Minotaur roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleri

Minotaur, ABD Uzay Kuvvetleri için Northrop Grumman'ın işlettiği, emekli kıtalararası balistik füzelerin (ICBM) katı yakıtlı motorlarından yapılmış bir roket ailesidir. Minotaur I ve II, Minuteman II füzelerinden; IV ve V ise Peacekeeper füzelerinden türer. Roketler küçük askerî ve bilimsel uyduları alçak Dünya yörüngesine taşır, bazı sürümleri ise füze savunma testlerinde kullanılır.

Aile ilk olarak Ocak 2000'de uçtu. Northrop Grumman, Nisan 2026'daki uçuşu ailenin 31. başarılı fırlatması olarak duyurdu; Ekim 2026'da bir Minotaur I daha uçtu. Aşağıda roketin nasıl çalıştığını, hangi sürümlerinin olduğunu, kaç kez uçtuğunu ve rakiplerinden nerede ayrıldığını topladık. Genel arka plan için Roket nedir, nasıl çalışır? sayfasına da bakabilirsiniz.

Nasıl çalışır?

Bir roket, egzoz gazını geriye atarak ileri gider. Yörüngeye çıkmak için gereken hız kazancı roket denklemiyle bulunur: yakıt arttıkça hız artar ama roketin yakıtla birlikte kütlesi de büyüdüğü için kazanç sınırlıdır. Çözüm, bitmiş kademeyi bırakıp geri kalanı hafifleterek devam etmektir; buna kademeli roket denir.

Minotaur'un bütün kademeleri katı yakıtlıdır: yakıt ve yükseltgen motorun içinde hazır bekler, pompa ya da tank gerekmez. Bu, roketi sade, uzun süre hazır bekleyebilen ve hızlı fırlatılabilen yapar. Bedeli ise motoru ateşlendikten sonra durduramamaktır; ayrıca katı yakıtın özgül itkisi sıvı yakıtlardan düşüktür.

Ailenin kimliği, kademelerin kaynağından gelir. Northrop Grumman'a göre roketler ABD hükümetinin sağladığı füze motorlarını, Pegasus XL'den türeyen ticari üst kademelerle birleştirir. Devlet malı donanımın ticari kullanımı kısıtlı olduğu için bu motorlar yalnızca ABD hükümeti görevlerinde kullanılabilir; ticari fırlatma için ayrı bir roket olan Minotaur-C bulunur.

• Minotaur I: Minuteman II füzesinin M55A1 birinci kademesi (yaklaşık 935 kN itki) ve SR19 ikinci kademesi ile Pegasus kökenli Orion 50XL ve Orion 38 üst kademelerini birleştirir; dört kademelidir.
• Minotaur II: Minuteman II kademeleriyle yapılan, yörüngeye ulaşmayan (suborbital) bir sürümdür ve yeniden giriş aracı gibi test yükleri için kullanılır.
• Minotaur III: Peacekeeper kademeli bir füze testi aracı olarak tasarlandı ama hiç uçmadı ve büyük olasılıkla iptal edildi.
• Minotaur IV: Peacekeeper füzesinin üç katı yakıt kademesini (SR118, SR119, SR120) ve Orion 38 üst kademesini kullanır. İlk kademe yaklaşık 56,6 saniye yanar ve yaklaşık 2.224 kN itki verir. Üst kademede Star 48BV kullanan IV+ ve üçüncü kademeyle biten "IV Lite" sürümleri de vardır.
• Minotaur V: IV'e Star 37 motorlu beşinci bir kademe ekleyerek yüksek enerjili yörüngelere, yani jeosenkron ve Ay görevlerine uzanır.

Roketin fırlatma yerleri de çeşitlidir: Vandenberg Uzay Kuvvetleri Üssü (SLC-8), Virginia'daki Mid-Atlantic Bölgesel Uzay Limanı (Wallops, LP-0B), Alaska'daki Kodiak Adası ve Cape Canaveral (SLC-46). Katı yakıtlı ve sade yapısı, roketi ORS gibi "hızlı müdahale" uzay programlarına uygun kıldı.

