Uzun Yürüyüş 8 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleri

Uzun Yürüyüş 8 (Çin'de CZ-8, İngilizce Long March 8), Çin'in iki kademeli, orta sınıf bir fırlatma aracıdır; uyduları alçak yörüngelere, özellikle de Güneş eşzamanlı yörüngeye taşımak için kullanılır. Roketi Çin Fırlatma Aracı Teknolojisi Akademisi (CALT) geliştirdi; CALT, devlet şirketi CASC'ın roket kolu olarak bilinir. Hainan adasındaki Wenchang'dan fırlatılır.

Roket, mevcut parçaların yeniden kullanılmasıyla geliştirildi: birinci kademe ve yan iticiler Uzun Yürüyüş 7'ye, hidrojen yakıtlı ikinci kademe ise Uzun Yürüyüş 3 ailesindeki üst kademeye dayanıyor. Bu yüzden Uzun Yürüyüş 8, ağır yük sınıfındaki Uzun Yürüyüş 5'in altında, uydu takımyıldızlarını ve ortak yüklü (rideshare) küçük uyduları ucuza taşımayı hedefleyen bir "iş atı" olarak konumlanıyor. Aşağıda roketin nasıl çalıştığını, hangi sayılarla uçtuğunu ve güçlendirilmiş 8A sürümünün farkını topladık.

Nasıl çalışır?

Uzun Yürüyüş 8'in gövdesi iki kademeden oluşur ve çoğu uçuşta birinci kademeye iki yan itici eklenir. Birinci kademe 3,35 m çapındadır ve iki YF-100 motoruyla çalışır; her yan itici (2,25 m çaplı) tek bir YF-100 taşır. YF-100, rafine kerosen (RP-1) ile sıvı oksijeni yakan bir sıvı yakıtlı roket motorudur; deniz seviyesinde motor başına yaklaşık 1.200 kN itki verir. Standart dizilişte (iki yan itici) kalkış itkisi bu nedenle deniz seviyesinde yaklaşık 4.800 kN'dur.

"Yalnız çekirdek" denen sürüm ise yan itici olmadan uçar; bu sürüm ilk kez Şubat 2022'de, ikinci uçuşta denendi. Ayrılma sırası klasiktir: yan iticiler yakıtı bitince atılır, ardından birinci kademe ayrılır ve ikinci kademe devreye girer. Roket denklemi gereği boş tank kütlesini yörüngeye kadar taşımak hız kazancını azalttığı için kademeli yapı bu tür roketlerin temel çözümüdür.

İkinci kademe sıvı hidrojen ve sıvı oksijen yakar. Hidrojen yakıtı, kerosene göre çok daha yüksek özgül itki verir: YF-100 boşlukta yaklaşık 335 saniyelik özgül itkiye sahipken, ikinci kademenin iki YF-75 motoru yaklaşık 438 saniyeye ulaşır. Karşılığında hidrojenin çok düşük sıcaklıkta saklanması ve tankların daha hacimli olması gerekir. Bu yüzden iki yakıt çifti tek roketta birleştirilir: yoğun kerosen yer çekimine karşı ilk itkiyi, verimli hidrojen ise yüksek yerde hızı kazandırır.

Güçlendirilmiş Uzun Yürüyüş 8A, birinci kademe ve yan iticilerde güncellenmiş motorlar, daha geniş bir ikinci kademe (3,35 m çap) ve daha büyük bir yük koruma kaplaması kullanır. İkinci kademede iki YF-75H motoru çalışır; bunlar YF-75D'nin devir hızı artırılmış sürümüdür ve derlemelere göre motor başına yaklaşık 10 ton itkiye ulaşır. 8A'nın kaplaması 5,2 m çapa kadar çıkabiliyor. Uçan sürümlerde kurtarma sistemi yoktur.

