Wayfarers serisi okuma sırası (Becky Chambers): 4 roman ve nereden başlanır

Wayfarers, Becky Chambers'ın çok türlü bir uzay topluluğunda geçen dört romanlık bilimkurgu serisi. Chambers evrenini, insanların görece yeni katıldığı Galactic Commons adlı bir topluluk çevresinde kurdu; seri macera ya da savaştan çok, birlikte yaşamanın küçük sorunlarına odaklanıyor; Io9 gibi eleştirmenler onu heyecanlı olduğu kadar "rahat" (cozy) buluyor. 2019'da Hugo En İyi Seri Ödülü'nü aldı.

Seri ne anlatıyor?

İlk kitapta, hayatını geride bırakmak isteyen Marslı bir kadın, Rosemary Harper, tünel açan Wayfarer gemisinin çok türlü mürettebatına katip olarak katılır. Sonraki kitaplar aynı evrende farklı karakterlere ve köşelere yönelir: yapay zekâ ve beden, gemilerde yaşayan insan topluluğu, bir mola istasyonunda mahsur kalan yabancılar. Her kitap kendi küçük topluluğunun içine kapanır; macera bir kenarda durur, bakılan şey insanların birbirine nasıl davrandığıdır. Kendi başına duran kısa bir bilimkurgu arayanlar için aynı yazarın ayrı bir novellası var, ama o kitap bu serinin parçası sayılmıyor.

Kaç kitap var?

Seride dört roman var; yazarın kendi sitesindeki sıkça sorulan sorular sayfasında The Galaxy, and the Ground Within serinin son kitabı olarak anılıyor. Bu dört romanın dışında Chambers'ın bibliyografyasında "A Good Heretic" adlı bir öykü de Wayfarers başlığı altında yer alıyor; 2019'da Infinite Stars: Dark Frontiers antolojisinde yayımlandı.

Okuma sırası

Sıra	Kitap	İlk yayın	Odak
1	The Long Way to a Small, Angry Planet	2014	Rosemary ve Wayfarer mürettebatı
2	A Closed and Common Orbit	2016	Lovelace ve Pepper
3	Record of a Spaceborn Few	2018	Exodus Fleet'te yaşayanlar
4	The Galaxy, and the Ground Within	2021	Five-Hop One-Stop istasyonu

Önerimiz yayın sırasıyla okumak. İkinci kitap birincinin olaylarından sonra geçiyor; üçüncü kitaptaki Exodus Fleet önceki iki kitapta yalnızca anılıyordu; dördüncü kitapta ise Pei, ilk romandaki Wayfarer'ın kaptanı Ashby'ye gidiyor. Bu bağlar yayın sırasını en doğal sıra yapıyor. Kitaplar tek tek de okunabiliyor gibi görünüyor: The Guardian'da Adam Roberts, ikinci kitabın devam romanı olmasına rağmen tek başına da çalıştığını yazmıştı. Evren içi için yazarın ayrı bir kronolojisini doğrulayamadık; yayın sırası, bilinen bağlantılara göre sorunsuz görünüyor.

İlk roman önce 2014'te yazarın Kickstarter kampanyasıyla kendi yayını olarak çıktı; 2015'te Hodder & Stoughton tarafından yeniden basıldı. Üçüncü ve dördüncü kitaplar ABD'de Harper Voyager, Birleşik Krallık'ta Hodder & Stoughton imzasıyla çıktı.

Kitabın özeti

Bu bölüm serinin ana hatlarını özetler; son kitabın kapanışını anlatmıyoruz.

