23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09
Bilim ve Astrofizik

DESI Samanyolu'nu tarttı: 1,19 trilyon güneş kütlesi, belirsizlik yaklaşık yüzde 11

DESI ekibi, 10 binden fazla uzak halo yıldızının hareketinden Samanyolu'nun toplam kütlesini 1,19 trilyon güneş kütlesi olarak buldu; belirsizlik yaklaşık yüzde 11.

Bilim ve AstrofizikDESI Collaboration / arXiv
DESI Samanyolu'nu tarttı: 1,19 trilyon güneş kütlesi, belirsizlik yaklaşık yüzde 11

Karanlık Enerji Tayfölçeri (DESI) Ortaklığı, Samanyolu'nun toplam kütlesini 1,19 trilyon güneş kütlesi olarak hesapladı. Sonuç, 3 Kasım 2026'da arXiv'de yayımlanan "DESI DR2 Results III: The Mass of the Milky Way" başlıklı makalede yer alıyor. Çalışmayı özetleyen haberlere göre kütledeki belirsizlik yaklaşık yüzde 11; Galaksi'nin merkezinden yaklaşık 260 bin ışık yılı uzaklığa kadar olan bölge için ise yaklaşık yüzde 8'e iniyor.

Samanyolu'nun ne kadar kütleli olduğu ilk bakışta basit bir soru gibi görünür, ama cevabı doğrudan göremeyiz. Kütlenin büyük bölümü karanlık maddeden oluşuyor ve karanlık madde ışık yaymıyor. Bu yüzden gökbilimciler kütleyi dolaylı yoldan, yıldızların ve küçük uydu gökadaların Galaksi'nin kütleçekimi altındaki hareketinden çıkarıyor. Belirli bir uzaklıkta bir cisim ne kadar hızlı hareket ediyorsa, onu yerinde tutmak için o kadar fazla kütle gerekiyor.

Hangi yıldızlar kullanıldı?

Makaleye göre ekip, DESI'nin ikinci veri yayınından (DR2) 10.036 uzak halo yıldızı seçti. Halo, Galaksi'nin diskini saran, seyrek yıldızlardan oluşan geniş küresel bölgedir. Yıldızlar iki türdendi: RR Lyrae değişen yıldızları ve mavi yatay kol yıldızları. Her ikisi de yaşlı yıldızlardır ve gerçek parlaklıkları iyi bilindiği için uzaklık belirteci olarak kullanılır. Örneklem Galaksi merkezinden yaklaşık 10 ile 95 kiloparsek arasında, yani kabaca 30 bin ile 310 bin ışık yılı arasında uzanıyor.

Kütleyi bulmak için yıldızların yalnızca nerede olduğunu bilmek yetmez; nasıl hareket ettiklerini de bilmek gerekir. Çalışmada her yıldız için konum ve hız bilgisinin üç boyutu da kullanıldı. DESI'nin tayf ölçümleri, ekibin aktardığına göre Gaia uzay teleskobunun yıldız hareketi ölçümleriyle birleştirildi. Gaia'nın dördüncü veri yayını da yaklaşıyor; konuyla ilgili haberimiz için Gaia'nın 2 Aralık'taki veri yayınına bakabilirsiniz.

Dört ayrı yöntem, tek sonuç

Ekip, aynı yıldız kümelerine dört farklı dinamik modelleme yöntemi uyguladı. Amaç, tek bir yöntemin kendi varsayımlarına bağlı kalmasını önlemekti. Yöntemlerin sistematik hatalarını ölçmek için kozmolojik simülasyonlardan türetilmiş sahte gözlem kataloglarıyla da sınama yapıldı. Çalışmayı özetleyen habere göre bu sahte kataloglar, altı simüle edilmiş gökadanın dört farklı bakış noktasından, gerçekçi ölçüm hataları ve kapsama boşlukları eklenerek görülmesiyle hazırlandı.

Makalenin verdiği sayılar şöyle: Galaksi merkezinden 80 kiloparsek (yaklaşık 260 bin ışık yılı) yarıçap içindeki kütle yaklaşık 636 milyar (6,36 × 10^11) güneş kütlesi. Daha büyük ölçekteki "viriyal kütle" ise, yani Galaksi'nin kendi çekimiyle bir arada tutulan bölgesine atfedilen toplam kütle, 1,19 trilyon güneş kütlesi. Bu değerin hata aralığı üstte 0,14, altta 0,12 trilyon güneş kütlesi.

Neden önemli?

Samanyolu'nun kütlesi daha önce de farklı yöntemlerle ölçülmüştü ve sonuçlar her zaman birbiriyle örtüşmedi. Bu ölçümler yalnızca bir rakam vermek için değil, aynı zamanda karanlık madde halesinin ne kadar geniş ve yoğun olduğunu anlamak için de gerekiyor. Galaksi'nin çevresindeki uydu gökadaların kaderi, Samanyolu'nun diğer gökadalarla karşılaştırılması ve kozmolojik simülasyonların sınanması hep bu rakama dayanıyor. Makalenin kendi ifadesiyle çalışma, "Galaksi'nin kütlesini güvenilir biçimde kısıtlamak için DESI'nin ve diğer tayf taramalarının gelecekteki çalışmalarına bir yol haritası" sunuyor.

Sınırlar ve sırada ne var?

Bu bir ön baskı makale; hakem sürecinden geçip geçmediği bu yazıda doğrulanamadı. Yöntem simülasyonlardan türetilmiş sahte kataloglarla sınanmış olsa da gerçek Galaksi, simülasyonlardan farklı davranabilir ve örneklemin ölçüm hataları ile kapsama boşlukları sonucu etkileyebilir. Bu yüzden yüzde 11 civarındaki belirsizlik hâlâ bilimsel olarak anlamlı bir pay bırakıyor.

Ekibin önerdiği yöntem, benzer taramalar tarafından da kullanılabilecek bir şablon olarak sunuluyor. Asıl soru, ölçümlerin sıkılaşmasıyla birlikte farklı yöntemlerin sonuçlarının birbirine yaklaşıp yaklaşmayacağı olacak.

Bu haberi nasıl buldunuz?

İlk oyu siz verin

Google'da haber kaynağınızı Uzay Gündem olarak seçmek için tıklayın

Yorumlar

İlk yorumu siz yazın.

Yorumlar okurlarımıza aittir. Hakaret, nefret söylemi ve reklam içeren yorumlar yayımlanmaz.

İlgili haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor
  2. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)
  3. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi
  4. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi
  5. Çip üretiminde kullanılan plazma, Ay toprağı benzetmesinden oksijen çıkardı
  6. δ Scuti yıldızı KIC 4737720'nin baskın titreşimi yıllar içinde el değiştirdi

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç
  6. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

Son yorumlar

  1. Ay'a iniş yeri seçiminde yapay zekâ: Ohio State'ten LUMINA görev planlamacılarına yardım edecekosman çelebi: Genç araştımacı fizikçi ve yapay zeka doktora öğrencisi Gökçe İnal'ı bu değerli çalışmalarından dolayı kalben…

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Son haberler

  1. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  2. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  3. Xavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsündeXavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsünde21 Kasım
  4. NASA'dan küçük işletmelere 171 milyon dolarlık tohum finansmanı: 302 proje seçildiNASA'dan küçük işletmelere 171 milyon dolarlık tohum finansmanı: 302 proje seçildi21 Kasım
  5. Bilimkurgu uzay romanları: alt türe göre okuma rehberi ve okuma zinciriBilimkurgu uzay romanları: alt türe göre okuma rehberi ve okuma zinciri20 Kasım

Gökyüzü takvimiTümü →

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar