Apollo 10½ (Apollo 10½: A Space Age Childhood)

1969 yazında bütün dünya televizyon başında, insanın Ay'a ilk adımını bekliyordu. Bu bekleyişin en coşkulu yaşandığı yerlerden biri de NASA'nın insanlı uzay uçuşları merkezinin bulunduğu Houston'dı. Richard Linklater o yıllarda tam da orada büyüyen bir çocuktu. Before üçlemesi ve Çocukluk filmleriyle tanınan yönetmen, Apollo 10½: Uzay Çağında Bir Çocukluk'ta bu anıları, her çocuğun kurabileceği bir hayalle harmanlıyor: Ya Ay'a ilk ayak basan, aslında gizli bir göreve seçilmiş dördüncü sınıf öğrencisi olsaydı?

Konusu

Stanley, 1960'ların sonunda Houston yakınlarındaki El Lago'da, kalabalık bir ailenin en küçüklerinden biri olarak büyüyen bir çocuktur. Babası NASA'da bir ofiste çalışmaktadır. Ailesiyle birlikte yeni çıkan renkli televizyonu izler, mahalledeki çocuklarla oyunlar oynar ve sınıf arkadaşlarıyla uzaylıların var olup olmadığını tartışır. Soğuk Savaş'ın nükleer korkuları ve Vietnam Savaşı'nın gölgesine rağmen uzay programı, ailesinin ve çevresinin geleceğe dair iyimserliğini besler.

Bir gün okul bahçesinde iki NASA yetkilisi Stanley'ye yaklaşır. Mühendisler bir kapsülü yanlışlıkla fazla küçük üretmiştir ve içine ancak bir çocuk sığabilecektir. Stanley, gizli bir Ay görevine seçilmiştir; tek şart, kimseye, ailesine bile, bir şey söylememektir. Film, bu hayalî görevi o dönemin gündelik yaşamının sıcak ayrıntılarıyla iç içe anlatıyor.

Yapım ve oyuncular

Linklater fikri ilk kez 2004'te düşündü ve başlangıçta filmi canlı çekim olarak tasarladı. Sonra animasyonun oyuncu doğasının hikâyeye daha uygun olduğuna karar verdi ve çocukluğundaki cumartesi sabahı çizgi filmlerinden ilham alan bir görsel tarz seçti. Çekimler Şubat-Mart 2020'de Austin'deki stüdyolarda, büyük ölçüde yeşil perde önünde yapıldı. Ardından oyuncuların görüntüleri, yönetmenin Waking Life ve A Scanner Darkly filmlerinde de kullandığı rotoskopiye benzer bir teknikle animasyona dönüştürüldü. 1960'larda Houston'da çekilmiş ev videoları da araştırma için kullanıldı ve bazıları filmde yer aldı.

Küçük Stanley'yi Milo Coy canlandırırken, filmin anlatıcısı olan yetişkin Stanley'ye Jack Black sesini veriyor. Glen Powell ve Zachary Levi NASA yetkililerini oynuyor. Film Mart 2022'de South by Southwest festivalinde prömiyer yaptı ve 1 Nisan'da Netflix'te yayına girdi. Eleştirmenlerden yüksek puanlar aldı.

Bilim ne diyor?

Filmin adı, gerçek Apollo 10 görevine yapılan bir göndermeye dayanıyor. Mayıs 1969'da gerçekleşen Apollo 10, Ay'a inişin genel provasıydı. Thomas Stafford, John Young ve Eugene Cernan'dan oluşan ekip Ay yörüngesine girdi; Stafford ve Cernan, "Snoopy" lakaplı iniş modülüyle Ay yüzeyine yaklaşık 15 kilometre kadar alçaldı, ama inmedi. Bu, iki ay sonraki Apollo 11'in yolunu açan kritik bir testti. Snoopy'nin üst bölümü görevin ardından Güneş etrafında bir yörüngeye bırakıldı; gökbilimciler 2019'da bunun, 2018 AV2 adı verilen küçük bir cisim olabileceğini öne sürdü. Apollo 10 ekibi ayrıca Dünya'ya dönüşte saatte yaklaşık 40 bin kilometreye ulaşarak insanların ulaştığı en yüksek hız rekorunu kırdı; bu rekor hâlâ geçerli.

Filmde Stanley'nin eğitim gördüğü Ay İnişi Eğitim Aracı da gerçek. Bu tuhaf görünümlü uçan çerçeve, astronotlara Ay'ın düşük kütleçekiminde iniş yapmayı öğretmek için tasarlanmıştı. Neil Armstrong 1968'de bu araçlardan birinin kontrolünü kaybetmiş ve son anda fırlatma koltuğuyla kurtulmuştu. Filmin Apollo 11 inişini anlattığı bölümde de gerçeğe sadık kalınıyor: Armstrong, otomatik sistemin gemiyi kayalık bir alana götürdüğünü görünce kontrolü eline almış ve yakıt azalırken uygun bir iniş noktası bulmuştu.

Filmde Stanley'nin babasının NASA'da masa başı bir işte çalışması da önemli bir gerçeği yansıtıyor. Apollo programı yalnızca birkaç astronotun değil, yaklaşık 400 bin kişinin emeğiyle gerçekleşti. Mühendisler, matematikçiler, terziler, bilgisayar programcıları ve fabrika işçileri bu dev projenin sayısız parçasını üretti. Apollo uzay araçlarının uçuş yazılımını geliştiren ekibin başında yer alan Margaret Hamilton, yazılım mühendisliği kavramının öncülerinden biri olarak tanınıyor. Houston'ın banliyöleri, aileleri uzay programında çalışan bu insanlarla dolup taştı ve uzay yarışı, şehrin gündelik hayatının bir parçası hâline geldi. Linklater'ın filmi de tam olarak bu sıradan ama tarihî atmosferi yakalıyor.

Neden izlemeli?

Apollo 10½, uzay yarışını roketler ve kahraman astronotlar üzerinden değil, onu televizyondan izleyen sıradan bir ailenin gözünden anlatıyor. Bu yüzden hem bir dönem belgeseli hem de sıcak bir aile albümü gibi. Film, insanın Ay'a gittiği yılların coşkusunu yaşamamış genç kuşaklara o dönemin heyecanını aktarırken, o yılları hatırlayanlara da nostaljik bir yolculuk sunuyor. Çocuklarla birlikte izlenip ardından gerçek Apollo görevleri üzerine sohbet etmek için de çok uygun.

Kısaca

• Yıl: 2022
• Yönetmen ve senarist: Richard Linklater
• Süre: 98 dakika
• Tür: Animasyon, dönem draması
• Nerede izlenir: Netflix