Türksat 1A

Türksat 1A, Türkiye'nin ilk millî haberleşme uydusu olması planlanan, ancak hiçbir zaman hizmete giremeyen uydudur. 24 Ocak 1994'te Fransız Guyanası'ndaki Kourou üssünden Arianespace'in V63 numaralı uçuşuyla, bir Ariane 44LP roketi üzerinde fırlatıldı. Uçuş başarısız oldu; roket görevini tamamlayamadı ve Türksat 1A ile aynı roketteki Eutelsat II-F5 uydusu kaybedildi. Bu yüzden Türkiye'nin uzaydaki ilk çalışan haberleşme uydusu, aynı yılın ağustos ayında fırlatılan Türksat 1B oldu.

Türksat 1A ne zaman ve nasıl fırlatıldı?

Arianespace'in fırlatma kayıtlarına göre V63 uçuşu 24 Ocak 1994'te yapıldı. Roket, Ariane 4 ailesinin 44LP sürümüydü. Avrupa Uzay Ajansı (ESA) bu sürümü, ana gövdeye iki katı yakıtlı ve iki sıvı yakıtlı yan iticinin eklendiği yapılandırma olarak tanımlar. V63'te iki yük vardı: Türkiye'nin Türksat 1A'sı ve Avrupa uydu operatörü Eutelsat'ın Eutelsat II-F5 uydusu.

Uyduyu yörüngeye taşıyacak olan Arianespace, Avrupa'nın ticari fırlatma şirketidir. Hedef, haberleşme uydularının çoğunun bulunduğu yer eş zamanlı yörüngeydi: ekvatorun yaklaşık 36 bin kilometre üzerinde, uydunun yerden bakıldığında gökyüzünde sabit durduğu kuşak.

Türksat 1A neden kayboldu?

Kayıp uydudan değil, fırlatma uçuşundan kaynaklandı. Arianespace'in uçuş geçmişinde V63, başarısız uçuşları gösteren işaretle listelenir. ESA'nın Ağustos 1994 tarihli bülteni de "V63 uçuşunun kaybı"ndan söz eder ve bu kayıptan sonra bütün Ariane fırlatmalarının, kazayı inceleyen soruşturmanın sonuçlarına kadar ertelendiğini belirtir.

Arızanın teknik ayrıntısı, bu sayfa için başvurduğumuz resmî kurum kayıtlarında yer almıyor; bu nedenle burada tahmine dayalı bir açıklama vermiyoruz. Kesin olan, roketin uyduyu hedef yörüngeye bırakamadığı ve Türksat 1A'nın hiçbir zaman çalışan bir uydu olarak Türksat filosuna girmediğidir.

Kayıptan sonra ne oldu?

ESA'nın bültenine göre Ariane 4 fırlatmaları 17 Haziran 1994'te V64 uçuşuyla yeniden başladı; üç hafta sonra, 8 Temmuz'da V65 geldi. Arianespace, kaybedilen zamanı telafi etmek için üç haftada bir fırlatma yapmayı planlıyordu. Uçuşlar yeniden başladığında ilk roket yine bir Ariane 44LP'ydi.

Türkiye'nin programı da durmadı. Arianespace'in kayıtlarına göre 10 Ağustos 1994'teki V66 uçuşu, Brezilya'nın Brasilsat B1 uydusuyla birlikte Türksat 1B'yi taşıdı. Türksat'ın tarihçesi bu uyduyu "Türkiye'nin ilk uydusu" olarak anar; Türksat 1B, yörünge testlerinden sonra 10 Ekim 1994'te hizmete girdi. İki yıl sonra Türksat 1C fırlatıldı.

Verileri göster

Aralık 1990	Aerospatiale sözleşmesi
Ocak 1994	V63 uçuşu: Türksat 1A kaybı
Haziran 1994	Fırlatmalar yeniden başladı
Ağustos 1994	V66: Türksat 1B fırlatıldı
Ekim 1994	Türksat 1B hizmete girdi
Temmuz 1996	Türksat 1C fırlatıldı

Türksat 1A hangi programın parçasıydı?

Türkiye'nin uydu haberleşmesi geçmişi uydu sahibi olmaktan çok daha eskidir. Türksat'ın tarihçesine göre 1968'de PTT Genel Müdürlüğü bünyesinde Peyk Telekomünikasyon Grup Başmühendisliği kuruldu ve aynı yıl uluslararası uydu haberleşme kuruluşu Intelsat'a üye olundu. 23 Nisan 1979'da ilk uydu yer istasyonu AKA-1 (Ankara-1) hizmete girdi. Ülkenin kendi uydularına giden yol ise 21 Aralık 1990'da Fransız Aerospatiale firmasıyla imzalanan "Türksat Millî Haberleşme Uyduları" sözleşmesiyle açıldı. Türksat 1A, bu programın yörüngeye gönderilen ilk uydusuydu.

Türksat'ın bugünkü resmî uydu tarihçesinde Türksat 1A ayrıca bir madde olarak yer almaz; tarihçe, 1990 sözleşmesinden doğrudan 11 Ağustos 1994'teki Türksat 1B fırlatmasına geçer. Bu yüzden zaman zaman "Türkiye'nin ilk uydusu hangisi?" sorusuna farklı cevaplar verilir: Uzaya fırlatılan ilk Türk uydusu Türksat 1A'dır, ama yörüngeye ulaşıp hizmet veren ilk uydu Türksat 1B'dir.

Bugün Türksat 1A'nın mirası

Türksat 1A'nın kaybı, Türkiye'nin uydu programını yalnızca birkaç ay geciktirdi. 1B ve 1C'nin ardından Türksat 2A, Türksat 3A, 4A, 4B, 5A ve 5B geldi; 2024'te ise Türksat'ın "yerli ve millî ilk haberleşme uydusu" olarak tanımladığı Türksat 6A fırlatıldı. Filonun bugünkü durumu için Türkiye'nin kaç uydusu var? sayfasına, uyduları işleten kuruluş için Türksat sayfasına bakabilirsiniz.

Kısaca

• Türkiye'nin ilk millî haberleşme uydusu olması planlanıyordu.
• 24 Ocak 1994'te Kourou'dan, Arianespace'in V63 uçuşuyla Ariane 44LP roketi üzerinde fırlatıldı.
• Uçuş başarısız oldu; Türksat 1A ve aynı roketteki Eutelsat II-F5 kaybedildi.
• Kayıptan sonra Ariane fırlatmaları soruşturma bitene kadar durduruldu, 17 Haziran 1994'te yeniden başladı.
• Yerine geçen Türksat 1B, 10 Ağustos 1994'te fırlatıldı ve Türkiye'nin hizmet veren ilk uydusu oldu.