Ikarie XB-1
2163 yılında kırk kişilik bir ekip, ışık hızına yakın giden Ikarie XB-1 gemisiyle Alfa Centauri'ye yol alır. Stanisław Lem'den uyarlanan 1963 tarihli Çekoslovak bilimkurgu klasiği.
- Tür
- Film
- Yıl
- 1963
- Yönetmen / yaratıcı
- Jindřich Polák
- Oyuncular
- Zdeněk Štěpánek, Radovan Lukavský, Dana Medřická, František Smolík, Jiří Vršťala, Otto Lackovič
- Süre / sezon
- 86 dk
Ikarie XB-1, Jindřich Polák'ın yönettiği 1963 yapımı bir Çekoslovak bilimkurgu filmi. Polonyalı yazar Stanisław Lem'in Macellan Bulutu (The Magellanic Cloud) romanından serbestçe uyarlanan film, Prag'daki Barrandov stüdyolarında çekildi ve 26 Temmuz 1963'te Çekoslovakya'da gösterime girdi. ABD'de ise kısaltılıp İngilizceye seslendirilerek Voyage to the End of the Universe adıyla dağıtıldı. Bir yıldız gemisindeki kırk kişilik ekibin uzun yolculuğunu ağırbaşlı ve yetişkin bir dille anlatan film, Doğu Bloku bilimkurgusunun en önemli örneklerinden biri sayılıyor.
Video: https://www.youtube.com/watch?v=h2shNRlgwVY
Konusu
Yıl 2163. Ikarie XB-1 adlı yıldız gemisi, Alfa Centauri yıldızının çevresindeki gizemli "Beyaz Gezegen"e gönderilir. Gemi ışık hızına yakın bir hızla yol alır; görelilik kuramının etkisiyle yolculuk astronotlar için yaklaşık 28 ay sürecek, ama hedefe vardıklarında Dünya'da 15 yıl geçmiş olacaktır.
Kırk kişilik çok uluslu ekip, uzayda yaşamaya alışmanın yanı sıra beklenmedik tehlikelerle de yüzleşir: 20. yüzyıldan kalma, nükleer silah taşıyan terk edilmiş bir uzay gemisi ve radyasyonuyla mürettebatın zihnini etkileyen gizemli bir "karanlık yıldız". Film, macerayı aksiyondan çok ekip üyelerinin ilişkileri, korkuları ve gündelik hayatları üzerinden kuruyor.
Yapım
Senaryoyu Pavel Juráček ve Polák birlikte yazdı; görüntü yönetmenliğini Jan Kališ, müziği Zdeněk Liška üstlendi. Başrollerde komutan Vladimir Abajev rolünde Zdeněk Štěpánek, ikinci komutan MacDonald rolünde Radovan Lukavský, sosyolog Nina Kirová rolünde Dana Medřická ve matematikçi Anthony Hopkins rolünde František Smolík var. Yaklaşık 6 milyon Çekoslovak korunası bütçeyle çekilen film 86 dakika sürüyor ve CinemaScope geniş ekran biçiminde.
Filmin etkileri iki yönlü. Bir yandan 1956 yapımı Amerikan filmi Meçhul Dünya'nın izlerini taşıyor; öte yandan eleştirmenler, Stanley Kubrick'in 2001: Bir Uzay Destanı ile arasında pek çok benzerlik görüyor. Kubrick'in 2001 için araştırma yaparken izlediği uzay filmlerinden biri olduğu düşünülüyor.
Bilimsel karne
Filmin hedefi gerçek bir yıldız sistemi. Alfa Centauri, Güneş'e en yakın yıldız sistemidir ve üç yıldızdan oluşur: Güneş benzeri iki yıldız (Alfa Centauri A ve B) yaklaşık 4,34 ışık yılı uzaklıkta birbirlerinin çevresinde dolanır, sönük kırmızı cüce Proxima Centauri ise 4,25 ışık yılıyla Güneş'e en yakın yıldızdır. Proxima'nın çevresinde iki doğrulanmış gezegen var; bunlardan Proxima b, Dünya büyüklüğünde ve yaşanabilir bölgede bulunuyor, ama gerçekten yaşanabilir olması pek olası görülmüyor. Alfa Centauri A'nın çevresinde Satürn kütlesinde bir gezegen olabileceğine dair işaretler var, ancak kesinleşmedi. Yani filmdeki "Beyaz Gezegen" bugün hâlâ bir hayal, ama doğru adrese bakan bir hayal.

