H3 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleri

H3, Japonya'nın JAXA ve Mitsubishi Heavy Industries (MHI) iş birliğiyle geliştirdiği, iki kademeli ve tamamen sıvı hidrojen ile sıvı oksijen yakan bir fırlatma roketidir. JAXA'ya göre en uzun hâlinde 63 m boyundadır; H-IIA ve H-IIB roketlerinin yerini almak üzere tasarlandı ve Tanegashima Uzay Merkezi'nden kalkar. 11/2026 itibarıyla 10 kez uçtu; sekiz fırlatma başarılı, ikisi başarısız oldu.

Geliştirmeyi JAXA ile Mitsubishi Heavy Industries birlikte yürüttü; MHI ana yüklenici olarak roketin son montajını ve sıvı yakıtlı motorlarını üstleniyor. Hedef, kamu uydularını ve ticari müşterileri düşük maliyetle yörüngeye çıkarabilen, esnek ve kullanımı kolay bir roket kurmaktı. H3, Japonya'nın navigasyon uydularını (QZSS/Michibiki), gözlem uydularını, ISS'e yük taşıyan HTV-X aracını ve 2026'da Mars'ın uydusu Phobos'a giden MMX sondasını fırlattı.

Nasıl çalışır?

Roket, yakıtını yakıp sıcak gazı arkaya püskürterek yukarı itilir. Boşalan tankları taşımamak için roketler kademelidir; ulaşılabilecek hız ise roket denklemine göre egzoz hızına ve yakıt oranına bağlıdır. Hidrojen-oksijen çifti yoğunluğu düşük olsa da yüksek özgül itki verir; bu yüzden H3 hem birinci hem ikinci kademede bu çifti kullanır.

Adlandırma. H3'ün konfigürasyonları üç karakterli bir kodla gösterilir. MHI'nın açıklamasına göre birinci rakam birinci kademedeki LE-9 motoru sayısını (2 ya da 3), ikinci rakam katı yakıtlı yardımcı roket sayısını (0, 2 ya da 4), harf ise burun konisi boyutunu (S: kısa, L: uzun, W: geniş) gösterir. Örneğin H3-24L, iki LE-9, dört yardımcı roket ve uzun burun konisi demektir; H3-30S ise üç LE-9, hiç yardımcı roket yok ve kısa burun konisi demektir. Kısa konis yaklaşık 10,4 m, uzun konis yaklaşık 16,4 m boyundadır.

Birinci kademe. İki ya da üç LE-9 motoru çalışır. LE-9, Japonya'nın en güçlü sıvı yakıtlı roket motorudur ve "genleşme-kanamalı" (expander bleed) çevrimle çalışır; bu çevrimde yakıt, motor duvarındaki soğutma kanallarında ısınıp genleşir ve bu gazın enerjisiyle türbin döner. Bu yöntem H-IIA ve H-IIB'nin ikinci kademe motorlarında zaten kullanılıyordu; birinci kademede ilk kez H3'te uygulandı. Yöntemin motor yapısını basit, düşük maliyetli ve güvenilir kıldığı belirtiliyor; karmaşık parçaların üretiminde 3B baskı kullanılıyor. Her LE-9'un itkisi yaklaşık 1.471 kN'dır.

Yardımcı roketler. İki ya da dört SRB-3 katı yakıtlı roket, kalkışta ek itki sağlar. Aynı yardımcı roketler Epsilon S roketinde de kullanılıyor. H3-30'da ise hiç katı yakıtlı yardımcı roket yoktur: üçüncü LE-9, kalkış itkisini tek başına sağlar. Haziran 2026'daki ilk H3-30 uçuşu, Japonya'nın tamamen sıvı yakıtlı ilk yörünge roketi uçuşu oldu.

İkinci kademe. Tek bir LE-5B-3 motoru çalışır; itkisi yaklaşık 137 kN'dır. NASASpaceflight'ın H3-30 ilk uçuşu için verdiği zaman çizelgesine göre burun konisi fırlatmadan yaklaşık 3 dakika 12 saniye sonra atıldı, birinci kademe bundan yaklaşık 22 saniye sonra kapandı, kademeler yaklaşık 8 saniye sonra ayrıldı ve ikinci kademe ayrılmadan 12 saniye sonra ateşlendi; ikinci kademe yaklaşık 11 dakika 21 saniye yanarak yörüngeye ulaştı. Yük bırakıldıktan sonra ikinci kademe motoru bir kez daha, 18 saniyeliğine ateşlenerek kademeyi Hint Okyanusu üzerinde atmosfere döndürdü.

İniş ve kurtarma. H3'ün hiçbir parçası kurtarılmaz; roket tek kullanımlıktır.

