I.S.S.

I.S.S., belgesel yönetmenliğiyle tanınan Gabriela Cowperthwaite'in yönettiği, senaryosunu Nick Shafir'in yazdığı Amerikan bilimkurgu gerilim filmi. Dünya prömiyerini 12 Haziran 2023'te Tribeca Film Festivali'nde yapan film, ABD'de 19 Ocak 2024'te Bleecker Street dağıtımıyla sinemalara çıktı. 96 dakikalık filmin neredeyse tamamı Uluslararası Uzay İstasyonu'nun içinde geçiyor ve gerçek dünyanın en somut uluslararası iş birliği projelerinden birini, siyasi bir kâbusun sahnesine dönüştürüyor.

Konusu

NASA astronotları Kira Foster ve Christian Campbell, Uluslararası Uzay İstasyonu'na varıp oradaki ekiple tanışıyor: Amerikalı komutan Gordon Barrett ile Rus kozmonotlar Weronika Vetrov ve kardeşler Nicholai ile Alexey Pulov. Kültürel ve siyasi farklılıklara rağmen mürettebat iyi anlaşıyor; Amerikalı ve Rus erkekler birbirini kardeş gibi görüyor. Kira, ilk kez istasyondan Dünya'yı izlerken arkadaşları ona astronotların "genel bakış etkisi" dediği duyguyu anlatıyor.

Kısa süre sonra Kira, ABD kıtasında birbiri ardına nükleer patlamalar görüyor. Yerle iletişim kesiliyor. Gordon, ABD hükümetinden şifreli bir mesaj alıyor: Savaş başlamıştır ve istasyonun kontrolü "ne gerekiyorsa yapılarak" ele geçirilmelidir. Amerikalılar, Ruslara da benzer bir emir gelmiş olabileceğinden şüpheleniyor. Artık aynı modüllerde yaşayan altı kişi, kime güveneceklerini bilmeden birbirlerini izliyor.

Yapım

Nick Shafir'in I.S.S. senaryosu, 2020'de Hollywood'da en beğenilen ama henüz çekilmemiş senaryoların listelendiği "Black List"e girdi. Ocak 2021'de LD Entertainment, filmi Cowperthwaite'in yönetmenliğinde çekeceğini duyurdu. Kira Foster rolüne seçilen Ariana DeBose, rol için seçmelere West Side Story ile Oscar kazanmadan önce katılmıştı; Cowperthwaite, onun ölçülü oyunculuğundan etkilendiğini anlatıyor. DeBose'un dansçı geçmişi, ağırlıksız ortamdaki hareketleri canlandırmasına yardımcı oldu.

Çekimler Şubat 2021'de Kuzey Carolina'nın Wilmington kentindeki Screen Gems Studios'ta başladı. Set, gerçek Uluslararası Uzay İstasyonu'na benzeyecek şekilde tasarlandı. Film, astronot Scott Kelly'nin uzayda geçirdiği yılı anlattığı Endurance adlı anı kitabından da yararlandı; Kira'nın deneylerindeki farelerin ağırlıksızlığa tepkisi bu kitaptan esinlendi. Rusya'nın Ukrayna'yı işgali film kurgu aşamasındayken başladı; Cowperthwaite bunu "gerçeküstü" diye niteledi ve filmi siyasi bir film olarak görmediğini, ama jeopolitik çatışmaların yükünün sıradan insanlara düştüğünü göstermek istediğini söyledi.

Kadroda Ariana DeBose'un yanı sıra Gordon Barrett rolünde Chris Messina, Christian Campbell rolünde John Gallagher Jr., Weronika Vetrov rolünde Masha Mashkova, Nicholai Pulov rolünde Costa Ronin ve Alexey Pulov rolünde Pilou Asbæk yer alıyor. Yaklaşık 13,8 milyon dolarlık bütçeyle çekilen film, dünya genelinde 6,6 milyon dolar hasılat yaptı. Rotten Tomatoes'ta 169 eleştirinin yüzde 61'i olumluydu; Metacritic ortalaması 100 üzerinden 53 oldu.

Film Kuzey Amerika'da ilk hafta sonunda 2.520 salonda 3 milyon dolar hasılatla gişede yedinci sırada açıldı; Birleşik Krallık'ta 26 Nisan 2024'te vizyona girdi, ABD'de 3 Haziran 2024'ten itibaren Paramount+ with Showtime'da yayınlandı. Seyirci anketi CinemaScore'da ortalama "C−" notu aldı. İngiliz eleştirmen Mark Kermode ise filmi, basit kurgusunu inandırıcı oyunculuk ve yeterli üslupla taşıyan keyifli bir "B filmi" olarak değerlendirdi.

