NASA'nın Mars benzetimindeki ekip kapalı habitatta birinci yılını doldurdu

NASA'nın Houston'daki Johnson Uzay Merkezi'nde, Mars'ta yaşıyormuş gibi kapalı bir habitatta tutulan dört kişilik ekip 19 Ekim'de içerideki birinci yılını doldurdu. NASA'nın açıklamasına göre CHAPEA (Ekip Sağlığı ve Performansı Keşif Analoğu) programının ikinci görevindeki ekip, toplam 378 gün sürecek görevini 31 Ekim Cumartesi günü habitattan çıkarak tamamlayacak.

Ekipte görev komutanı Ross Elder, sağlık sorumlusu Ellen Ellis, bilim sorumlusu Matthew Montgomery ve uçuş mühendisi James Spicer var. Dörtlü, 19 Ekim 2025'te yaklaşık 158 metrekarelik (1.700 fit kare), 3B yazıcıyla basılmış habitata girmişti.

Bir yıl boyunca ne yaptılar?

"Analog görev", gerçek bir uzay uçuşunun koşullarını yeryüzünde taklit eden deney anlamına geliyor. NASA'nın aktardığına göre ekip son 365 günü Kızıl Gezegen'deymiş gibi geçirdi: bitki yetiştirdi, sınırlı kaynakları idare etti, iletişim gecikmesiyle çalışmayı öğrendi ve habitatın dışındaki yapay Mars yüzeyinde, uzay giysisiyle yüzey etkinlikleri (uzay yürüyüşü benzetimleri) yaptı.

Ailelerle temas da bu kurala bağlıydı. Ekip görev boyunca yakınlarıyla yalnız e-postayla ve Mars'takine benzer bir gecikmeyle yazışabildi. Mars ile Dünya arasındaki sinyal, gezegenlerin konumuna göre dakikalarca yol aldığı için gerçek bir Mars ekibi de Dünya'yla anlık konuşamayacak.

Bu veriler neden önemli?

Uzun süreli bir Mars görevinde astronotlar, sorun çıktığında Dünya'daki uzmanlardan hemen yardım alamayacak. NASA, CHAPEA'dan elde edilen sağlık ve performans verilerinin, bu tür görevlerdeki riskleri azaltacak yöntemlerin geliştirilmesine ve önceliklerin dengelenmesine yardım edebileceğini belirtiyor.

Ajansın verdiği örneklere göre veriler, kısıtlı yiyecek ve egzersiz düzeninin görev hedeflerini, bu arada Mars yüzeyindeki yürüyüşleri nasıl etkileyeceğini gösterebilir. Bir başka hedef de ekibin kendi başına karar verebilmesini kolaylaştıracak destek sistemleri tasarlamak; çünkü gecikme yüzünden yer kontrolünün her soruya anında yanıt vermesi mümkün olmayacak.

NASA İnsan Araştırma Programı'nın baş bilim insanı Michael Stenger'a göre görev, yıl boyu süren görevlerin gereksinimlerini, iletişim gecikmesi altında tıbbi ve psikolojik bakım da dahil olmak üzere anlamaya başlamak açısından son derece değerli oldu. Stenger, sıkı denetlenen bir ortamda yapılan bu gerçekçi Mars benzetimini fizyolojik, psikolojik ve performans ölçümleriyle birleştirince, elde edilen bilginin Ay üssüne ve ötesine aktarılabileceğini söylüyor.

CHAPEA'nın baş araştırmacısı Grace Douglas da ekibin bu tempolu ve çok zorlu görevdeki bağlılığıyla gurur duyduklarını, tüm ekibin dörtlüyü yüz yüze tebrik etmeyi beklediğini dile getirdi.

İlk görevden sonra ikinci tur

CHAPEA'nın ilk görevi 25 Haziran 2023 ile 6 Temmuz 2024 arasında Kelly Haston, Ross Brockwell, Nathan Jones ve Anca Selariu'dan oluşan ekiple yapılmıştı. Habitatın adı Mars Dune Alpha; NASA'nın sayfasına göre yapıyı ICON şirketi 3B baskı teknolojisiyle üretti ve içinde yaşam ile çalışma için ayrı bölümler bulunuyor.

Bu tür benzetimlerin sınırı da açık: Habitat Dünya'nın yerçekiminde duruyor, ekip gerçek uzay radyasyonuna maruz kalmıyor. Bu nedenle CHAPEA, yerçekimi ve radyasyonun etkilerini değil, daha çok yalıtılmışlık, kapalı alan, kısıtlı kaynak ve gecikmeli iletişimin insan üzerindeki etkisini ölçüyor. NASA'nın İnsan Araştırma Programı, uzay uçuşunun insan vücuduna etkilerini Uluslararası Uzay İstasyonu'nda ve Artemis görevlerinde de inceliyor.

Sırada ne var?

Ekip 31 Ekim'de habitattan çıktıktan sonra aileleriyle buluşacak, ardından iki hafta boyunca NASA bilim insanlarıyla görev sonrası değerlendirme ve bilgilendirme oturumlarına katılacak. NASA, çıkış törenini canlı yayınlayacağını duyurdu. Bir yıllık verinin analizinden çıkacak sonuçlar ise insanlı Mars görevlerinin planlanmasında kullanılacak.