The Galaxy, and the Ground Within (Becky Chambers): konusu ve okuma rehberi

The Galaxy, and the Ground Within, Becky Chambers'ın 2021'de yayımlanan bilimkurgu romanı ve Wayfarers serisinin dördüncü, yani son kitabı. ABD'de Harper Voyager, Birleşik Krallık'ta Hodder & Stoughton tarafından yayımlandı; ilk baskısı 336 sayfa. Gezegenler arası bir savaş ya da kovalamaca bekleyen okur için sıradışı bir kitap: hikâyenin neredeyse tamamı tek bir mola istasyonunda, birkaç gün içinde geçiyor.

Kitap ne anlatıyor?

Olay yeri, Gora gezegenindeki Five-Hop One-Stop adlı bir yakıt ikmali ve lisans istasyonu. Gora'da yerleşimden önce hiç yaşam yoktu; gezegeni farklı türler, yalnızca birkaç tünelin kesiştiği bir geçiş merkezine yakın olduğu için yerleşime açtı. Yani burası kimsenin gitmek için yola çıktığı bir yer değil, yolda uğranan bir durak. Bir teknik arıza yörüngedeki uyduların neredeyse hepsinin düşmesine yol açınca trafik günlerce kesiliyor ve istasyondaki beş kişi birbirine mahkûm kalıyor. Kitap, bu zorunlu beraberliği bir sınav gibi kullanıyor: benzerlikler, farklılıklar, önyargılar ve herkesin kendi sırtında taşıdığı yükler masaya yatıyor.

Chambers'ın diğer kitapları gibi bu roman da olay örgüsünün hızından çok karakterlerin birbirini tanımasına yaslanıyor. Okurdan beklenen şey, bir gerilim sarmalı değil, sohbetlere kulak vermek.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın kurgusunu özetler; kitabın son sayfalarındaki gelişmeleri burada anlatmıyoruz.

İstasyonu Laru türünden Ouloo işletiyor; çocuğu Tupo ona işlerde yardım ediyor. Uyduların düşmesiyle iletişim ve geçiş trafiği durduğunda istasyonda üç konuk bulunuyor. Pei, Aeluon türünden bir yük taşıyıcısı ve gizli sevgilisiyle buluşmaya gidiyor; bu kişi, serinin ilk romanındaki Wayfarer gemisinin insan kaptanı Ashby. Speaker, Akarak türünden bir tüccar; türünün tarihi zorlu bir geçmişe sahip ve o, kendi türünden başkalarına yardım etmeye çalışıyor. Onun ikiz kardeşi Tracker, bütün bu süre boyunca yörüngedeki gemilerinde kalıyor ve olayların dışında duruyor. Üçüncü konuk Roveg ise Quelin türünden sürgün bir sanatçı; yıllar sonra ilk kez çocuklarını görmeye gidiyor.

Beşi, yani Ouloo, Tupo, Pei, Speaker ve Roveg, günlerce aynı çatı altında kalıyor. Birbirlerinin yemek, gelenek, aile ve sınır anlayışı gibi konularda ne kadar farklı olduğunu, bazen kırıcı bazen komik biçimde öğreniyorlar. Bir yayıncı eleştirisinin aktardığına göre, çoğunlukla dostane geçen bu sohbetlerin arasına gerçek bir tedirginlik de giriyor: konuklardan biri hayatında yalnızca bir kez yaşanan bir doğurganlık evresine girip sarhoş bir kavga çıkarıyor ve bu kavga herkesin dikkatini, ortada büyüyen bir krizden uzaklaştırıyor.

Kapalı kalmanın bedeli herkes için farklı: Pei'nin Ashby'ye gidişi, Speaker'ın tüccarlık işleri ve Roveg'in çocuklarını görme yolculuğu aynı durakta takılıyor. Yörüngedeki uydular olmadığı için dış dünyadan haber de neredeyse yok; hikâye bu yüzden istasyonun içine kapanıyor ve olayları sohbetler, yemekler ve küçük sürtüşmeler taşıyor.

Kitabın asıl merkezinde, kimin kimi ne kadar anlayabildiği sorusu var. Beş kişi de dışarıdaki dünyada belli rollerin, belli bir türün ya da geçmişin temsilcisi; istasyonda bu rollerin dışına, daha yakından birbirlerine bakmak zorunda kalıyorlar. Kitabın kapanışını burada vermiyoruz; bunu okura bırakmak daha doğru.

