Stephen Hawking ile Evrene Yolculuk (Into the Universe with Stephen Hawking)

Stephen Hawking, yalnızca kara delikler ve evrenin başlangıcı üzerine yaptığı çalışmalarla değil, bilimi geniş kitlelere sevdirme yeteneğiyle de tanınıyordu. 2010'da Discovery Channel için hazırlanan Into the Universe with Stephen Hawking, Hawking'in bizzat yazdığı ve kendi bakış açısını en açık biçimde yansıtan televizyon işlerinden biri. Üç bölümlük mini dizi, bilimin en çok merak edilen üç sorusuna odaklanıyor: Evrende yalnız mıyız? Zamanda yolculuk mümkün mü? Her şey nasıl başladı?

Dizi ABD'de 25 Nisan 2010'da yayımlandı; İngiltere'de ise 9 Mayıs 2010'dan itibaren Stephen Hawking's Universe adıyla ekrana geldi.

Konusu

İlk bölüm "Aliens" (Uzaylılar), evrenin başka yerlerinde yaşam olup olmadığını soruyor. Hawking, yaşamın kimyasal temellerinden yola çıkarak Güneş Sistemi'nin buzlu uydularından uzak gezegenlere kadar farklı ortamlarda hangi yaşam biçimlerinin var olabileceğini hayal ediyor. Bölüm, Hawking'in en çok tartışılan görüşlerinden birini de içeriyor: Gelişmiş bir uygarlıkla karşılaşmanın insanlık için tehlikeli olabileceği uyarısı.

İkinci bölüm "Time Travel" (Zaman Yolculuğu), geleceğe yolculuğun fizik yasalarıyla mümkün olduğunu, ama geçmişe dönmenin çözülmesi zor paradokslar doğurduğunu anlatıyor. Üçüncü bölüm "The Story of Everything" (Her Şeyin Hikâyesi) ise Büyük Patlama'dan bugüne evrenin tarihini, galaksilerin, yıldızların ve gezegenlerin oluşumunu konu alıyor ve diğer iki bölümün iki katı uzunluğunda.

Yapım ve oyuncular

Dizi, İngiliz yapım şirketi Darlow Smithson Productions tarafından Discovery Channel için hazırlandı. Bilgisayar görüntüleri Red Vision şirketi tarafından üretildi. Müzikleri Brian Cox'un dizilerinden de tanıdığımız Sheridan Tongue besteledi; senfonik orkestra kayıtları elektronik seslerle birleştirildi.

Hawking ekranda kendi sentezlenmiş sesiyle kısa geçişler yaparken, uzun anlatım bölümleri Hawking'in ağzından, Benedict Cumberbatch tarafından seslendirildi. Cumberbatch, 2004 yapımı BBC filmi Hawking'de fizikçiyi canlandırmıştı; bu yüzden seçim hem anlamlı hem de etkiliydi. Dizinin bazı bölümleri daha sonra Discovery'nin Curiosity programının ilk bölümünde de kullanıldı.

Dizinin yapıldığı dönem, Hawking'in popüler bilim alanında en üretken olduğu yıllardı. Aynı yıl Leonard Mlodinow ile birlikte yazdığı Büyük Tasarım adlı kitap da yayımlandı ve evrenin oluşumunu açıklamak için bir yaratıcıya ihtiyaç olmadığı yönündeki görüşüyle büyük tartışma yarattı. Dizinin son bölümü bu düşüncelerin televizyondaki karşılığı gibi okunabilir. Hawking'in hastalığı nedeniyle çekimlere sınırlı ölçüde katılabilmesi, anlatıcının ve bilgisayar görüntülerinin önemini artırdı.

Bilim ne diyor?

Dizideki bilimsel temeller genel olarak sağlam, ama aradan geçen on altı yılda bazı konular önemli ölçüde değişti. En büyük değişim uzaylı yaşam bölümünde. Dizi yayımlandığında bilinen ötegezegen sayısı beş yüz civarındaydı ve Kepler Uzay Teleskobu henüz ilk sonuçlarını açıklıyordu. Bugün doğrulanmış ötegezegen sayısı 6.000'i aştı ve bunların bir kısmı yıldızlarının yaşanabilir bölgesinde dolanıyor. Satürn'ün uydusu Enceladus'un ve Jüpiter'in uydusu Europa'nın buz kabuklarının altında sıvı su okyanusları bulunduğu da güçlü kanıtlarla destekleniyor. Yine de Dünya dışında yaşamın kesin bir kanıtı hâlâ bulunmuş değil.

Hawking'in "uzaylılarla temas kurmamalıyız" uyarısı bilimsel bir sonuç değil, kişisel bir değerlendirmeydi; bilim dünyasında bu konuda farklı görüşler var. Hawking'in kendisi de daha sonra uzaylı sinyalleri arayan Breakthrough Listen projesine destek verdi.

Zaman yolculuğu bölümündeki bilgiler güncel fizikle uyumlu. Einstein'ın görelilik kuramına göre çok hızlı hareket eden ya da güçlü kütleçekim alanındaki bir saat daha yavaş işler; bu etki her gün GPS uydularının saatlerinde düzeltiliyor ve uzay istasyonundaki astronotlar için de ölçülebilir düzeyde. Geçmişe yolculuğu mümkün kılabilecek solucan delikleri ise hâlâ yalnızca kuramsal; var olduklarına dair hiçbir gözlem yok.

Son bölümde evrenin yaşı yaklaşık 13,7 milyar yıl olarak anılıyor. Planck uydusunun ölçümleri bu değeri yaklaşık 13,8 milyar yıla güncelledi. Bölümde anlatılan şişme kuramı ise hâlâ en güçlü aday açıklama olmakla birlikte, kesin kanıtı sayılacak ilksel kütleçekim dalgaları henüz bulunamadı.

Dizinin uzaylı yaşam bölümündeki hayal ürünü canlılar, bilim kurgu ile bilimsel olasılık arasında bir yerde duruyor; bunları tahmin değil, düşünce deneyi olarak izlemek gerekiyor.

Neden izlemeli?

Into the Universe with Stephen Hawking, büyük bir bilim insanının dünyaya nasıl baktığını kendi sözleriyle dinleme fırsatı sunuyor. Hawking'in mizahı, cesur fikirleri ve sınırsız merakı her bölümde hissediliyor. Görsel efektler bugün biraz eski görünse de anlatılan fikirler hâlâ çarpıcı. Özellikle zaman yolculuğu bölümü, görelilik kuramının en şaşırtıcı sonuçlarını sade bir dille anlatması bakımından gençler için harika bir başlangıç.

Kısaca

• Yıl: 2010 (Discovery Channel)
• Yazan: Stephen Hawking
• Anlatıcı: Benedict Cumberbatch
• Bölüm: 3 bölüm (iki bölüm 44, son bölüm 88 dakika)
• Konular: uzaylı yaşam, zaman yolculuğu, evrenin tarihi