DESI Samanyolu'nu tarttı: 1,19 trilyon güneş kütlesi, belirsizlik yaklaşık yüzde 11
DESI ekibi, 10 binden fazla uzak halo yıldızının hareketinden Samanyolu'nun toplam kütlesini 1,19 trilyon güneş kütlesi olarak buldu; belirsizlik yaklaşık yüzde 11.

Karanlık Enerji Tayfölçeri (DESI) Ortaklığı, Samanyolu'nun toplam kütlesini 1,19 trilyon güneş kütlesi olarak hesapladı. Sonuç, 3 Kasım 2026'da arXiv'de yayımlanan "DESI DR2 Results III: The Mass of the Milky Way" başlıklı makalede yer alıyor. Çalışmayı özetleyen haberlere göre kütledeki belirsizlik yaklaşık yüzde 11; Galaksi'nin merkezinden yaklaşık 260 bin ışık yılı uzaklığa kadar olan bölge için ise yaklaşık yüzde 8'e iniyor.
Samanyolu'nun ne kadar kütleli olduğu ilk bakışta basit bir soru gibi görünür, ama cevabı doğrudan göremeyiz. Kütlenin büyük bölümü karanlık maddeden oluşuyor ve karanlık madde ışık yaymıyor. Bu yüzden gökbilimciler kütleyi dolaylı yoldan, yıldızların ve küçük uydu gökadaların Galaksi'nin kütleçekimi altındaki hareketinden çıkarıyor. Belirli bir uzaklıkta bir cisim ne kadar hızlı hareket ediyorsa, onu yerinde tutmak için o kadar fazla kütle gerekiyor.
Hangi yıldızlar kullanıldı?
Makaleye göre ekip, DESI'nin ikinci veri yayınından (DR2) 10.036 uzak halo yıldızı seçti. Halo, Galaksi'nin diskini saran, seyrek yıldızlardan oluşan geniş küresel bölgedir. Yıldızlar iki türdendi: RR Lyrae değişen yıldızları ve mavi yatay kol yıldızları. Her ikisi de yaşlı yıldızlardır ve gerçek parlaklıkları iyi bilindiği için uzaklık belirteci olarak kullanılır. Örneklem Galaksi merkezinden yaklaşık 10 ile 95 kiloparsek arasında, yani kabaca 30 bin ile 310 bin ışık yılı arasında uzanıyor.
Kütleyi bulmak için yıldızların yalnızca nerede olduğunu bilmek yetmez; nasıl hareket ettiklerini de bilmek gerekir. Çalışmada her yıldız için konum ve hız bilgisinin üç boyutu da kullanıldı. DESI'nin tayf ölçümleri, ekibin aktardığına göre Gaia uzay teleskobunun yıldız hareketi ölçümleriyle birleştirildi. Gaia'nın dördüncü veri yayını da yaklaşıyor; konuyla ilgili haberimiz için Gaia'nın 2 Aralık'taki veri yayınına bakabilirsiniz.
Dört ayrı yöntem, tek sonuç
Ekip, aynı yıldız kümelerine dört farklı dinamik modelleme yöntemi uyguladı. Amaç, tek bir yöntemin kendi varsayımlarına bağlı kalmasını önlemekti. Yöntemlerin sistematik hatalarını ölçmek için kozmolojik simülasyonlardan türetilmiş sahte gözlem kataloglarıyla da sınama yapıldı. Çalışmayı özetleyen habere göre bu sahte kataloglar, altı simüle edilmiş gökadanın dört farklı bakış noktasından, gerçekçi ölçüm hataları ve kapsama boşlukları eklenerek görülmesiyle hazırlandı.
Makalenin verdiği sayılar şöyle: Galaksi merkezinden 80 kiloparsek (yaklaşık 260 bin ışık yılı) yarıçap içindeki kütle yaklaşık 636 milyar (6,36 × 10^11) güneş kütlesi. Daha büyük ölçekteki "viriyal kütle" ise, yani Galaksi'nin kendi çekimiyle bir arada tutulan bölgesine atfedilen toplam kütle, 1,19 trilyon güneş kütlesi. Bu değerin hata aralığı üstte 0,14, altta 0,12 trilyon güneş kütlesi.
Neden önemli?
Samanyolu'nun kütlesi daha önce de farklı yöntemlerle ölçülmüştü ve sonuçlar her zaman birbiriyle örtüşmedi. Bu ölçümler yalnızca bir rakam vermek için değil, aynı zamanda karanlık madde halesinin ne kadar geniş ve yoğun olduğunu anlamak için de gerekiyor. Galaksi'nin çevresindeki uydu gökadaların kaderi, Samanyolu'nun diğer gökadalarla karşılaştırılması ve kozmolojik simülasyonların sınanması hep bu rakama dayanıyor. Makalenin kendi ifadesiyle çalışma, "Galaksi'nin kütlesini güvenilir biçimde kısıtlamak için DESI'nin ve diğer tayf taramalarının gelecekteki çalışmalarına bir yol haritası" sunuyor.
Sınırlar ve sırada ne var?
Bu bir ön baskı makale; hakem sürecinden geçip geçmediği bu yazıda doğrulanamadı. Yöntem simülasyonlardan türetilmiş sahte kataloglarla sınanmış olsa da gerçek Galaksi, simülasyonlardan farklı davranabilir ve örneklemin ölçüm hataları ile kapsama boşlukları sonucu etkileyebilir. Bu yüzden yüzde 11 civarındaki belirsizlik hâlâ bilimsel olarak anlamlı bir pay bırakıyor.
Ekibin önerdiği yöntem, benzer taramalar tarafından da kullanılabilecek bir şablon olarak sunuluyor. Asıl soru, ölçümlerin sıkılaşmasıyla birlikte farklı yöntemlerin sonuçlarının birbirine yaklaşıp yaklaşmayacağı olacak.
Bu haberi nasıl buldunuz?
İlk oyu siz verin

















