Salyut-7 (Salyut 7)

Uzay tarihinin en kahramanca kurtarma görevlerinden biri, Batı'da uzun yıllar pek az bilindi. 1985'te Sovyetler Birliği'nin Salyut 7 uzay istasyonuyla bağlantı kesilmiş, istasyon yörüngede sessiz, enerjisiz ve donmuş bir metal yığınına dönüşmüştü. Onu kurtarmak için gönderilen iki kozmonot, tarihte ilk kez "ölü" bir uzay istasyonuna kenetlenmeyi ve onu yeniden hayata döndürmeyi denedi. Salyut-7 filmi, bu gerçek görevi büyük perdeye taşıyan, nefes kesici bir Rus yapımı.

Film, Hollywood tarzı bir felaket filmi enerjisiyle çekilmiş olsa da kalbinde gerçek insanların cesareti ve Sovyet uzay mühendisliğinin dayanıklılığı yatıyor.

Konusu

Haziran 1985. Salyut 7 istasyonuyla iletişim tamamen kopmuştur ve istasyon kontrolsüz biçimde yörüngede dolaşmaktadır. Uçuş kontrol merkezi zor bir kararla karşı karşıyadır: İstasyon kaderine terk mi edilecek, yoksa hayatlarını riske atacak bir ekip mi gönderilecek?

Görev, tecrübeli kozmonot Vladimir Fyodorov ile mühendis Viktor Alyohin'e verilir. İki adam, kimsenin daha önce denemediği bir şeyi yapmak zorundadır: kendi ekseni etrafında dönen, kontrol sistemleri devre dışı kalmış bir istasyona elle yanaşmak. Başarabilseler bile içeride onları neyin beklediği belirsizdir. Film, yerdeki kontrol merkezinin gerilimi ile yörüngedeki kozmonotların mücadelesini, Dünya'da onları bekleyen ailelerin kaygısıyla birlikte anlatıyor.

Yapım ve oyuncular

Salyut-7, Klim Şipenko'nun yönetmenliğinde, uzay konularında uzmanlaşmış televizyon gazetecisi Aleksey Samolyotov'un yazdığı senaryoyla çekildi. Vladimir Vdoviçenkov ve Pavel Derevyanko başrolleri paylaşıyor. Filmdeki karakterler gerçek kişilerden esinlenmiş ancak isimleri değiştirilmiş: Fyodorov, görevin komutanı Vladimir Canibekov'a; Alyohin ise uçuş mühendisi Viktor Savinıh'e dayanıyor.

Senaristler, Savinıh'in görev boyunca tuttuğu günlüklerden yararlandı. Yapımda kozmonot Sergey Krikalev ve Aleksandr Lazutkin danışmanlık yaptı. Saint Petersburg yakınlarında kurulan özel bir stüdyoda Salyut 7 ve Soyuz T-13 araçlarının gerçek boyutlu maketleri inşa edildi. Film Rusya'da 12 Ekim 2017'de üç boyutlu olarak vizyona girdi; Rus sinemasının önemli ödüllerinden Altın Kartal'da En İyi Film ve En İyi Kurgu ödüllerini kazandı.

Film, yerdeki uçuş kontrol merkezini de en az yörüngedeki sahneler kadar önemsiyor. Mühendislerin kısıtlı veriyle hızlı karar vermek zorunda kalması, siyasi baskı ile teknik gerçeklik arasındaki çatışma ve kozmonotların aileleriyle kurulan bağ, hikâyeyi yalnızca bir aksiyon filmi olmaktan çıkarıyor. Görsel efektler, özellikle yörüngedeki istasyonun dönüşünün ve Dünya manzaralarının gösterildiği sahnelerde, Rus sinemasında yeni bir standart olarak değerlendirildi. Yapımda Roscosmos'a bağlı kurumlar da çekimlere ekipman desteği verdi.

Bilim ne diyor?

Filmin dayandığı görev gerçek ve en az filmdeki kadar zorluydu. Salyut 7 ile bağlantı 1985 başında kesildi. Haziran 1985'te Soyuz T-13 ile fırlatılan Vladimir Canibekov ve Viktor Savinıh, otomatik kenetlenme sistemleri kullanılamadığı için istasyona elle yaklaştı. Bu, dönen bir hedefin hareketini gözle izleyip kendi aracının hızını ve yönünü ona uydurmayı gerektiren son derece hassas bir manevraydı. Başarılı kenetlenmenin ardından kozmonotlar istasyonun içini dondurucu soğukta, duvarları buz tutmuş hâlde buldu. Elektrik sistemini yeniden kurmak, aküleri canlandırmak ve suyu çözmek günler süren bir çalışma gerektirdi.

Bununla birlikte film, dramatik etkiyi artırmak için gerçeği bazı noktalarda esnetiyor. Gerçek görevde Soyuz T-13'te yangın çıkmadı; bu sahne filmin kurgusal bir eklemesi. Filmde önemli yer tutan, Amerikan uzay mekiğiyle ilgili alt hikâye de tarihsel kayıtlarda karşılığı olmayan bir kurgu. Yani film, temel olayların doğruluğunu korurken gerilimi yükseltmek için serbest davranıyor.

Filmin iyi yansıttığı bir gerçek ise uzayda sıcaklığın davranışı. Güneş ışığı alan yüzeyler aşırı ısınırken gölgede kalan yüzeyler hızla soğuyabilir; enerjisiz kalan bir istasyon, iç sıcaklığını koruyacak hiçbir aktif sistemi olmadığı için gerçekten de buz tutabilir.

Gerçek görev, uzay istasyonu teknolojisinin gelişiminde de önemli bir ders oldu. Salyut 7'nin kurtarılması, yörüngedeki bir aracın arıza durumunda bile insan müdahalesiyle onarılabileceğini gösterdi. Bu deneyim, ardından gelen Mir istasyonunun ve bugün Uluslararası Uzay İstasyonu'nda kullanılan bakım ve onarım anlayışının şekillenmesine katkı sağladı. Canibekov ve Savinıh'in görevde gösterdiği soğukkanlılık, Rus kozmonot eğitiminde hâlâ örnek olarak anlatılan bir başarı olarak kabul ediliyor.

Neden izlemeli?

Salyut-7, uzay tarihinin az bilinen ama büyüleyici bir sayfasını açıyor. Soğuk Savaş döneminin uzay yarışını hep Amerikan perspektifinden izleyenler için Sovyet tarafından bir bakış sunuyor. Etkileyici görsel efektleri, kapalı mekân gerilimi ve kozmonotların insani dramıyla hem uzay meraklılarına hem de iyi bir hayatta kalma hikâyesi arayanlara hitap ediyor. İzledikten sonra gerçek görevin ayrıntılarını araştırmak isteyeceğiniz kesin.

Kısaca

• Yıl: 2017
• Yönetmen: Klim Şipenko
• Süre: 111 dakika
• Dayandığı olay: 1985 Soyuz T-13 görevi
• Ödül: Altın Kartal, En İyi Film