Teknik özellikler

Özellik	Değer
Yükseklik	57 m (kısa burun konisi) - 63 m (uzun ve geniş burun konisi)
Çap	yaklaşık 5,2 m (çekirdek kademe); geniş burun konisi 5,4 m
Kalkış kütlesi	yaklaşık 574 ton (H3-24L, yüksüz)
Kademe	2 (artı 0, 2 ya da 4 katı yakıtlı yardımcı roket)
Birinci kademe motoru	2 ya da 3 × LE-9 (sıvı hidrojen / sıvı oksijen)
İkinci kademe motoru	1 × LE-5B-3 (sıvı hidrojen / sıvı oksijen)
LE-9 itkisi	yaklaşık 1.471 kN (her biri)
LE-5B-3 itkisi	137 kN
Yerdurağan geçiş yörüngesine yük	MHI'ya göre aileye bağlı yaklaşık 2-7 ton
Güneş eşzamanlı yörüngeye yük	4 ton ve üzeri (JAXA'nın 2015'te koyduğu hedef)
Yeniden kullanım	Yok (tek kullanımlık)
Fırlatma yeri	Tanegashima Uzay Merkezi, Yoshinobu Fırlatma Kompleksi 2. rampa

Yerdurağan geçiş yörüngesi kapasitesi MHI'nın teknik incelemesindeki değerdir; JAXA'nın 2015'teki ilk tasarım hedefi 6,5 ton ve üzeriydi. Alçak yörünge kapasitesi için tutarlı bir resmî değeri doğrulayamadığımdan tabloya koymadım. Güneş eşzamanlı yörünge değeri ise uçuşta kanıtlanmış bir rakam değil, JAXA'nın tasarım hedefidir. Güneş eşzamanlı yörünge ve yerdurağan yörünge terimleri sözlükte açıklanıyor.

Uçuş geçmişi

• 17 Şubat 2023. İlk fırlatma denemesi, yardımcı roketlerin ateşlenmesinden hemen önce iptal edildi; ana motorlar o ana kadar çalışmıştı.
• 7 Mart 2023 (TF1, H3-22S). İlk uçuş başarısız oldu. İkinci kademe motoru ateşlenmedi; Soruşturmada saptanan sebep, araç denetleyicisi ile ateşleyici arasındaki bir elektrik devresindeki arızaydı. Roket, uçuştan yaklaşık 14 dakika 50 saniye sonra uçuş sonlandırma komutuyla imha edildi ve taşıdığı ALOS-3 gözlem uydusu kaybedildi.
• 17 Şubat 2024 (TF2). İkinci test uçuşu, H3'ün ilk tam başarılı uçuşu oldu; JAXA'nın test yükü VEP-4 ve iki küçük uydu yörüngeye çıktı.
• 1 Temmuz 2024. ALOS-4 gözlem uydusu taşındı.
• 4 Kasım 2024. DSN-3 savunma haberleşme uydusu yerdurağan geçiş yörüngesine bırakıldı.
• 2 Şubat 2025. Navigasyon uydusu QZS-6 taşındı.
• 26 Ekim 2025 (F7, H3-24W). HTV-X1 kargo aracı ISS'e gönderildi; bu, H3-24 konfigürasyonunun ve HTV-X'in ilk uçuşuydu. Araç 30 Ekim 2025'te istasyona kenetlendi. (Numara tuhaf görünebilir: H3-30'un ilk uçuşu olan F6, Temmuz 2025'te bir ateşleme testinde bulunan kusurlar yüzünden ertelendi ve sonradan uçtu.)
• 22 Aralık 2025 (F8, H3-22S). QZS-5 navigasyon uydusu kaybedildi. NASASpaceflight'ın aktardığına göre soruşturma, kök nedeni uydu ile üst kademeyi bağlayan yük adaptöründeki olası bir üretim kusuruna bağladı: yapıştırmayla birleştirilmiş adaptörün, burun konisi ayrılırken oluşan gerilmeyle katmanlarına ayrıldığı (delaminasyon) düşünülüyor. JAXA da yük destek yapısının burun konisi ayrıldıktan hemen sonra çöktüğünden şüphelendiğini açıkladı; uydu kopmuş, ikinci kademenin hidrojen tankı basınçlandırma sistemi hasar görmüştü.
• 12 Haziran 2026 (F6, H3-30S). Uçuşa dönüş ve H3-30'un ilk uçuşu. Yaklaşık 1.600 kg'lık VEP-5 test yükü ile altı küçük uydu taşındı.
• 10 Ağustos 2026 (F9, H3-22S). Navigasyon uydusu QZS-7 yerdurağan geçiş yörüngesine bırakıldı; bu, H3'ün ilk gece fırlatmasıydı.
• 19 Ekim 2026 (F10, H3-24L). 4.480 kg'lık MMX sondası Mars yoluna gönderildi; H3 ilk kez Dünya yörüngesinden ayrılan bir görev taşıdı. UTC'ye göre 19 Ekim'de olan fırlatma, Japonya saatiyle 20 Ekim'e denk geliyor.