Bilimsel karne

İstasyonun gerçeği: Filmin kurgusu, istasyonun gerçek yapısına dayanıyor. Uluslararası Uzay İstasyonu, Rus Yörünge Bölümü ve NASA, ESA, JAXA ile Kanada Uzay Ajansı'nın oluşturduğu ABD Yörünge Bölümü olmak üzere iki ana kısımdan oluşuyor. İstasyon, Dünya'nın yaklaşık 400 kilometre yukarısında, saniyede 7,67 kilometre hızla dolaşıyor. Filmde önemli rol oynayan robot kolun gerçek karşılığı Canadarm2: Yaklaşık 17 metre uzunluğunda, yedi eklemli bu kol modülleri taşıyabiliyor, deneyleri yerleştirebiliyor ve uzay yürüyüşü yapan astronotları taşıyabiliyor. Filmde adı geçen Japon Deney Modülü Kibo da istasyonun en büyük tek modülü.

"Yirmi dört saat içinde düşeceğiz": Filmde istasyonun yörüngesinin çok alçaldığı ve bir gün içinde yardım gelmezse Dünya'ya düşeceği söyleniyor. Gerçekte atmosfer sürtünmesi istasyonun yüksekliğini ortalama ayda yaklaşık 2 kilometre azaltıyor. Bu kayıp, düzenli "yörünge yükseltme" ateşlemeleriyle telafi ediliyor; bunun için yılda yaklaşık 7,5 ton yakıt harcanıyor. Yani yükseltme yapılmasa bile istasyon bir günde değil, aylar içinde alçalırdı. Filmdeki aciliyet, dramatik bir abartı.

Siyasetin gölgesi: Filmin çıkış noktası tamamen hayal ürünü değil. 2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinden sonra istasyondaki iş birliğinin geleceği tartışılmaya başlandı. Dönemin Roskosmos Genel Müdürü Dmitri Rogozin, Rusya çekilirse istasyonun yörünge yükseltme kapasitesini kaybedip kontrolsüz biçimde düşebileceğini ima eden açıklamalar yaptı. Buna rağmen ajanslar, her mürettebat değişiminde en az bir NASA astronotu ile bir Roskosmos kozmonotunun bulunmasını sağlayan Soyuz-Crew Dragon koltuk takası sistemini sürdürdü. Gerçek istasyonda Ruslar ve Amerikalılar birbirine silah çekmedi; aksine birbirlerinin araçlarıyla eve döndü.

İstasyonun geleceği: Filmdeki gibi bir felaket olmasa da istasyonun ömrü sınırlı. NASA, Ocak 2022'de istasyonu Ocak 2031'de, özel olarak geliştirilen bir yörüngeden çıkarma aracıyla kontrollü biçimde atmosfere sokmayı ve kalıntılarını Güney Pasifik'te "uzay araçları mezarlığı" diye bilinen ıssız bir bölgeye yönlendirmeyi planladığını açıkladı.

Genel bakış etkisi: Filmin başında anlatılan "genel bakış etkisi", bazı astronotların Dünya'yı uzaydan gördüklerinde yaşadığını bildirdikleri bilişsel bir değişim. Araştırmacılar bunu güçlü bir hayranlık ve kendini aşma duygusu olarak tanımlıyor; astronotlar Dünya'nın güzelliğini ve insanlığa bağlılık hissini öne çıkarıyor. Filmin trajedisi de buradan doğuyor: Sınırları yukarıdan göremeyen insanlar, yeryüzündeki savaşın emirlerini uygulamakla görevlendiriliyor.

Kısaca

• Prömiyer: 12 Haziran 2023, Tribeca; ABD vizyonu 19 Ocak 2024
• Yönetmen: Gabriela Cowperthwaite; senaryo Nick Shafir
• Süre: 96 dakika
• Başrol: Ariana DeBose, Chris Messina, John Gallagher Jr., Pilou Asbæk
• Konu: Dünya'da savaş başlarken istasyonun kontrolü için karşı karşıya gelen Amerikalı ve Rus mürettebat
• Bilim: İstasyon düzeni gerçeğe yakın; "24 saatte düşme" senaryosu abartılı, gerçek irtifa kaybı ayda yaklaşık 2 kilometre