Teknik özellikler

Özellik	Minotaur I	Minotaur IV	Minotaur V
Üretici	Northrop Grumman	Northrop Grumman	Northrop Grumman
Yükseklik	19,21 m	23,88 m	24,56 m
Çap	1,67 m	yaklaşık 2,3 m	—
Kalkış kütlesi	36.200 kg	86.300 kg	89.373 kg
Kademe	4	4	5
Motorlar	M55A1, SR19, Orion 50XL, Orion 38	SR118, SR119, SR120, Orion 38	IV kademeleri + Star 37
Birinci kademe itkisi	yaklaşık 935 kN	yaklaşık 2.224 kN	yaklaşık 2.224 kN
Alçak yörünge yükü	580 kg (185 km)	yaklaşık 1.730 kg (Northrop Grumman)	—

Minotaur IV'ün alçak yörünge kapasitesi için kaynaklarda 1.591 ile 1.735 kg arasında değerler dolaşır; yörünge koşuluna göre değiştiği için üreticinin kendi sayfasındaki 1.730 kg'ı yazdım. Minotaur V'in yerdurağan geçiş yörüngesine taşıma kapasitesini doğrulayamadım; tabloya koymadım. Minotaur I'in Güneş eşzamanlı yörünge kapasitesi yaklaşık 331 kg'dır.

Verileri göster

Minotaur IV	1730
Epsilon	700
Minotaur I	580
Pegasus XL	443

Uçuş geçmişi

İlk Minotaur, 27 Ocak 2000'de Vandenberg SLC-8'den kalkan Minotaur I'dir ve JAWSat görevini taşıdı. Aynı yıl Minotaur II'nin ilk uçuşu (28 Mayıs 2000) yapıldı.

Sayılar (sürüm sürüm):

• Minotaur I: 2000'den Haziran 2024'e 13 uçuş, hepsi başarılı; bu uçuşların sonuncusu suborbital bir Mk21A test uçuşuydu. Ekim 2026'da bir Minotaur I daha Mk21A için uçtu.
• Minotaur II: Temmuz 2022'ye kadar 9 uçuş, 8 başarı, 1 başarısızlık.
• Minotaur IV: 22 Nisan 2010'dan 7 Nisan 2026'ya 9 uçuş, hepsi başarılı.
• Minotaur V: 7 Eylül 2013'te tek uçuş (LADEE), başarılı.

Bu sürümlerin toplamı Nisan 2026 itibarıyla 32 uçuştur ve 31'i başarılıdır (yaklaşık yüzde 97); bu rakam, sürüm sayılarının toplanmasıyla çıkarıldı ve Northrop Grumman'ın 31 başarılı uçuş açıklamasıyla örtüşüyor. Minotaur-C bu sayıya dahil değildir; o roketin 2001, 2009 ve 2011'de üç kaybı vardır.

Kazalar. Ailenin tek başarısız uçuşu, Temmuz 2022'de Vandenberg'den kalkan Minotaur II+'dır. Roket, Lockheed Martin'in Sentinel ICBM'si için geliştirdiği Mk21A yeniden giriş aracının ilk testini taşıyordu ve kalkıştan yaklaşık 11 saniye sonra patladı. Bu, yörüngeye yük taşıyan bir fırlatma değil, bir füze testi uçuşuydu. Mk21A testi 2024'te bir Minotaur I ile ve Ekim 2026'da bir Minotaur I daha tekrarlandı.

Dönüm noktaları:

• 2006: Minotaur I, Tayvan-ABD ortak COSMIC/FORMOSAT-3 uydu takımını taşıdı (Vandenberg).
• 2006-2009: Wallops'tan TacSat-2, NFIRE ve TacSat-3 uyduları çıkarıldı.
• 2010: Minotaur IV'ün ilk uçuşu (IV Lite) HTV-2a hipersonik test aracını taşıdı; Eylül'de SBSS uydusuyla ilk yörünge uçuşu yapıldı, Kasım'da STP-S26 görevi Kodiak'tan sekiz yükü taşıdı.
• 2011: USA-225 (NROL-66) Minotaur I ile Vandenberg'den çıkarıldı; TacSat-4 Minotaur IV+ ile Kodiak'tan uçtu.
• 2013: Minotaur V, NASA'nın LADEE Ay uydusunu Wallops'tan fırlattı; aynı yıl Minotaur I, ORS-3 görevinde bir ana uydu, STPSat-3 ve 28 CubeSat'i taşıdı (CubeSat küçük standart boyutlu uydu demektir).
• 2017: Minotaur IV ORS-5'i Cape Canaveral'dan fırlattı.
• 2020-2021: NROL-129 (Minotaur IV) ve NROL-111 (Minotaur I) Wallops'tan fırlatıldı.
• 16 Nisan 2025: NROL-174, Vandenberg'den; bu, o üsten 2011'den beri ilk Minotaur fırlatması oldu.
• 7 Nisan 2026: STP-S29A, Minotaur IV ile Vandenberg SLC-8'den yerel saatle 04.33'te kalktı.

