NOAA ticari uydu verisi alımında ilk SBEM siparişini verdi

ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi (NOAA), ticari uydulardan hava ve uzay havası verisi satın alma yolunda yeni bir adım attı. Denver merkezli genç şirket Ethereal Space, NOAA'nın Uzay Tabanlı Çevre İzleme (SBEM) programı kapsamındaki ilk görev emrini alan şirketler arasında yer aldı. Şirket, 1 Aralık 2026'dan itibaren NOAA'ya atmosfer ve iyonosfer ölçümleri teslim edecek.

Sözleşmenin ayrıntıları

Ethereal Space'in 23 Eylül'de yaptığı açıklamaya göre görev emri 24 ay sürecek ve toplam değeri yaklaşık 27,4 milyon dolar. ABD federal harcama kayıtlarında ise tablo farklı görünüyor: Kamu ihale kaydında, 17 Eylül 2026 tarihli bu sipariş için şirkete ayrılan tutar yaklaşık 2,7 milyon dolar olarak geçiyor ve iş süresi 1 Aralık 2026 ile 1 Aralık 2028 arası olarak gösteriliyor. İki rakam arasındaki farkın kaynağı açıklanmadı. Federal kayıtlarda genellikle ilk aşamada bağlanan ödenek gösterilirken şirket açıklamaları sözleşmenin tüm opsiyonlarıyla ulaşabileceği değeri yansıtabiliyor; ancak bu farkın böyle bir nedene dayanıp dayanmadığı doğrulanmış değil.

Kayıtlar, Ethereal Space'in bu görev emrini alan tek şirket olmadığını da gösteriyor. Aynı programın ilk görev emri kapsamında Spire Global'e yaklaşık 16,6 milyon dolarlık, Space Sciences and Engineering şirketine ise yaklaşık 14,2 milyon dolarlık siparişler verildi. Yani NOAA, aynı veri türünü birden fazla tedarikçiden almayı tercih etti.

Ne satın alınıyor?

Görev emrinin konusu, küresel uydu seyrüsefer sistemi (GNSS) radyo örtülmesi verisi. Bu yöntemde alçak yörüngedeki küçük bir uydu, GPS ve benzeri seyrüsefer uydularından gelen sinyalleri, sinyal Dünya'nın atmosferinden geçerek ufkun ardına "batarken" izliyor. Sinyalin atmosferde ne kadar büküldüğü ve geciktiği ölçülerek farklı yüksekliklerdeki sıcaklık, basınç ve nem çıkarılabiliyor. Daha yukarıda, iyonosferde ise aynı teknik elektron yoğunluğu hakkında bilgi veriyor. Bu ölçümler hem hava tahmin modellerinde hem de uydu iletişimini ve seyrüseferi etkileyen uzay havası tahminlerinde kullanılıyor.

NOAA'nın ihale belgelerine göre ilk görev emri, operasyonel hava ve uzay havası modellerinde kullanılmak üzere neredeyse gerçek zamanlı veri istiyor. Talep edilen hacim günde 10 bin ile 26 bin arasında radyo örtülmesi profili; ayrıca günde 500 ile 1.000 arasında toplam elektron içeriği izi de istenen yetenekler arasında sayılıyor. Yeni tedarikçiler için önce bir hazırlık dönemi, ardından iki yıla kadar veri teslimi öngörülüyor.

ProTech 2.0 ve SBEM

SBEM, NOAA'nın ProTech 2.0 adlı geniş çerçeve sözleşme yapısının bir parçası. ProTech 2.0; hava, okyanus, balıkçılık ve uydu olmak üzere dört alanı kapsayan, birden çok şirkete verilmiş ve miktarı önceden belirlenmemiş sözleşmelerden oluşuyor. Dört alanın birleşik tavan değeri 8 milyar dolar. Bu yapıda önce şirketler çerçeve sözleşmeye kabul ediliyor, ardından ihtiyaç doğdukça "görev emirleri" ile somut alımlar yapılıyor. Ethereal Space'in aldığı sipariş de SBEM alanındaki ilk görev emri.

Ticari veriye uzanan yol

NOAA'nın ticari uydu verisine yönelmesi yeni değil. Kurum, 2016'da başlattığı Ticari Hava Verisi Pilot programıyla şirketlerin sağladığı radyo örtülmesi verisinin kalitesini ve tahmin modellerine etkisini sınamaya başladı. İlk turda GeoOptics ve Spire'a toplamı bir milyon doları biraz aşan sözleşmeler verildi. 2018'deki ikinci turda GeoOptics'e 3,4 milyon, Spire'a 1,4 milyon ve PlanetiQ'ya 3,5 milyon dolarlık sözleşmeler imzalandı. Ardından uzay havası odaklı bir pilot tur daha düzenlendi. Başarılı pilotların kalıcı veri alımlarına dönüşmesi hedefleniyordu; SBEM bu geçişin kurumsallaşmış hâli olarak görülebilir.

Bu eğilimin arkasında maliyet ve hız var. Büyük kamu uyduları tasarlanıp fırlatılana kadar on yılı aşkın süre geçebiliyor. Küçük uydu takımyıldızları kuran şirketlerden veri satın almak ise kapsamayı hızla artırmayı ve riski tedarikçiler arasında paylaştırmayı mümkün kılıyor. Buna karşılık veri sürekliliği, kalite denetimi ve tek bir şirkete bağımlı kalma gibi konular kamu kurumları için dikkat gerektiren başlıklar olmayı sürdürüyor; NOAA'nın aynı görev emrini birden fazla şirkete dağıtması bu riski azaltmaya yönelik bir tercih olarak okunabilir.

Ethereal Space ne yapıyor?

Ethereal Space, Dünya gözlemi ve uzay havasına odaklanan ticari uydu sistemleri, çevre sensörleri ve veri ürünleri geliştirip işletiyor. Şirket, küçük uydulardan oluşan ve büyümekte olan bir takımyıldız ile özel sensörler konuşlandırdığını belirtiyor. Açıklamasına göre yetenekleri; atmosfer ve iyonosfer için GNSS radyo örtülmesini, termosferdeki nötr yoğunluk ölçümlerini ve çok bantlı görünür ışık ile kızılötesi görüntülemeyi kapsıyor. Termosferdeki yoğunluk değişimleri, alçak yörüngedeki uyduların sürtünmesini ve dolayısıyla yörünge tahminlerini doğrudan etkilediği için giderek kalabalıklaşan yörüngelerde önem kazanan bir veri türü.

Şirketin kurucu ortağı ve CEO'su Shawn Cochran, ödülü yeni gözlem yetenekleri geliştirip göstermekten operasyonel çevre verisini geniş ölçekte teslim etmeye geçişte önemli bir adım olarak nitelendirdi.

Sırada ne var?

İlk veri teslimlerinin 1 Aralık 2026'da başlaması planlanıyor. Ethereal Space açısından asıl sınav, sözleşmede istenen hacim ve gecikme şartlarını iki yıl boyunca kesintisiz karşılamak olacak. NOAA açısından ise SBEM'in ilk görev emri, ticari verinin ileride atmosfer ve uzay havasının başka alanlarına da genişleyip genişlemeyeceğine dair bir gösterge niteliği taşıyor.