Phobos'tan örnek getirecek MMX, 20 Ekim'de fırlatılmaya hazırlanıyor

Japonya Havacılık ve Uzay Araştırma Ajansı JAXA'nın Mars'ın uydularını inceleyecek MMX görevi (Martian Moons eXploration) fırlatma hazırlığının son aşamasında. JAXA'nın görev sayfasına göre kalkış, Tanegashima Uzay Merkezi'nden H3 roketiyle 20 Ekim 2026'da yerel saatle 04.41'de planlanıyor; Amerika saatiyle bu 19 Ekim'e denk geliyor. Fırlatma takvimleri hava ve araç koşullarına göre değişebiliyor.

NASA da 8 Ekim'de yayımladığı duyuruyla göreve katkılarını 15 Ekim'de düzenlenecek bir basın toplantısında anlatacağını bildirdi. Toplantıya NASA Gezegen Bilimi Bölümü vekil direktörü Lindsay Hays, MMX program yöneticisi ve bilimcisi Tom Statler, Johns Hopkins Uygulamalı Fizik Laboratuvarı'ndan David Lawrence ve Blue Origin'in Honeybee Robotics biriminden Kris Zacny katılacak.

Asıl soru: çarpışma artığı mı, yakalanmış asteroit mi?

MMX'in bilimsel hedefi, Mars'ın iki küçük uydusu Phobos ve Deimos'un nereden geldiğini çözmek. JAXA'nın anlatımına göre iki olasılık var: uydular dev bir çarpışmanın ardından Mars'ın çevresinde toplanan parçalardan oluştu ya da gezegenin kütle çekimine yakalanmış asteroitler. Görev bu ayrımı, Phobos'un yüzey şekillerini, iç yapısını, bileşimini ve kütle çekim alanını ölçerek, en sonunda da uydudan kaya ve kum örneği alıp Dünya'ya getirerek yapmaya çalışacak. Hedeflenen örnek miktarı 10 gramdan fazla.

Araçta 11 bilimsel donanım var; aralarında yüzeyi farklı dalga boylarında görüntüleyen TENGOO ve OROCHI kameraları, yükseklik ölçen LIDAR ve kızılötesi tayfölçer MIRS bulunuyor. Göreve JAXA'nın yanı sıra NASA, Fransız uzay ajansı CNES, Alman uzay merkezi DLR ve ESA katılıyor; CNES ile DLR'nin ortak geliştirdiği küçük IDEFIX gezgini Phobos yüzeyine indirilecek. JAXA, MMX'i Japonya'nın öncülük ettiği en büyük uluslararası gezegen keşif görevi olarak tanımlıyor.

NASA'nın payı: MEGANE ve yüzey örnekleyici

NASA'nın duyurusuna göre ajansın katkısı dört başlıkta toplanıyor: MEGANE adlı gama ışını ve nötron tayfölçeri, yüzeyden örnek alacak mekanizma, Derin Uzay Ağı üzerinden haberleşme desteği ve ABD'li bilim insanlarının görev ekibindeki çalışmasının finansmanı. MEGANE'nin baş araştırmacısı David Lawrence; gama ışını ve nötron ölçümleri, yüzeyin hangi elementlerden oluştuğunu uzaktan belirlemeye yarıyor. Bu, "çarpışma artığı mı, asteroit mi" sorusunda doğrudan kanıt üretebilecek ölçümlerden biri.

Takvim

NASA'nın duyurusunda aracın Mars çevresine 2027 Ağustos'unda varacağı, Phobos'tan örnek almaya 2028 Aralık'ında başlayacağı ve Dünya'ya dönüşün 2031'de planlandığı belirtiliyor. JAXA'nın takviminde ise Mars bölgesine varış 2027, yaklaşık üç yıllık keşif evresinin ardından bölgeden ayrılış 2030, Dünya'ya dönüş ve Avustralya'da kurtarma 2031 olarak geçiyor. İki takvim ana hatlarıyla örtüşüyor; ara tarihler görev planı kesinleştikçe oturacak.

Phobos'un iç yapısı, uydunun kökeni tartışmasında belirleyici olacak ölçümlerden biri. Bu tartışmanın bilimsel arka planını daha önce Stickney Krateri üzerinden yapılan kütle haritası çalışmasında aktarmıştık.

Kaynak: JAXA — Martian Moons eXploration (MMX), NASA — NASA Briefing to Highlight Contributions to Martian Moons Mission