Teknik özellikler

Özellik	Uzun Yürüyüş 8	Uzun Yürüyüş 8A
Üretici	CALT (CASC)	CALT (CASC)
Yükseklik	50,3 m	50,5 m
Çap (birinci kademe)	3,35 m	3,35 m
Kalkış kütlesi	356.000 kg	371.000 kg
Kademe	2 (+ 2 yan itici)	2 (+ 2 yan itici)
Birinci kademe ve yan itici motoru	2 × YF-100 (çekirdek), 1 × YF-100 (her yan itici)	Güncellenmiş YF-100 sürümleri
İkinci kademe motoru	2 × YF-75 (yaklaşık 167 kN)	2 × YF-75H (yaklaşık 200 kN)
Yakıt	RP-1 / sıvı oksijen; sıvı hidrojen / sıvı oksijen	RP-1 / sıvı oksijen; sıvı hidrojen / sıvı oksijen
Kalkış itkisi (deniz seviyesi)	yaklaşık 4.800 kN	—
Alçak Dünya yörüngesine yük	8.100 kg	9.800 kg
700 km Güneş eşzamanlı yörüngeye yük	5.000 kg	7.000 kg
Yerdurağan geçiş yörüngesine yük	2.800 kg	3.500 kg
Fırlatma yerleri	Wenchang (LC-2) ve Wenchang ticari uzay limanı (LC-1)	Wenchang ticari uzay limanı (LC-1) ve LC-2

Yük kapasiteleri tasarım değerleridir; gerçek görevde yörünge ve yük kütlesi değişir. Kaynaklar arasında küçük farklar da var: ilk uçuş sırasında basın 700 km Güneş eşzamanlı yörünge için 4,5 ton yazmıştı, CALT'a dayanan sonraki kaynaklar ise 5 ton veriyor; yukarıdaki tabloda sonraki rakam kullanıldı.

Uçuş geçmişi

Uzun Yürüyüş 8'in ilk uçuşu 22 Aralık 2020'de (UTC) Wenchang'daki 2 numaralı rampadan yapıldı. Roket beş küçük uyduyu Güneş eşzamanlı yörüngeye taşıdı; yüklerden biri Etiyopya ile Çin'in ortak geliştirdiği bir küp uydu, ET-SMART-RSS idi (CubeSat türünde küçük bir uydu). Yan iticisiz sürüm 27 Şubat 2022'de uçtu ve tek seferde 22 uyduyu yörüngeye taşıyarak SpaceNews'in "ulusal rekor" diye andığı bir ortak yük uçuşu oldu.

Üçüncü uçuş 20 Mart 2024'te Ay'a yönelik bir göreve hizmet etti: roket Queqiao-2 röle uydusunu ve iki küçük teknoloji uydusunu (Tiandu-1 ve Tiandu-2) taşıdı. 2025'ten itibaren uçuş sıklığı hızla arttı; fırlatma kayıtlarına göre yıllık başarılı uçuşlar 2024'te bir, 2025'te yedi, 2026'da ise 11/2026 itibarıyla dokuz oldu.

8A sürümü 11 Şubat 2025'te ilk uçuşunu yaptı ve Çin'in Guowang adlı uydu internet takımyıldızının ikinci grubunu yörüngeye taşıdı. 11 Mart 2025'te standart sürüm, Wenchang ticari uzay limanının 1 numaralı rampasından ilk kez fırlatıldı; yük, 18 Qianfan uydusuydu. O tarihten sonra bu rampa roketin başlıca kalkış yeri oldu.

Başarı oranı

• Uzun Yürüyüş 8: 11/2026 itibarıyla 7 uçuş, 7 başarı.
• Uzun Yürüyüş 8A: 11/2026 itibarıyla 12 uçuş, 12 başarı.
• Toplam: 19 uçuş, 19 başarı (yüzde 100). Başarısızlık ya da kısmi başarısızlık kaydı yoktur.

Roketin kısa uçuş geçmişi göz önüne alındığında bu yüzde, güvenilirlik hakkında kesin bir hüküm vermek için henüz küçük bir örnektir; uzun süredir uçan roketlerin oranları gibi okunmamalıdır. Aynı kayıtlara göre 8A'nın 12 uçuşunun 11'i Guowang grubunu, biri (5 Temmuz 2026) 20 Qianfan uydusunu taşıdı.