Yeniden kullanım

Minotaur roketleri tek kullanımlıktır; kademeler yanınca atılır ve kurtarılmaz. Ailenin ucuz olmasının nedeni yeniden kullanım değil, emekli füze kademelerinin yeniden değerlendirilmesidir. Bu yüzden yeniden kullanılabilir roketlerle maliyet yarışına girmez.

Taşıdığı önemli görevler

Minotaur'un taşıdığı yükler ağırlıklı olarak ABD askerî ve istihbarat kurumlarına ait küçük uydulardır. Çok sayıda görev Ulusal Keşif Ofisi'nin (NRO) NROL görevleridir; NROL-174'te olduğu gibi yüklerin ayrıntıları çoğunlukla gizli tutulur. Bilim tarafında NASA'nın LADEE Ay görevi öne çıkar. Bugün NRO görevlerinin bir kısmı artık Falcon 9 ile yapılıyor; örnek için NROL-195 fırlatması kaydına bakabilirsiniz.

En son Minotaur IV uçuşu olan STP-S29A'da, ESPA sınıfı (büyük bir roketin ikincil yük halkasına uyan) STPSat-7 ana yük olarak taşındı; uydu beş deney içerir ve bunların üçü ABD Deniz Araştırma Laboratuvarı'na aittir. İkincil yükler arasında Ordu'nun iki küp uydusu (Rawhide), MISR-C, CANVAS, AggieSat6 ve ASTRA-HyRAX yer aldı.

Benzer roketlerle karşılaştırma

Roket	Kökeni	Alçak yörünge yükü	Durum (11/2026)
Minotaur I	Minuteman II füzesi	580 kg (185 km)	Aktif
Minotaur IV	Peacekeeper füzesi	yaklaşık 1.730 kg	Aktif, son uçuş Nisan 2026
Pegasus XL	Uçaktan fırlatma, ticari motorlar	443 kg (200 km)	Emekli, son uçuş 2026
Epsilon (Enhanced)	Yeni tasarım, M-V ve H-IIA mirası	700 kg (500 km dairesel)	Aktif, 2022'den beri uçmadı

Minotaur'un en büyük özelliği, yeni motor geliştirmeden eldeki füze stokunu değerlendirmesidir; bu, kısa sürede ve kullanıma hazır roket sağlar. Zayıf yanı hükümet motorlarının yalnızca devlet görevlerinde kullanılabilmesi ve stoğun sınırlı olmasıdır. Ticari tarafta ise küçük uydular bugün Electron gibi küçük fırlatıcılarla ya da SpaceX'in ortak yolculuk görevleriyle gidiyor; Minotaur'un uçuş sıklığı bu yüzden düşük kaldı.

Sık sorulan sorular

Minotaur roketi kaç kez uçtu?

Nisan 2026 itibarıyla I, II, IV ve V sürümleri toplamda 32 kez uçtu ve 31'i başarılı oldu; Ekim 2026'da bir Minotaur I Mk21A testi için daha uçtu. Tek başarısızlık, 2022'deki Minotaur II+ füze testidir.

Minotaur ne kadar yük taşır?

Minotaur I alçak yörüngeye 580 kg, Minotaur IV ise Northrop Grumman'a göre yaklaşık 1.730 kg taşır. Minotaur V'in yerdurağan geçiş yörüngesi kapasitesi doğrulanamadı.

Minotaur neden eski füze motorları kullanıyor?

Emekli edilen Minuteman ve Peacekeeper füzelerinin hazır motorları yeniden değerlendirildiği için sıfırdan motor geliştirmek gerekmez. Bu motorlar devlet malı olduğundan ticari görevlerde kullanılamaz.

Minotaur Türkiye'den bir yük taşıdı mı?

Doğruladığım uçuş listelerinde Türkiye'ye ait bir uydu yoktur. Roketin yükleri ağırlıklı olarak ABD kurumlarına, ayrıca Tayvan'la ortak COSMIC/FORMOSAT-3 gibi birkaç uluslararası göreve aittir.