SSLV roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleri

SSLV (Small Satellite Launch Vehicle, Küçük Uydu Fırlatma Aracı), Hindistan Uzay Araştırma Örgütü ISRO'nun küçük uydular için geliştirdiği, üç katı yakıtlı kademe ve sıvı yakıtlı bir son modülden oluşan küçük bir roketidir. 34 m boyunda ve 120 ton kalkış kütlesindeki araç, 500 km'lik alçak yörüngeye yaklaşık 500 kg, 500 km'lik Güneş eşzamanlı yörüngeye yaklaşık 300 kg taşır. Amaç, küçük uyduları büyük bir roketin yük listesinde yer bulmayı beklemeden, istek üzerine yörüngeye çıkarmaktır.

Roketin geliştirmesi ISRO'ya aittir; seri üretim ise Hindustan Aeronautics Limited'e (HAL) devrediliyor. Geliştirme maliyeti 169,07 crore rupi (yaklaşık 22 milyon dolar) olarak aktarılıyor. Roket 11/2026 itibarıyla üç kez uçtu: ilk uçuş başarısız oldu, sonraki ikisi başarılı oldu. Seri üretimin ilk uçuşu olacak L1 görevi ise 11/2026 itibarıyla planlama aşamasında. Genel arka plan için Roket nedir, nasıl çalışır? sayfasına bakabilirsiniz.

Nasıl çalışır?

SSLV'nin ilk üç kademesi katı yakıtlıdır; yakıt bloğu HTPB adı verilen bir bağlayıcı kauçuk esaslı karışımdır. Katı motorlar, pompa ve soğutulmuş sıvı yakıt tankı gerektirmediği için basit, ucuz ve kısa sürede hazırlanabilir. Bunun bedeli, motorun ateşlendiği anda yakıt bitene kadar yanması ve çalışırken kolayca kısılıp durdurulamamasıdır.

Roketin ilk kademesi (SS1) 2 m çapında bir S85 motorudur. 87 tonluk yakıtı yaklaşık 94 saniyede yakar ve boşlukta 2.496 kN itki verir. İkinci kademe (SS2), S7 motorudur: 7,7 ton yakıt taşır, yaklaşık 113 saniye yanar ve 234 kN itki verir. Üçüncü kademe (SS3), S4 motorudur; çapı 1,7 m'dir, 4,5 ton yakıt taşır ve yaklaşık 107 saniye boyunca 160 kN itki verir. İtki, yani motorun roketi ittiği kuvvet, roketin kalkış anında ağırlığını aşmak zorundadır; SSLV'nin ilk kademesinin itkisi, 120 tonluk roketin ağırlığının yaklaşık iki katıdır. Her kademe yakıtı bittikten sonra ayrılır ve düşer, çünkü boş bir tankı yörüngeye kadar taşımak roket denklemine göre hız kazancını azaltır.

Dördüncü kademe, Hız Ayar Modülü (Velocity Trimming Module, VTM) adını taşır. Bu modül, 16 adet 50 N'luk küçük sıvı itici (sekizi eksen yönünde, sekizi yön kontrolü için) kullanır; yakıtı MMH (monometilhidrazin) ve MON3 yükseltgenidir, yakıt kütlesi 50 kg'dır ve 172 m/s'ye kadar hız değişimi sağlayabilir. Katı motorların yanma süreleri kesin olarak ayarlanamadığı için, üçüncü kademe bittiğinde roketin hızı hedefin biraz altında ya da üstünde kalabilir. VTM, bu farkı küçük ve hassas bir düzeltmeyle kapatır ve uyduları istenen yörüngeye yerleştirir. Roketin, birden fazla uyduyu tek uçuşta bırakabildiği aktarılıyor.

Hızlı fırlatma hedefi

SSLV'nin tasarım hedefi, hazırlık süresini kısaltmaktır. Aktarılan tasarım hedeflerine göre fırlatmaya hazırlık bir haftadan kısa sürüyor, roketin birleştirilmesi ve fırlatılması 24 saatten kısa, ekip ise altı kişi civarında. Bu sayılar bir tasarım hedefidir ve her uçuşta aynen gerçekleştiği doğrulanmış değildir. Roket, Sriharikota'daki Satish Dhawan Uzay Merkezi'nden fırlatılıyor.

