Robinson Crusoe on Mars
Mars'ta mahsur kalan bir astronot hava, su ve yiyecek bulmak için gezegenin kaynaklarını keşfetmek zorundadır. Defoe'nun klasik romanının 1964 tarihli bilimkurgu uyarlaması.
- Tür
- Film
- Yıl
- 1964
- Yönetmen / yaratıcı
- Byron Haskin
- Oyuncular
- Paul Mantee, Victor Lundin, Adam West
- Süre / sezon
- 110 dk
Robinson Crusoe on Mars, Daniel Defoe'nun 1719 tarihli klasik romanı Robinson Crusoe'yu Kızıl Gezegen'e taşıyan 1964 yapımı bir Amerikan bilimkurgu filmi. Byron Haskin'in yönettiği, Aubrey Schenck'in yapımcılığını üstlendiği film Paramount tarafından dağıtıldı ve Technicolor ile Techniscope biçiminde çekildi. Başrollerde Paul Mantee, Victor Lundin ve sonradan televizyonun Batman'i olarak ünlenecek Adam West var. Mars'ta mahsur kalan tek bir insanın hayatta kalma mücadelesini anlatan film, yıllar sonra çekilen Marslı'nın uzak bir atası sayılabilir.
Video: https://www.youtube.com/watch?v=Twa8jKrIWE0
Konusu
ABD Donanması'ndan Komutan Christopher "Kit" Draper ve Hava Kuvvetleri'nden Albay Dan McReady, Mars Gravity Probe 1 adlı gemileriyle Kızıl Gezegen'e ulaşır. Yörüngedeki büyük bir göktaşıyla çarpışmamak için son yakıtlarını harcamak zorunda kalınca ikisi tek kişilik kurtarma kapsülleriyle yüzeye iner ve birbirlerinden ayrı düşer. Draper'ın yanında yalnızca ekibin maymunu Mona kalır.
Draper hava, su ve yiyecek bulmak için Mars'ın kaynaklarını tek tek keşfetmek zorundadır. Aylar geçtikçe yalnızlık onu zorlamaya başlar; tepesinde düzenli olarak geçen ama artık ulaşamadığı gemisi, "erişilemeyen bir market" gibi gökyüzünde döner durur. Bir gün Mars'ta yalnız olmadığını gösteren izlere rastlar ve hikâye, romandaki Cuma karakterinin bilimkurgu karşılığıyla yeni bir yöne döner.
Yapım
Dış çekimler büyük ölçüde Kaliforniya'daki Ölüm Vadisi Ulusal Parkı'nda, Zabriskie Point'te yapıldı. Haskin, vadinin daha önce yüzlerce kovboy filminde göründüğünü, ama hep kanyonların dibinden çekildiğini fark etti; kamerasını tepelere çıkardı ve kış aylarının koyu mavi gökyüzünü özel efektle kırmızıya çevirdi. Görüntü yönetmeni Winton C. Hoch, mat resimler ise Oscar ödüllü sanatçı Albert Whitlock'tu. Uzaylı gemilerini, Haskin'in 1953 tarihli The War of the Worlds filmindeki Marslı savaş makinelerinin tasarımcısı Albert Nozaki hazırladı.
Paul Mantee, yaklaşık 70 oyuncu arasından seçildi; Haskin'e göre, ilk Amerikalı astronot Alan Shepard'a benzemesi de tercihte rol oynadı. Filmin ilk adı Gravity Probe One: Mars olacaktı, ama Paramount bunun bir belgesel gibi durduğunu düşündü. Senaryonun ilk hâlindeki çeşitli canavarlar ve uzaylı yaratıklar, inandırıcılık ve bütçe kaygısıyla çıkarıldı; Marslı bir yaratık yerine de eğitilmesi daha kolay bir maymun kullanıldı. Film 17 Haziran 1964'te gösterime girdi ve 110 dakika sürüyor.
Bilimsel karne
Filmin yapım notlarında açıkça belirtildiği gibi, çekim döneminde Mars'ı bir atmosfere ve suya sahip göstermek hâlâ akla yatkındı; bunun böyle olmadığını gösteren keşifler hemen ardından geldi. NASA'nın Mariner 4 sondası filmin vizyona girmesinden yalnızca birkaç ay sonra, 28 Kasım 1964'te fırlatıldı ve Mars'ın yanından geçen ilk araç olarak kraterli, ıssız bir yüzeyin ilk yakın plan fotoğraflarını gönderdi.