Filmin en dikkat çekici bilimsel fikri zaman genişlemesi: ışık hızına yakın giden bir saatin, durağan bir saate göre daha yavaş işlemesi. Bu, Einstein'ın özel görelilik kuramının deneylerle defalarca doğrulanmış bir öngörüsü; bugün GPS ve Galileo gibi uydu konum sistemleri de bu etkiyi hesaba katmak zorunda.
Yine de filmin verdiği rakamlar birbirini tam tutmuyor. Basit bir hesap yapalım: Dünya'da 15 yıl geçerken gemide yalnızca 28 ay geçmesi, zamanın yaklaşık 6,4 kat yavaşlaması demek. Bunun için geminin ışık hızının yaklaşık yüzde 98,8'iyle gitmesi gerekir. Ama bu hızla 15 yılda yaklaşık 15 ışık yılı yol alınır; Alfa Centauri'ye olan uzaklığın üç katından fazla. Tersinden bakarsak, 4,3 ışık yılı ötedeki Alfa Centauri'ye doğrudan bir yolculuk, Dünya saatiyle en az 4,3 yıl sürer; ışık hızına çok yakın bir gemide astronotlar için bu süre birkaç aya inebilir. Yani zaman genişlemesi fikri doğru, ama filmdeki yolculuk takvimi gerçek mesafeyle uyuşmuyor.
Filmin bugün de geçerli bir başka teması, uzun süreli yolculuğun insan psikolojisi üzerindeki etkisi. Kapalı bir gemide yıllarca birlikte yaşamak, gerginlikler ve ekip içi dayanışma, gerçek uzay ajanslarının uzun görevler için hâlâ üzerinde çalıştığı sorular. Gizemli "karanlık yıldız"ın radyasyonu ise kurgusal, ama uzay radyasyonunun insan sağlığı için ciddi bir tehlike olduğu fikri gerçeğe dayanıyor.
Etkisi
Ikarie XB-1, 1963'te Trieste Bilimkurgu Film Festivali'nde büyük ödülü kazandı. ABD'de American International Pictures'ın 1964'te dağıttığı versiyonda yaklaşık on dakikalık sahne kesildi, oyuncu adları İngilizceleştirildi, gezegenin adı "Yeşil Gezegen" yapıldı ve finale Manhattan'ın havadan görüntüleri eklenerek bambaşka bir son kurgulandı. Özgün Çekçe versiyon ise uzun yıllar Çekoslovakya dışında pek görülmedi.
Film son yıllarda yeniden keşfedildi: Çek Film Arşivi'nin hazırladığı 4K restorasyon 2016'da Cannes Film Festivali'nin Cannes Classics bölümünde gösterildi ve 2017'de DVD ile Blu-ray olarak yayımlandı. İngiliz yönetmen Alex Cox filmi "güzel ve sade" diye niteleyip şimdiye kadar yapılmış en özgün bilimkurgu filmlerinden biri olarak andı. Lem'in eserlerinden uyarlanan bir başka klasik için Tarkovski'nin Solaris'ine de göz atılabilir.
Kısaca
- Yönetmen: Jindřich Polák · Yıl: 1963 · Süre: 86 dakika
- Stanisław Lem'in Macellan Bulutu romanından serbestçe uyarlandı.
- Hedef, Güneş'e en yakın yıldız sistemi Alfa Centauri; filmdeki "Beyaz Gezegen" ise hayal ürünü.
- Zaman genişlemesi fikri doğru, ama 15 yıl / 28 ay rakamları 4,3 ışık yıllık mesafeyle uyuşmuyor.
- Kubrick'in 2001: Bir Uzay Destanı'na ilham veren filmlerden biri olarak anılıyor.
Bunları da izleyinTümü →
VaranasiS. S. Rajamouli2027 · Vizyon: 7 Nisan 2027
Spaceballs: The New OneJosh Greenbaum2027 · Vizyon: 23 Nisan 2027
The ChallengerJames Hawes2013 · 89 dk
Hayabusa: Harukanaru KikanTokiyuki Takimoto2012 · 136 dk
Genç Astronotlar (Explorers)Joe Dante1985 · 109 dk
Venom: Zehirli Öfke (Venom)Ruben Fleischer2018 · 112 dk