Teknik özellikler

Özellik	Değer
Üretici	ISRO (seri üretim için HAL ile) · Hindistan
Yükseklik	34 m
Çap	2 m
Kalkış kütlesi	120 ton
Kademe	3 katı yakıtlı kademe + 1 sıvı yakıtlı Hız Ayar Modülü
Birinci kademe motoru	S85 (katı), boşlukta 2.496 kN, yaklaşık 94 sn
İkinci kademe motoru	S7 (katı), boşlukta 234 kN, yaklaşık 113 sn
Üçüncü kademe motoru	S4 (katı), boşlukta 160 kN, yaklaşık 107 sn
Alçak yörüngeye yük (500 km, 45° eğim)	500 kg
Güneş eşzamanlı yörüngeye yük (500 km)	300 kg
Fırlatma yeri	Satish Dhawan Uzay Merkezi, Sriharikota
Yeniden kullanım	Yok (tek kullanımlık)

SSLV, yerdurağan geçiş yörüngesine yük taşımak için tasarlanmış bir roket değildir; böyle bir kapasite doğrulayabildiğimiz kaynaklarda yer almadığı için tabloya konmadı. Yük kapasiteleri, yörünge yüksekliği ve eğimi değiştikçe değişir.

Uçuş geçmişi

SSLV-D1 (7 Ağustos 2022): İlk geliştirme uçuşu, 135 kg'lık EOS-02 gözlem uydusunu ve 8 kg'lık AzaadiSAT'ı taşıyordu. İkinci kademenin ayrılması sırasında bir ivmeölçerde yaklaşık iki saniye süren bir anomali oluştu ve yazılım kontrolü kapalı döngüden açık döngüye geçti. Hız Ayar Modülü olması gereken 20 saniye yerine yalnızca yaklaşık 0,1 saniye çalıştı; araç 360,56 × 75,66 km'lik kararsız, eliptik bir yörüngeye girdi. Perigesi bu kadar alçak bir yörüngede uydu atmosfere sürtünerek kısa sürede düşer ve görev başarısız sayıldı.

SSLV-D2 (10 Şubat 2023): Sorunun giderilmesinin ardından yapılan ikinci uçuş başarılı oldu. Roket, 156,3 kg'lık EOS-07 uydusunu, Janus-1'i ve AzaadiSAT-2'yi yörüngeye bıraktı.

SSLV-D3 (16 Ağustos 2024): Üçüncü geliştirme uçuşu, 175,5 kg'lık EOS-08 yer gözlem uydusunu ve SR-0 DEMOSAT'ı yörüngeye taşıdı. ISRO bu uçuşla geliştirme programını tamamlanmış saydı.

11/2026 itibarıyla SSLV üç uçuş yaptı; ikisi başarılı, biri başarısız oldu, yani başarı oranı üçte ikidir. Bu kadar az uçuşla bir güvenilirlik yargısı vermek erken; yine de ilk kazanın nedeni, bir sensör anomalisine yazılımın verdiği yanıt olarak aktarılıyor ve bu sorun sonraki iki uçuşta tekrarlanmadı.

Ticarileşme ve HAL

2025'te HAL, SSLV'nin teknoloji transferini kazandı ve ISRO ile HAL arasında 10 Eylül 2025'te iki SSLV'nin iki yıl içinde üretimini kapsayan bir teknoloji transfer anlaşması imzalandı; anlaşmanın bedeli yaklaşık 5,1 milyar rupi (yaklaşık 59 milyon dolar) olarak aktarılıyor. Amaç, roketi ISRO'dan özel sanayiye taşıyarak yıllık fırlatma sayısını artırmak. Seri üretimin ilk uçuşu olan L1'in SSLV'nin ilk ticari fırlatması olarak anıldığı ve yüklerinden birinin OrbitAID'e ait AayulSAT-1A uydusu olduğu aktarılıyor. 11/2026 itibarıyla L1'in uçtuğunu doğrulayan bir kayıt bulamadık; fırlatma takvimimizde bu görev SSLV fırlatması: AayulSAT-1A ve diğer yükler olarak yer alıyor ve tarih kesinleştikçe güncelleniyor. Bir sonraki uçuş (L2) için Mart 2027 anılıyor.

