TÜBİTAK IAC 2026'da neler sergiledi? Atomik saatten detonasyon motoruna altı kurumun ürünleri

TÜBİTAK, 5-9 Ekim'de Antalya NEST Kongre ve Fuar Merkezi'nde yapılan 77. Uluslararası Uzay Kongresi'ne (IAC 2026) iki araştırma merkezi ve dört enstitüsüyle katıldı. Kurumun 12 Ekim'de yayımladığı değerlendirmeye göre kongrenin Türkiye pavyonunda TÜBİTAK BİLGEM, MAM, KARE, UME, UZAY ve SAGE'nin geliştirdiği uzay teknolojileri sergilendi; TÜBİTAK araştırmacıları kongre boyunca 50'yi aşkın bildiri sundu.

Uluslararası Uzay Federasyonu'nun (IAF) yıllık kongresi, ajansların, şirketlerin ve araştırmacıların bir araya geldiği dünyanın en büyük uzay buluşmalarından biri. Türkiye'nin ilk kez ev sahipliği yaptığı kongrede Türkiye'den gelen bildiri başvuruları da rekor kırdı; TUA'ya göre kabul edilen 674 özetle Türkiye ülkeler arasında ilk sırada yer aldı. Kongrenin diplomatik çıktılarını Antalya Deklarasyonu haberimizde anlatmıştık. Bu yazı, TÜBİTAK standında neyin neden önemli olduğuna odaklanıyor.

Kurum kurum sergilenenler

Kurum	Sergilenenler (TÜBİTAK'ın listesine göre)
TÜBİTAK UZAY	Türkiye'nin Ay görevi uzay aracının 1/3 ölçekli maketi, Alper Gezeravcı'nın orijinal uzay kıyafeti, TÜRKSAT 6A ve İMECE maketleri, uydu ekipmanları
TÜBİTAK UME	Rubidyum atomik saat, manyetometre ve tork çubuğu, atomik spin jiroskop
TÜBİTAK SAGE	Detonasyon motoru, ısıl pil, optik bileşenler, dikey inişli roket
TÜBİTAK MAM	Nano uydu güneş paneli çözümleri, mikro ve geniş alan güneş paneli çözümleri
TÜBİTAK BİLGEM	GÖKTÜRK-1 ve SPPOD-M
TÜBİTAK KARE	Türk Bilim Üssü maketi

Atomik saat: konumlama sisteminin temel taşı

Listedeki en somut uzay kazanımı, TÜBİTAK Ulusal Metroloji Enstitüsü'nün (UME) rubidyum atomik saati. Atomik saatler zamanı, atomların belirli bir enerji geçişinde yaydığı ya da soğurduğu ışınımın son derece kararlı frekansıyla ölçer. GPS ya da Galileo gibi uydu konumlama sistemleri, uyduların taşıdığı bu saatlerin eş zamanlı çalışmasına dayanır; alıcı, farklı uydulardan gelen sinyallerin varış zamanı farkından konumunu hesaplar.

TUA'nın duyurusuna göre UME'nin ana yükleniciliğinde geliştirilen saati taşıyan RAFS uydusu, 7 Temmuz 2026'da SpaceX'in Transporter-17 göreviyle fırlatıldı ve ilk güçlü telemetri sinyali 15 Temmuz'da alındı. Saat en az bir yıl yörüngede çalışarak uzay koşullarındaki başarımını sınayacak. Proje, Milli Uzay Programı'nın hedeflerinden Bölgesel Konumlama ve Zamanlama Sistemi'ne doğrudan katkı için yürütülüyor; ancak sistemin kendisi, yani uydu takımı ve yer bölümü, henüz kurulmuş değil.

UME standındaki manyetometre ve tork çubuğu ise küçük uyduların yön kontrolünde kullanılan bir ikili. Manyetometre Dünya'nın manyetik alanını ölçer; tork çubuğu, içinden akım geçirilen bir bobinle bu alana karşı küçük bir döndürme kuvveti üreterek uydunun yönelimini ayarlar. Atomik spin jiroskop da atomların dönü (spin) özelliğinden yararlanarak dönmeyi algılayan yeni kuşak bir duyarga türü.