Başarı oranı. 19 Ekim 2026 itibarıyla 10 fırlatmanın 8'i başarılı, 2'si başarısızdı: yaklaşık yüzde 80. İki başarısızlığın sebepleri farklıydı: ilkinde ikinci kademe motoru ateşlenmedi, ikincisinde yük adaptörü uçuşun erken bir evresinde hasar gördü. Haziran 2026'dan beri yapılan üç fırlatmanın üçü de başarılı oldu.

Fırlatma videosu

JAXA'nın resmî kanalındaki yayın, H3'ün ilk tam başarılı uçuşu olan ikinci test uçuşunu baştan sona izletiyor.

Taşıdığı önemli görevler

• MMX (2026): JAXA'nın Mars'ın uydusu Phobos'tan örnek getirmeyi hedefleyen sondası. NASASpaceflight'a göre sonda Ağustos 2027'de Mars'a varacak, Phobos'a iniş en erken Aralık 2028'de olacak ve örnek kapsülünün 2031'de Dünya'ya inmesi bekleniyor. Ayrıntılar için MMX görev sayfasına ve fırlatma haberimize bakabilirsiniz; Phobos ve Deimos sayfası da hedefi tanıtıyor. Bu tür bir görev örnek getirme görevi olarak adlandırılır.
• HTV-X1 (2025): Japonya'nın yeni nesil kargo aracı. Yaklaşık 5.820 kg yük taşıyabilen araç, 30 Ekim 2025'te Uluslararası Uzay İstasyonu'na kenetlendi.
• QZS-6 ve QZS-7: Japonya'nın bölgesel navigasyon sistemi Michibiki'nin (QZSS) uyduları. QZS-5 ise Aralık 2025'teki kazada kaybedildi.
• ALOS-4 (2024): Dünya gözlem uydusu; ilk uydu ALOS-3 ise 2023'teki ilk uçuşta kaybedildi.
• DSN-3 (2024): Savunma amaçlı bir haberleşme uydusu.

Fırlatma takvimimizde MMX fırlatması kaydı ve görevin ilk kritik evresini anlatan güneş panelleri haberi de var.

Benzer roketlerle karşılaştırma

Roket	Yükseklik	Alçak yörüngeye yük	Geçiş yörüngesine yük
H3	57-63 m	belirtilmedi	aileye göre yaklaşık 2-7 ton (yerdurağan geçiş)
LVM3	43,5 m	8.000 kg	4.000 kg (yerdurağan geçiş)
Atlas V	en çok 58,3 m	en çok 18.850 kg	en çok 8.900 kg (yerdurağan geçiş)
Falcon 9	yaklaşık 70 m	22.800 kg (tek kullanımlık)	8.300 kg (tek kullanımlık, yerdurağan geçiş)

H3'ün geçiş yörüngesi kapasitesi bu tablodaki Falcon 9 ve Atlas V değerlerinin altında kalır; buna karşılık iki kademesi de hidrojen-oksijen çiftiyle çalışan, tamamen tek kullanımlık bir roket olarak onlardan ayrılır. Tabloda Atlas V ve Falcon 9'un rakamları üreticilerin farklı koşullar için açıkladığı en yüksek değerlerdir; H3'ünki ise fırlatma konfigürasyonuna göre geniş bir aralıkta değişir. H3'ün alçak yörünge kapasitesi için tutarlı bir resmî değer bulamadığımdan o hücreyi boş bıraktım.

Sık sorulan sorular

H3 kaç kez uçtu?

11/2026 itibarıyla 10 kez: 8 başarılı fırlatma, 2 başarısızlık (7 Mart 2023 ve 22 Aralık 2025). Son fırlatma 19 Ekim 2026'daki MMX uçuşuydu.

H3 ne kadar yük taşır?

MHI'ya göre yerdurağan geçiş yörüngesine konfigürasyona bağlı olarak yaklaşık 2 ila 7 ton. JAXA, 2015'te güneş eşzamanlı yörüngeye 4 ton ve üzeri yük taşımayı hedeflemişti; bu, uçuşta kanıtlanmış bir değer değil, tasarım hedefidir.

H3 yeniden kullanılabilir mi?

Hayır. H3 tek kullanımlıktır; ikinci kademe yükünü bıraktıktan sonra atmosfere döndürülerek imha edilir.

Türkiye'den bir uydu H3 ile fırlatıldı mı?

Doğrulayabildiğim fırlatma kayıtlarında H3'ün taşıdığı yükler arasında Türkiye'ye ait bir uydu yok.