Bugünkü bilgilerle karşılaştırınca film, kendi döneminin şaşırtıcı ölçüde dikkatli bir tahmini:
- İnce hava: Draper Mars havasında kısa süre nefes alabiliyor ama düzenli olarak oksijen takviyesine ihtiyaç duyuyor. Gerçek Mars atmosferi ise yaklaşık yüzde 95 karbondioksitten oluşuyor ve yüzey basıncı Dünya'dakinin yalnızca yüzde 0,6'sı kadar; korumasız bir insan orada nefes alamaz.
- Kutup buzulları: Filmin sonunda kahramanlar kuzey kutup başlığına ulaşır. Mars'ın iki kalıcı kutup başlığı gerçekten de büyük ölçüde su buzundan oluşur; üzerlerine kışın donmuş karbondioksit (kuru buz) birikir.
- Su ve bitkiler: Draper bir mağarada su birikintisi ve yenilebilir bitkiler bulur. Gerçek Mars'ın yüzeyinde kalıcı sıvı su yoktur; suyun büyük kısmı kutuplarda ve toprak altında buz hâlindedir. Uzak geçmişte yüzeyde sıvı su bulunduğuna dair güçlü jeolojik izler vardır, ama bitki örtüsüne dair hiçbir kanıt yoktur.
- Kanallar: Kahramanların kaçtığı yer altı "Mars kanalları", 19. yüzyıldan kalma bir yanılgıya selam. Gökbilimcilerin teleskopla gördüğünü sandığı düz çizgilerin, büyük ölçüde göz yanılsaması olduğu sonradan anlaşıldı.
- Yerçekimi: Mars'ta yerçekimi Dünya'dakinin yaklaşık yüzde 38'i kadar; filmdeki karakterler ise Dünya'daki gibi yürür, zıplar ve düşer.

Hikâyenin "günler aylara dönüşürken" ilerleyen takvimi de Mars'a uygun: bir Mars günü (sol) 24,6 saatle Dünya gününe çok yakın, ama bir Mars yılı 687 Dünya günü sürüyor. Yani Draper'ın yaşadığı mevsim döngüsü, Dünya'dakinin neredeyse iki katı uzunlukta olurdu.
Filmin psikolojik tarafı ise bugün de geçerli: uzun süre yalnız kalan bir insanın halüsinasyonlar görmesi, sesini duyabileceği birine duyduğu ihtiyaç ve rutinlerle ayakta kalma çabası, uzun süreli uzay görevlerinde hâlâ ciddi bir araştırma konusu.
Etkisi
Film vizyona girdiğinde eleştirmenlerden iyi notlar aldı ama gişede beklenen ilgiyi görmedi. Eleştirmen Glenn Erickson'a göre seyirci, astronotlarını sinemadan çok akşam haberlerinde görmeyi tercih ediyordu. Bugün Rotten Tomatoes'ta 17 eleştirinin yüzde 94'ü olumlu. Film, The Criterion Collection'ın 1993'te LaserDisc ile başlayan, 2007'de DVD ve 2011'de Blu-ray ile süren özenli restorasyonlarıyla yeniden keşfedildi. Victor Lundin, sonraki yıllarda bilimkurgu toplantılarında filmin adını taşıyan bir şarkı da söyledi.
Kısaca
- Yönetmen: Byron Haskin · Yıl: 1964 · Süre: 110 dakika
- Defoe'nun Robinson Crusoe romanının Mars'a uyarlanmış hâli; Ölüm Vadisi'nde çekildi.
- Mars'ın ince havası ve kutup buzulları gibi ayrıntılarda dönemine göre dikkatli.
- Solunabilir hava, yüzey suyu, bitkiler ve kanallar ise bugünkü bilgiyle yanlış.
- Vizyondan birkaç ay sonra Mariner 4, gerçek Mars'ı kraterli ve ıssız bir dünya olarak gösterdi.
Bunları da izleyinTümü →
VaranasiS. S. Rajamouli2027 · Vizyon: 7 Nisan 2027
Spaceballs: The New OneJosh Greenbaum2027 · Vizyon: 23 Nisan 2027
The ChallengerJames Hawes2013 · 89 dk
Hayabusa: Harukanaru KikanTokiyuki Takimoto2012 · 136 dk
Genç Astronotlar (Explorers)Joe Dante1985 · 109 dk
Venom: Zehirli Öfke (Venom)Ruben Fleischer2018 · 112 dk