SAGE'den roket ve itki teknolojileri

TÜBİTAK Savunma Sanayii Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü'nün (SAGE) sergilediği detonasyon motoru, yakıtın alışılmış yanma yerine süpersonik bir patlama dalgasıyla yakıldığı bir motor sınıfı. Bu ilke, aynı yakıttan daha fazla verim alma potansiyeli nedeniyle hem havacılıkta hem roket itkisinde dünya genelinde araştırılıyor. Isıl piller ise uzun süre etkisiz biçimde depolanabilen ve ısıtıldığında saniyeler içinde enerji vermeye başlayan pillerdir; fırlatma araçları ve füzeler gibi tek seferlik, güvenilirliği kritik sistemlerde kullanılır.

Dikey inişli roket, yeniden kullanılabilir fırlatma araçlarının temelindeki iniş teknolojisinin küçük ölçekli bir sınama aracı. TÜBİTAK, SAGE yürütücülüğünde TEKNOFEST kapsamında öğrencilere yönelik bir Dikey İnişli Roket Yarışması da düzenliyor; kurum bu yarışmayla, roket itkili iniş sistemlerinin Türkiye'nin önümüzdeki on yıllık teknoloji yol haritasında önemli yer tuttuğunu vurguluyor.

Uydudan kutuplara

TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi (MAM), nano uydular için güneş paneli çözümlerini ve mikro ile geniş alanlı güneş paneli çözümlerini gösterdi. Güneş panelleri, yörüngedeki hemen her uydunun ana enerji kaynağı; küçük uydularda kısıtlı yüzeyden olabildiğince fazla güç almak tasarımın belirleyici unsurlarından biri. TÜBİTAK Kutup Araştırmaları Enstitüsü (KARE) ise Antarktika'da kurulması hedeflenen kalıcı Türk Bilim Üssü'nün maketiyle katıldı.

TÜBİTAK UZAY'ın standındaki 1/3 ölçekli Ay aracı maketi, Türkiye'nin ilk Ay görevinin kongredeki en görünür simgelerinden biriydi. Aracın özellikleri ve takvimi için AYAP-1 rehberimize, kurumların uzay sanayisindeki rolleri için Türk uzay sanayisi haritamıza bakabilirsiniz.

Bildiriler, gençler, Halk Günü

TÜBİTAK'a göre kurumun araştırmacıları insanlı uzay uçuşlarından itki sistemlerine, mikro yer çekimi araştırmalarından Türkiye'nin ilk Ay görevine kadar farklı konularda 50'yi aşkın bildiri sundu. TÜBİTAK Bilim ve Toplum Başkanlığı'nın 4001-A programı kapsamında açılan özel çağrıyla, IAC 2026'ya bildiri özeti kabul edilen genç profesyoneller ve lise ve üzeri öğrenciler desteklendi: 193 başvurudan 156'sı desteğe uygun bulundu.

Kongrenin son günü olan 9 Ekim'deki Halk Günü'nde TÜBİTAK, bilim şovu, atölyeler ve sergilerle ziyaretçileri karşıladı. Kurumun verdiği bilgiye göre bilim şovuna bine yakın kişi katıldı; 11 atölye ve Güneş teleskobuyla yapılan gökyüzü gözlemine 300'ü aşkın kişi geldi. Kongre alanında ilk kez oluşturulan “Future Space” bölümünde 300 metrekarelik “Ufkun Ötesinde” sergisi beş gün açık kaldı; 56 Milli Teknoloji Atölyesi koordinatörü ile 150'ye yakın gönüllü kongreden bir hafta önce alan hazırlığında görev aldı. Halk Günü'nü ziyaret edenlerin sayısı TÜBİTAK'ın açıklamasında yaklaşık 12 bin, TUA'nın açıklamasında ise 11 binden fazla olarak veriliyor.

Sırada ne var?

Sergilenen ürünlerin önemli bir bölümü henüz yer aşamasında. En yakın sınav, yörüngedeki RAFS uydusunun bir yıllık test dönemi ve 2027'nin ilk ayları için hedeflenen Ay görevi. Kongre bayrağı 2027 için Polonya'ya devredildi; bir sonraki IAC Poznan'da düzenlenecek.