Neden ayrı bir küçük roket?

Küçük uydular uzun süre büyük roketlerin yan yükü olarak yörüngeye çıktı. Bu düzende fırlatma tarihi ve yörünge, asıl yükün ihtiyacına göre belirlenir; küçük uydunun sahibi beklemek ve yörüngeyi kabul etmek zorundadır. SSLV, bu bağımlılığı azaltmak için tasarlandı: küçük bir yükün kendi yörüngesine, kendi takvimiyle çıkması hedeflenir. Roketin tamamen katı yakıtlı kademelerle kurulması da bu hedefe hizmet eder; yakıt ikmali ve soğutma gibi uzun hazırlık adımları gerekmez. Yine de küçük roketin kilogram başına maliyeti büyük bir roketinkinden yüksek olabilir; SSLV'nin ticari başarısı, seri üretim sonrasında ortaya çıkacak fırlatma sıklığı ve fiyatla ölçülecek.

Taşıdığı önemli görevler

SSLV'nin şimdiye kadarki yükleri küçük gözlem uyduları ve deney uydularıdır. Sitede bu uyduların kendi görev sayfaları yok.

• EOS-02 (2022): 135 kg'lık gözlem uydusu; ilk uçuşta yörüngeye ulaşamadı.
• EOS-07 (2023): 156,3 kg'lık uydu; ikinci uçuşta yörüngeye oturdu.
• EOS-08 (2024): 175,5 kg'lık yer gözlem uydusu; üçüncü uçuşun asıl yüküdür.
• AzaadiSAT (8 kg) ve AzaadiSAT-2: Birinci ve ikinci uçuşlarda asıl yükün yanında taşınan küçük uydular.

Benzer roketlerle karşılaştırma

ISRO'nun ana taşıyıcısı PSLV, 44 m boyunda ve PSLV-XL sürümüyle alçak yörüngeye 3.800 kg, 620 km'lik Güneş eşzamanlı yörüngeye 1.750 kg taşır; yani SSLV'nin kapasitesinin birkaç katı (referans yörünge yükseklikleri farklı olduğu için birebir kıyas değildir). Daha büyük LVM3 43,43 m boyundadır ve alçak yörüngeye 10.000 kg taşır. SSLV'nin yeri bu ikisinin altındadır: büyük bir roketin yük listesinde ikinci yük olmak yerine, tek başına küçük uyduya yönelik bir hizmet. Küçük uydu sınıfındaki yabancı örneklerden Rocket Lab'ın Electron roketi 18 m boyunda ve alçak yörüngeye 300 kg taşıyor; Çin'in katı yakıtlı Ceres-1 roketi yaklaşık 20 m boyunda ve alçak yörüngeye 400 kg taşıyor. Bu üç roketin kapasite değerleri farklı yörünge yüksekliklerine göre verildiğinden birebir kıyaslanamaz, ama hepsi aynı sınıfta, yani birkaç yüz kilogramlık yük sınıfında.

Sık sorulan sorular

SSLV kaç kez uçtu?

11/2026 itibarıyla üç kez: 7 Ağustos 2022 (başarısız), 10 Şubat 2023 (başarılı) ve 16 Ağustos 2024 (başarılı). Seri üretimin ilk uçuşu L1 planlanıyor, ama uçtuğuna dair doğrulanmış bir kayıt bulamadık.

SSLV ne kadar yük taşır?

500 km'lik alçak yörüngeye yaklaşık 500 kg, 500 km'lik Güneş eşzamanlı yörüngeye yaklaşık 300 kg taşır.

SSLV ile PSLV arasındaki fark nedir?

SSLV daha küçük, tamamen katı yakıtlı üç kademeli bir roket ve kısa hazırlık süresi için tasarlandı; PSLV ise daha büyük, katı ve sıvı kademeleri dönüşümlü kullanan ve daha ağır yük taşıyan bir araçtır.

Türkiye'den bir yük taşıdı mı?

Doğruladığımız uçuş kayıtlarında Türk yükü görünmüyor; yük listelerinin tamamını denetleyemediğimiz için kesin bir "hiç taşımadı" demiyoruz. Türkiye'nin roket çalışmaları için Türkiye'de roket var mı? sayfasına bakabilirsiniz.