Birinci kitap. Rosemary, eski hayatından kaçmak için Wayfarer'a katip olarak biner. Gemi, çok türlü bir mürettebata sahip: Exodus Fleet'te büyümüş kaptan Ashby, Aandrisk türünden pilot Sissix, hem doktor hem aşçı olan Grum Dr Chef, iki teknisyen Kizzy ve Jenks, geminin yakıtı olan algleri yetiştiren Corbin, gemi yapay zekâsı Lovelace ve tüneli mümkün kılan alt katmanın (sublayer) karmaşıklığını kavrayabilen Sianat Pair türünden navigatör Ohan. Roman, bir macera çizgisinden çok her mürettebat üyesinin kendi hikâyesine ve krizine odaklanıyor. Kitabın sonunda gemi düşman uzaylılar tarafından hasar görüyor ve bu, karakterlerin ilişkilerini yeni yönlere iter.

İlk kitabın yapısı da serinin tonunu belirliyor: mürettebat hedefe doğru uzun ve yavaş bir yol alıyor, yol boyunca her biri farklı yabancı ortamlarla karşılaşıyor ve asıl gelişim bu karşılaşmalarda yaşanıyor. Kitaplar arasındaki bağlar ise karakterler üzerinden kuruluyor: Aeluon türünden yük taşıyıcı Pei ilk romanda görünüyor ve dördüncü kitabın merkezine geliyor; üçüncü kitaptaki Tessa ise Ashby'nin kız kardeşi.

İkinci kitap. İlk romanın olaylarından sonra Lovelace, yasadışı yoldan bir android bedenine yükleniyor ve teknisyen Pepper'la birlikte Wayfarer'dan ayrılıp bağımsız bir yaşam kurmaya çalışıyor. Paralel bir anlatı çizgisi, Pepper'ın çocukluk yıllarını, genetiği değiştirilmiş bir çocuk köle olarak büyüdüğü dönemi anlatıyor.

Üçüncü kitap. Öncekilerde yalnızca anılan Exodus Fleet'in içine giriyoruz. Beş karakterin gözünden bakıyoruz: Ashby'nin kız kardeşi, iki çocuk annesi işçi Tessa; huzursuz genç Kip; yaşlı arşivci Isabel; yeni göçmen Sawyer; Exodus ölüm âdetlerini yürüten "bakıcı" Eyas.

Dördüncü kitap. Gora gezegenindeki bir mola istasyonunda, uydular düştüğü için günlerce mahsur kalan beş yabancının hikâyesi. Kitabın kapanışını burada vermiyoruz.

Yazar ve yazıldığı dönem

Becky Chambers 1985 doğumlu, Los Angeles County kökenli bir Amerikalı yazar. İlk romanı için 2012'de Kickstarter'da, yarı zamanlı çalışarak kitabı bitirmesini sağlayacak 2.500 dolar hedefiyle bir kampanya başlattı; yayıncı bulmayı amaçlıyordu ama gerekirse kendi yayınını yapmayı da düşünüyordu. 2013'ün Şubat ayı sonunda kitabın bittiğini duyurdu ve bir edebiyat ajanı buldu. Kitap 2014'te kendi yayını olarak, ardından 2015'te Hodder & Stoughton'la yeniden çıktı. Seri, ilk kitaptan yedi yıl sonra, 2021'de tamamlandı. Chambers sonrasında To Be Taught, If Fortunate (2019) novellasını ve Monk & Robot dizisini yazdı. Günümüzde California'nın Humboldt County bölgesinde yaşıyor; daha önce İzlanda ve İskoçya'da da yaşadı.

Kitaplardaki bilim

Seri sert bilimkurgu değil; yazar, fizikten çok karakterlere ve kültürlere yatırım yapıyor. Yine de serinin iki fikri gerçek bilimle karşılaştırmaya değer.

Tüneller. Wayfarer gibi gemiler "tünel" açarak yıldızlar arasında kısa yoldan ilerliyor. Bu fikir, bilimkurgunun sevdiği solucan deliği kavramını anımsatıyor. Fizikte solucan deliği, uzay-zamanda iki noktayı bağlayan varsayımsal bir yapı; Einstein ve Rosen'in 1935'te geliştirdiği "köprü", Einstein'ın denklemlerinin bir vakum çözümü. Geçilebilir bir solucan deliğinin negatif enerjili "egzotik madde" gerektirdiği düşünülüyor ve böyle bir yapıya dair gözlemsel kanıt yok. Kitaplarda tüneller fizik problemi değil, ağ altyapısı olarak kullanılıyor. Konunun kuramsal yanı için solucan delikleri sayfasına bakılabilir.

