MMX'in ilk kritik evresi tamam: güneş panelleri açıldı, araç Mars yoluna hazırlanıyor

Japonya Uzay Araştırma Ajansı (JAXA), Mars'ın uydusu Phobos'tan örnek getirmek için yola çıkan MMX (Martian Moons eXploration) aracının ilk kritik operasyon evresini başarıyla tamamladığını açıkladı. Ajansın 21 Ekim tarihli açıklamasına göre aracın sağlık durumu iyi.

MMX, 20 Ekim'de Japonya saatiyle 04.41'de (Türkiye saatiyle 19 Ekim 22.41) Tanegaşima Uzay Merkezi'nden H3 roketinin 10. uçuşuyla fırlatılmıştı. JAXA'nın fırlatma sonucu açıklamasına göre araç, kalkıştan yaklaşık 71 dakika 13 saniye sonra roketten ayrıldı ve öngörülen yörüngeye yerleşti. Fırlatmanın ayrıntılarını daha önce aktarmıştık.

"Kritik evre" ne anlama geliyor?

JAXA'nın tanımına göre ilk kritik operasyon evresi, aracın roketten ayrıldığı andan, sağlığını güvenceye alan bir dizi işlemin tamamlanmasına kadar geçen dönemi kapsıyor. Bu işlemler üç adımdan oluşuyor: güneş paneli kanatlarının açılması, üç eksenli yönelim denetiminin kurulması ve orta kazançlı antenin (MGA) fırlatma sırasında onu sabit tutan kilit düzeneğinden serbest bırakılması.

Bu adımların her biri bir derin uzay aracı için hayati. Paneller açılmadan araç yalnız sınırlı pil gücüne dayanır. Üç eksenli yönelim denetimi, aracın kendi çevresinde serbestçe dönmek yerine üç eksende de istenen yöne kilitlenmesi demek; panellerin Güneş'e, antenlerin Dünya'ya dönük kalması buna bağlı. Orta kazançlı anten ise her yöne zayıf yayın yapan antenlerle dar ve güçlü huzmeli antenler arasında yer alıyor ve kilidinin açılması Dünya ile daha güçlü bir bağ kurulmasının ön koşulu.

Sırada işlev denetimleri var

JAXA, bundan sonra araçtaki donanımın ilk işlev denetimlerini yapacağını ve bir yandan da Mars sistemine doğru yolculuk evresine hazırlanacağını bildirdi. Ajans, denetimlerin ne kadar süreceğine dair bir tarih vermedi.

Görevin resmî takvimine göre MMX'in Mars çevresine yolculuğu yaklaşık bir yıl sürecek ve araç 2027'de oraya ulaşacak. 2027-2030 arasında Phobos'un çevresinde "yarı uydu yörüngesi"ne girmesi planlanıyor. Bu yörüngede araç aslında Mars'ın çevresinde dolanıyor, ancak Phobos'tan bakıldığında uydunun çevresinde dönüyormuş gibi görünüyor. Bu sayede uyduyu uzun süre yakından gözleyebilecek.

Plana göre MMX, Phobos'un yüzeyine iki kez yumuşak iniş yaparak 10 gram örnek toplayacak. Görevin son bölümünde Mars'ın öteki uydusu Deimos da gözlenecek. Araç 2030'da Mars çevresinden ayrılıp yaklaşık bir yılda Dünya'ya dönecek. Örneği taşıyan kapsülün 2031'de Avustralya'da alınması hedefleniyor.

Üç modüllü bir araç

MMX itki, keşif ve dönüş modüllerinden oluşuyor. Aracın taşıdığı aletler arasında Fransa ve Almanya'nın ortak geliştirdiği IDEFIX gezgini ile NASA'nın katkısı olan MEGANE gama ışını ve nötron spektrometresi de var.

Neden önemli?

Phobos ile Deimos'un kökeni hâlâ çözülmüş değil. Bu uyduların Mars'ın kütleçekimine yakalanmış asteroitler mi, yoksa Mars'a çarpan büyük bir cismin yörüngeye savurduğu malzemeden mi oluştuğu tartışılıyor. JAXA, Phobos'tan getirilecek malzemeyle Mars sisteminin kökenini ve yaşanabilirliğin ortaya çıkış yollarını araştırmayı amaçlıyor. MMX başarılı olursa Mars sisteminden Dünya'ya örnek getiren ilk görev olacak.

Fırlatmanın ardından gelen ilk saatler bir derin uzay görevinin en riskli dönemlerinden biri sayılıyor ve MMX bu aşamayı sorunsuz geçti. Ancak asıl sınavlar daha ileride: Mars yörüngesine giriş ve Phobos'un çok zayıf kütleçekiminde yapılacak inişler.