One Strange Rock (One Strange Rock)

Uzaya çıkan astronotların neredeyse hepsi aynı şeyi anlatır: Dünya'ya yukarıdan bakmak, insanın gezegenine ve kendine bakışını kökten değiştirir. Bu deneyim, "genel bakış etkisi" olarak adlandırılıyor. National Geographic'in 2018'de yayımladığı One Strange Rock, bu bakış açısını bütün bir belgesel dizinin omurgası hâline getiriyor ve Dünya'yı, onu en iyi tanıyan insanlardan dinlememizi sağlıyor: uzayda yaşamış astronotlardan.

Dizinin adı, yani "Tuhaf Bir Kaya", gezegenimizi tanımlamanın alçakgönüllü ama çarpıcı bir yolu. Dizi, bu kayanın neden evrende bildiğimiz tek canlı dünya olduğunu, yaşamı mümkün kılan karmaşık sistemlerin birbirine nasıl bağlandığını anlatıyor.

Konusu

One Strange Rock, on bölüm boyunca yaşamın Dünya'da nasıl hayatta kalıp geliştiğini farklı temalar üzerinden işliyor. Bölümler nefes aldığımız oksijenin nereden geldiğini, gezegeni uzaydan gelen tehlikelere karşı koruyan kalkanları, yaşamın kökenini, Dünya'nın iç ısısının yüzeyi nasıl şekillendirdiğini ve insanın neden bu gezegende ortaya çıkabildiğini anlatıyor.

Her bölümde bir ya da birkaç astronot, uzaydaki deneyimlerinden yola çıkarak konuya kişisel bir giriş yapıyor. Böylece örneğin atmosfer anlatılırken, Dünya'nın ufkunda incecik mavi bir çizgi olarak görünen bu tabakanın ne kadar kırılgan olduğunu bizzat görmüş birinin gözlemlerini dinliyoruz. Dizi, bilim anlatımını kişisel hikâyelerle dengelemeyi başarıyor.

Yapım ve oyuncular

Dizi, Nutopia yapım şirketi tarafından, Kuğu ve Requiem for a Dream gibi filmlerin yönetmeni Darren Aronofsky'nin yapımcılığında hazırlandı. Sunuculuğu oyuncu Will Smith üstleniyor; enerjik ve esprili anlatımı, dizinin bilimsel içeriğini geniş bir kitleye ulaştırıyor.

Dizinin asıl yıldızları ise sekiz astronot: Kanadalı Chris Hadfield, Amerikalılar Nicole Stott, Jeffrey Hoffman, Mae Jemison, Leland Melvin, Mike Massimino, Jerry Linenger ve uzayda en uzun süre kalan Amerikalılar arasında yer alan Peggy Whitson. Mae Jemison uzaya giden ilk Afro-Amerikalı kadın, Jeffrey Hoffman ise Hubble Uzay Teleskobu'nun ilk onarım görevinde yer alan astronotlardan biri. Dizi Mart 2018'de National Geographic'te yayımlandı ve ikinci sezon için yenilenmişti; ancak bu proje sonradan Welcome to Earth adlı ayrı bir diziye dönüştü.

Dizinin çekimleri dünyanın dört bir yanında yapıldı; ekip, çöllerden buzullara, mağaralardan okyanusların derinliklerine kadar onlarca farklı ülkede çalıştı. Uzay görüntülerinin bir bölümü ise doğrudan Uluslararası Uzay İstasyonu'nda kaydedildi: Avrupa Uzay Ajansı astronotu Thomas Pesquet, istasyonda kaldığı süre boyunca dizi için özel çekimler yaptı. Bu sayede dizi, yer yüzündeki ayrıntılı doğa görüntüleriyle yörüngeden çekilmiş geniş planları ustaca birleştirebiliyor. Bölümlerin her biri yaklaşık bir saat sürüyor ve tek başına izlenebilecek şekilde kurgulanmış. Dizi daha sonra yayın platformlarında da sunuldu ve geniş bir izleyici kitlesine ulaştı.

Bilim ne diyor?

One Strange Rock'ın en güçlü yanı, Dünya'yı birbirine bağlı sistemlerin bir bütünü olarak göstermesi. Bunun en güzel örneklerinden biri, Sahra Çölü ile Amazon yağmur ormanı arasındaki bağlantı. NASA'nın CALIPSO uydusunun verileri, rüzgârların her yıl on milyonlarca ton Sahra tozunu Atlas Okyanusu'nun üzerinden taşıdığını ve bunun bir bölümünün Amazon'a ulaştığını gösterdi. Bu toz, Amazon topraklarında yağmurla yıkanıp giden fosforun bir kısmını yerine koyarak ormanı besliyor. Yani dünyanın en büyük çölü, en büyük yağmur ormanını bir anlamda gübreliyor.

Astronotların anlattığı genel bakış etkisi de bilimsel ilgi gören bir olgu. Uluslararası Uzay İstasyonu Dünya'nın çevresini yaklaşık 90 dakikada bir dolanıyor; bu da istasyondaki astronotların her gün on altı kez gün doğumu ve gün batımı görmesi demek. Dünya'nın atmosferinin, gezegenin büyüklüğüne kıyasla bir elmanın kabuğundan bile ince görünmesi, pek çok astronotta çevreye karşı güçlü bir sorumluluk duygusu uyandırıyor. Psikologlar bu dönüşümü, uzay yolculuğunun insan zihni üzerindeki etkilerini anlamak için inceliyor.

Dizi ayrıca Dünya'nın manyetik alanının Güneş rüzgârını nasıl saptırdığını, Ay'ın gelgitler ve eksen eğikliği üzerindeki dengeleyici rolünü ve plaka tektoniğinin karbon döngüsünü nasıl düzenlediğini, alanında uzman bilim insanlarına dayanarak anlatıyor.

Neden izlemeli?

One Strange Rock, gezegenimizi her gün gördüğümüz hâlinden çıkarıp gerçekten "tuhaf" ve olağanüstü bir yer olarak görmemizi sağlıyor. Etkileyici görüntüleri, astronotların içten anlatımları ve bilimin sade bir dille sunulması, diziyi hem gençler hem de yetişkinler için ideal kılıyor. Uzaya çıkamayan bizler için, Dünya'ya astronot gözüyle bakmanın en yakın yollarından biri.

Dizi, gezegenimizin kırılganlığını vaaz verir gibi değil, merak uyandırarak anlatıyor; bu da onu sınıflarda ve aile ortamında izlenmeye son derece uygun kılıyor. Her bölümün sonunda insan, her gün soluduğu havaya, içtiği suya ve üzerinde yürüdüğü toprağa biraz daha farklı bakmaya başlıyor.

Kısaca

• Yıl: 2018
• Yapım: National Geographic, Nutopia (yapımcı: Darren Aronofsky)
• Sezon: 1 sezon, 10 bölüm
• Sunucu: Will Smith
• Tür: Belgesel dizi