Gemide doğup ölenler. Üçüncü kitabın Exodus Fleet'i, gemilerde büyüyen, çalışan ve ölen insanların topluluğunu anlatıyor. Bu, nesil gemisi fikrine yakın bir kurgu. Nesil gemisi, yıldızlara yüzlerce hatta binlerce yıl sürecek bir yolculuğa kuşaktan kuşağa devam eden insanları taşıyan varsayımsal bir uzay habitatı. Fikir yeni değil: Robert Goddard 1918'de "The Ultimate Migration" yazısında bunu önerdi, Konstantin Tsiolkovski ise 1928'de benzer bir "Nuh'un gemisi"ni anlattı. Bilimsel zorluklar ağır: yolculuk boyunca sağlıklı bir nüfusun sürdürülebilmesi için gereken en az kişi sayısı tahminlere göre yüzlerden on binlere kadar değişiyor, kapalı bir ekosistemi uzun süre ayakta tutmak ise Biosphere 2 gibi deneylerde karışık sonuçlar verdi. 2011'de başlayan Project Hyperion ise bugüne dek bu konudaki en ayrıntılı tasarımları üretti. Aynı fikri farklı yönlerden işleyen kitaplar için Aurora ve Orphans of the Sky sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Etkisi ve ödülleri

Seri 2019'da Hugo En İyi Seri Ödülü'nü kazandı. İlk roman 2016 Arthur C. Clarke Ödülü'nün kısa listesine girdi, British Fantasy Awards'ta en iyi yeni yazar dalında aday gösterildi ve kendi yayınıyla çıkmış bir romanın Kitschies'in en iyi ilk roman dalında kısa listeye girdiği ilk örnek oldu. İkinci kitap 2017 Hugo En İyi Roman Ödülü'nün finalisti oldu; üçüncü kitap 2019 Hugo finalistleri arasındaydı; dördüncü kitap da 2022 Hugo En İyi Roman finalisti oldu ve 2023 Kurd Laßwitz Ödülü'nün en iyi yabancı eser dalını aldı. Seri ayrıca 2017'de Fransa'da Prix Julia Verlanger'i kazandı.

Eleştiriler karışık: The Guardian ilk romana "sessizce derin" dedi; Io9 onu heyecanlı, maceralı ve "rahat" buldu. Paul Kincaid ise kitabı fazla kolay ve gerçek bir tehdit hissinden yoksun buldu; Financial Times'tan James Lovegrove da dramatik gerilimin eksikliğine değindi. Locus'tan Adrienne Martini, açılışı uzay operası severler için çok çekici buldu, ama olay örgüsünün azlığına işaret etti. Yani serinin değeri, hangi beklentiyle okunduğuna bağlı.

Uyarlamaları

Baktığımız kaynaklarda Wayfarers serisi için duyurulmuş bir film ya da dizi uyarlaması geçmiyor.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

Seri, hızlı tempolu savaşlardan çok sakin, sıcak ve karakter odaklı uzay hikâyelerini sevenlere göre. Bu bakımdan The Expanse gibi siyasi gerilim ve çatışma ağırlıklı bir seriyle neredeyse zıt bir tat veriyor. Yazar bu tarzda "hopepunk" akımının öncülerinden sayılıyor.

Nereden başlanır sorusunun cevabı basit: The Long Way to a Small, Angry Planet. Tek başına okunabilecek bir devam kitabı arayan olursa ikinci kitap bu işi görebilir, ama ilk kitaptaki karakterleri tanımak keyfi artırır. Yazarın hayatı ve diğer kitapları için Becky Chambers sayfasına bakılabilir.