Yeniden kullanım

Uzun Yürüyüş 8'in uçan sürümleri tek kullanımlıktır; bu yazının dayandığı kayıtlarda kurtarma denemesi bildirilmiyor. Ancak 2018'de CALT, ileride birinci kademeyi ve yan iticileri tek bir ünite olarak dikey inişle kurtaracak kısmen yeniden kullanılabilir bir sürüm planladığını açıklamıştı; ilk uçuşa ilişkin haberlerde bu sürümde iniş bacakları ve kontrol kanatçıklarının bulunacağı, kurtarmanın denizdeki bir platforma yapılacağı anlatıldı. Bu sürümün uçtuğuna dair bir kayıt yok. Çin'in yeniden kullanım denemeleri başka rokette, Uzun Yürüyüş 12 ailesinde yapılıyor.

Taşıdığı önemli görevler

• Queqiao-2 (20 Mart 2024): Ay'ın arka yüzündeki araçlarla Dünya arasında iletişim sağlayan röle uydusu. Uydu, Chang'e 6 görevine röle desteği verdi, sonrasında Chang'e 7 ve 8 için yörüngesini ayarlıyor.
• Guowang grupları: Çin'in alçak yörüngeli internet takımyıldızı (takımuydu örneği). Güncel örnekler: 26. grup (23 Eylül 2026) ve 28. grup (Ekim 2026); bir sonraki grubun takvim kaydı da sitede.
• Qianfan grupları: Çin'in bir başka internet takımyıldızına ait 18'er uydu; Mart 2025, Nisan, Mayıs ve Haziran 2026'da standart sürümle, Temmuz 2026'da 8A ile uçtu.
• 22 uydulu ortak yük uçuşu (27 Şubat 2022): Çok sayıda küçük ticari uydunun bir arada yörüngeye verildiği ilk büyük örneklerden biri.

Benzer roketlerle karşılaştırma

Uzun Yürüyüş 8A'nın 700 km Güneş eşzamanlı yörüngeye 7.000 kg ve alçak yörüngeye 9.800 kg taşıma kapasitesi, onu orta sınıfın üst basamağına koyar. Falcon 9, tek kullanımlık hâlinde alçak yörüngeye 22.800 kg taşıyabiliyor; yani Uzun Yürüyüş 8A'nın alçak yörünge kapasitesinin iki katından fazla; üstelik Falcon 9 birinci kademesini kurtaracak biçimde de işletilebiliyor. Avrupa'nın Ariane 6'sı ve Amerika'nın Vulcan Centaur'u da benzer işlerde rakip sayılabilir; bu iki roketin kapasiteleri seçilen konfigürasyona göre geniş bir aralıkta değişir, ayrıntı kendi sayfalarındadır. Uzun Yürüyüş 8'in farkı, Çin'in uydu takımyıldızı ihtiyacı için güneydeki Hainan adasından sık sık uçurulan, yakıt çiftleri ve parçaları mevcut Çin roketlerinden devşirilmiş bir roket olmasıdır.

Sık sorulan sorular

Uzun Yürüyüş 8 kaç kez uçtu?

11/2026 itibarıyla 19 kez: standart sürüm 7, 8A sürümü 12 uçuş yaptı; hepsi başarılı.

Ne kadar yük taşır?

Tasarım değerleriyle standart sürüm 700 km Güneş eşzamanlı yörüngeye yaklaşık 5.000 kg, 8A ise 7.000 kg taşır; alçak yörüngeye sırasıyla 8.100 ve 9.800 kg.

Yeniden kullanılabilir mi?

Hayır. Uçan sürümleri tek kullanımlıktır; kısmen yeniden kullanılabilir bir sürüm yalnızca planlandı.

Türkiye'den bir yük taşıdı mı?

Elimizdeki uçuş kayıtlarında Türk uydusu görünmüyor; ancak ortak yük listeleri her küçük uyduyu ayrıntılı vermediği için kesin bir "hiç taşımadı" demek doğru olmaz. Türkiye'nin roket çalışmaları için Türkiye'de roket var mı? sayfasına bakabilirsiniz.