The Last Man on the Moon

The Last Man on the Moon (Ay'daki Son İnsan), Ay'da yürüyen son insan olan Apollo 17 komutanı Gene Cernan'ı anlatan 2014 yapımı belgesel. İngiliz yönetmen Mark Craig'in çektiği film, Cernan'ın 1999'da yayımlanan aynı adlı anı kitabına dayanıyor. Belgesel, Apollo programının görkemli kayıtlarını bir astronotun özel hayatı, ailesi ve bedelleriyle birlikte anlatmasıyla öne çıkıyor.

Konusu

Film, Cernan'ın 1934'te Chicago'da doğuşundan, deniz kuvvetlerinde jet pilotu oluşuna, 1963'te NASA'nın üçüncü astronot grubuna seçilmesine ve üç uzay uçuşuna uzanan hayatını izliyor. Cernan, Haziran 1966'da Gemini 9A'nın pilotu olarak ilk kez uzaya çıktı. Bu görev, yedek ekibin asıl ekibin yerini aldığı ilk NASA görevi oldu: Asıl ekip Elliot See ve Charles Bassett, Şubat 1966'da bir uçak kazasında hayatını kaybetmişti. Cernan bu uçuşta Amerika'nın ikinci uzay yürüyüşünü yaptı, ama tutunma ve sabitlenme düzenekleri olmadığı için aşırı yoruldu ve planlanan testi tamamlayamadı.

Mayıs 1969'da Apollo 10'da Ay modülü pilotu olarak Ay yörüngesine gitti; Tom Stafford ile birlikte Ay yüzeyine yaklaşık 15,7 kilometre kadar yaklaşarak iniş öncesindeki bütün aşamaları denediler. Apollo 10'un dönüşte ulaştığı saatte yaklaşık 39.897 kilometrelik hız, bugün hâlâ insanlı bir aracın ulaştığı en yüksek hız rekoru. Belgeselin doruk noktası ise Aralık 1972'deki Apollo 17 ve Cernan'ın Ay'dan ayrılmadan önceki son adımları.

Yapım

Belgesel, Cernan'ın kendi anlatımı, arşiv görüntüleri ve onunla birlikte yolculuk yaptığı yerlerde çekilen sahnelerle kurulmuş. Film, Houston Film Eleştirmenleri Derneği'nin Teksas Bağımsız Film Ödülü'nü ve AARP The Magazine'in "Movies for Grownups" ödülünü aldı. Cernan, belgeselde yaygın bir efsaneyi de düzeltiyor: Kızı Tracy'nin baş harflerini Ay'da bir kayanın üzerine değil, lunar aracı bırakıp modüle dönerken Ay tozunun üzerine yazmıştı.

Gerçek görev: Apollo 17

Apollo 17, Apollo programının son Ay inişi ve bir bilim insanı astronotun katıldığı ilk Ay görevi oldu. Cernan, kendi görevini komuta etme şansı için Apollo 16'da Ay modülü pilotu olarak Ay'da yürüme teklifini geri çevirmişti; bu risk, onu normal ekip rotasyonuyla Apollo 17'nin komutanlığına taşıdı. Eylül 1970'te bütçe kesintileri Apollo 18 ve 19'u iptal ettirince bilim dünyası, aktif astronotlar arasındaki tek profesyonel jeolog Harrison Schmitt'in son göreve alınması için baskı yaptı. Ağustos 1971'de Schmitt, Ay modülü pilotu olarak Cernan'ın ekibine katıldı; bu karar, ekibin önceki üyesi Joe Engle'ın Ay'da yürüme şansını elinden aldı.

NASA'nın kayıtlarına göre görev, Ay'ın Taurus-Littrow vadisine indi. 11-14 Aralık 1972 arasındaki üç günlük yüzey çalışmalarında Cernan ve Schmitt üç uzay yürüyüşü yaparak toplam yaklaşık 22 saat boyunca vadiyi incelediler. Ay aracıyla 35 kilometreden fazla yol kat ettiler ve 110,4 kilogramla bütün Apollo görevlerinin en büyük örnek koleksiyonunu topladılar. Cernan, uzayda geçirdiği toplam 566 saatin 73 saatten fazlasını Ay yüzeyinde geçirdi ve Ay'da en uzun süre yürüyen astronot oldu. Aracı son seferinde Cernan sürdü ve saatte 18 kilometrelik hızla gayriresmî bir "Ay kara hızı" rekoru kırdı. Kapaktaki fotoğraf, ilk uzay yürüyüşünde Ay yüzeyinde sondaj aleti kullanan Cernan'ı gösteriyor.

Neden önemli?

Cernan, 2017'deki ölümüne kadar Ay'a dönüşün sıkı bir savunucusu oldu. 2010'da Neil Armstrong ile birlikte ABD Kongresi'nde, insanları yeniden Ay'a götürmeyi hedefleyen Constellation programının iptaline karşı ifade verdi. Belgesel de bu yüzden yalnız geçmişe dair bir anma değil, aynı zamanda "neden geri dönmedik?" sorusunun hüzünlü bir sorgusu. 2026 itibarıyla Cernan hâlâ Ay'da yürüyen son insan.

Cernan, Apollo astronotlarının anılarını bir araya getiren 2007 yapımı Ay'ın Gölgesinde (In the Shadow of the Moon) belgeselinde de konuşmuştu. Orada söylediği "Ay yüzeyinde attığım o adımları kimse elimden alamaz" sözü, bu filmin de ruhunu özetliyor. Ay'a ilgi duyan herkes için iki belgesel birlikte izlendiğinde Apollo kuşağının hem ortak hikâyesini hem de tek bir astronotun kişisel yolculuğunu görmek mümkün.

Kısaca

• Yıl: 2014
• Yönetmen: Mark Craig
• Dayandığı eser: Gene Cernan ve Donald A. Davis, The Last Man on the Moon (1999)
• Konu: Apollo 17 komutanı Gene Cernan
• Ödüller: Teksas Bağımsız Film Ödülü, Movies for Grownups Ödülü