasılat yaptı. Çekimler çoğunlukla Montréal çevresinde yapıldı; Saint-Fabien, Montana yerine kullanıldı.
Louise'in arkasındaki bilim: dil ve zaman
Hikâye iki gerçek bilim fikrine yaslanır. Birincisi dilsel görecelik, yani dilin düşünceyi etkileyebileceği fikridir. Güçlü sürümü dilin düşünceyi belirlediğini söyler ve bugün büyük ölçüde terk edilmiştir; zayıf sürümü ise dilin algıyı ve biliş süreçlerini etkilediğini savunur ve araştırmalar bunu bazı alanlarda destekler. Renk adları, uzamsal yönler ve zamanın metaforları bu alanlardan bazılarıdır. Edward Sapir ve Benjamin Lee Whorf'un adıyla anılan fikir, Whorf'un Hopi dilinde zaman kavramının olmadığı iddiası yüzünden de tartışılmıştır; Ekkehart Malotki bu iddiaya itiraz etmiştir. Dilin geleceği görmeyi mümkün kıldığı fikri ise kurgudur.
İkincisi Fermat ilkesidir. Pierre de Fermat 1662'de, ışığın iki nokta arasında en kısa sürede kat edebileceği yolu izlediğini öne sürdü. Bugünkü anlatımda "en kısa" yerine "durağan" süre kullanılır. İlke başlangıçta doğaya bir amaç yüklüyormuş gibi göründüğü için tartışmalıydı; sonradan dalga kuramıyla açıklandı: girişimin yapıcı olduğu yollar, süresi durağan olan yollardır. Chiang'in öyküsü bu ilkeyi, zamanı bütünsel görmeye bir benzetme olarak kullanır.
Filmin dil kısmı için yapım ekibi dilbilimci Jessica Coon'dan danışmanlık aldı. Bilgisayar bilimciler Stephen ve Christopher Wolfram, heptapodların yazısının analizine katkı verdi. Yazı sistemini sanatçı Martine Bertrand, Heisserer'in kavramlarından yola çıkarak tasarladı. Bir dilbilimcinin değerlendirmesine göre filmde Louise'in hipotez deneme, genelleme çıkarma ve sınama süreci gerçek saha çalışmasına yakındır.
Kültürdeki etkisi
Heisserer senaryoyu yıllarca stüdyolara götürdü; başlangıçta "fazla zekice" bulunup reddedildi. Film sonunda eleştirmenlerin 2016 yılının en iyileri listelerinde yer aldı, Rotten Tomatoes'da yüzde 94 onay aldı ve Ray Bradbury Ödülü'nü kazandı. Senaryo, Amerika Yazarlar Birliği'nin (WGA) 2021 tarihli 21. yüzyılın en iyi senaryoları listesinde 27. sırada yer aldı.
Louise Banks, popüler kültürde bilim insanını silahlı kahraman olarak değil, dinleyen, çözümleyen ve sabırla çalışan biri olarak gösteren örneklerden biridir. Benzer bir temas hikâyesinin bilim insanı kahramanı için sitemizdeki Ellie Arroway sayfasına da bakılabilir.
Kısaca: Louise Banks, uzaylı bir dili çözerken kendi zamanını da yeniden öğrenen dilbilimcidir. Novellada bu bir felsefe denemesi, filmde ise insanlığın birlikte hareket etmesini sağlayan bir bilmecedir; ikisinin ortak sorusu, geleceği bilen birinin yine de neden o hayata evet diyeceğidir.
Başka karakterlerTümü →
Obelix kimdir? Asterix'in menhir taşıyan Galyalı dostuAstérix le Gaulois (Pilote dergisi, 1959)
Asterix kimdir? Galyalı kahramanın uzaylılarla macerasıAstérix le Gaulois (Pilote dergisi, 1959)
Yoko Tsuno kimdir? Vinéalılarla dost olan elektronik mühendisiYoko Tsuno (Spirou dergisi, 1970; ilk albüm Le Trio de l'étrange, 1972)
Alcide Nikopol kimdir? Bilal'in buzdan çıkan Paris'li mahkûmuLa Foire aux immortels (1980; La Trilogie Nikopol'ün ilk cildi)
Barbarella kimdir? Çizgi romandan sinemaya uzay kadınıBarbarella, V Magazine (1962)
Dan Dare kimdir? Eagle'ın Venüs'e giden uzay pilotuDan Dare, Eagle dergisi (1950)
