Yazar ve yazıldığı dönem

Becky Chambers, 3 Mayıs 1985'te Los Angeles County'de doğdu ve Torrance'ta büyüdü. Ailesinde NASA'nın uzay çalışmalarıyla ilgilenen birkaç kişi vardı; ebeveynlerinden biri astrobiyoloji eğitmeni, biri uydu mühendisi. San Francisco Üniversitesi'nde tiyatro okudu. İlk romanı The Long Way to a Small, Angry Planet için 2012'de Kickstarter'da bir fon kampanyası başlattı; hedef, kitabı bitirmek için iki ay yarı zamanlı çalışabilmeye yetecek 2.500 dolardı. Kitap 2014'te kendi yayınıyla çıktı, ardından Hodder & Stoughton ve Harper Voyager tarafından yeniden basıldı ve serinin başlangıcı oldu.

Serinin ilk üç romanı 2014, 2016 ve 2018'de çıktı; The Galaxy, and the Ground Within üç yıllık bir aradan sonra 2021'de geldi. Chambers'ın kendi sitesindeki sıkça sorulan sorular sayfasında bu kitap serinin son kitabı olarak anılıyor. Aynı yıl yazar, farklı bir evrende geçen Monk & Robot novella dizisinin ilk kitabı A Psalm for the Wild-Built'i de yayımladı; bu kitap 2022 Hugo En İyi Novella Ödülü'nü kazandı.

Tor.com'da kitabı değerlendiren Vanessa Armstrong, Chambers'ın romana büyük olasılıkla 2020 olaylarından önce başladığını, ama pandemi sonrası bir okumada kitabın kendi yaşadığımız beklenmedik duraklamayla yankılandığını yazdı: planlanmamış ve istenmemiş bir duruş, insanın gittiği yönü kalıcı olarak değiştirebilir. Bu okuma kitabın tek mekân, tek durak kurgusuyla da örtüşüyor.

Kitaptaki bilim

Chambers'ın evreni sert bilimkurgu değil: tüneller gibi araçlar kurgunun gereği olarak olduğu gibi kabul ediliyor. Yine de kitabın üç fikri gerçek dünyayla karşılaştırmaya değer.

Yaşamı olmayan bir gezegene yerleşmek

Gora, yerleşimden önce yaşam taşımayan bir gezegen. Gerçek dünyada da gezegen bulmak, orada yaşam bulmak anlamına gelmiyor. NASA'nın kataloğunda onaylanmış ötegezegen sayısı 6.000'in üzerinde; bu gezegenleri bulan başlıca yöntemlerden biri, yıldızın önünden geçerken ışığında küçük bir düşüş yaratan gezegenleri yakalayan geçiş (transit) yöntemi; bir diğeri, uzaktaki bir yıldızın ışığını önünden geçen yakın bir yıldızın büyütmesine dayanan mikromerceklenme. En bilinen komşu örnek Proxima Centauri b: 4,25 ışık yılı uzaklıktaki bu gezegen 11,2 günde yıldızının çevresinde bir tur atıyor ve kütlesi Dünya'nın yaklaşık 1,06 katı. Gezegenin bulunması ve kütlesinin ölçülmesi, onun üzerinde yaşam olduğu ya da yerleşime elverişli olduğu anlamına gelmiyor. Daha fazla bilgi için Hubble Focus: Strange New Worlds kitabına bakabilirsiniz.

Düşen uydular

Kitapta uyduların düşmesinin nedeni bir "teknik arıza" olarak geçiyor. Gerçek dünyada buna en yakın kavram Kessler sendromu: NASA'dan Donald Kessler ve Burton Cour-Palais'in Haziran 1978'de yayımladığı çalışma, alçak yörüngedeki nesnelerin çarpışmasından doğan parçaların başka nesnelere çarparak zincirleme biçimde enkaz üreteceğini ve bunun bazı yörünge bölgelerini kullanılamaz kılabileceğini ileri sürdü. NASA'nın Yörünge Enkazı Programı'na göre Ağustos 2026 itibarıyla ABD Uzay Gözetleme Ağı Dünya çevresinde 34.000'den fazla nesneyi kataloglamış durumda. Alçak yörüngede enkaz saniyede 7-8 kilometre hızla gidiyor; çoğu robotik görev için en yüksek görevi bitirici delinme riski milimetre boyutundaki parçalardan geliyor. Gerçek kaygı, uyduların bir anda düşmesi değil; enkazın atmosferin temizleyebildiğinden hızlı birikip bazı yörünge bölgelerini kullanılamaz kılması. Ayrıntısı için Kessler sendromu yazımıza bakılabilir.

Tüneller ve geçiş merkezleri

Serinin Wayfarer gibi gemileri "tünel" açarak yolculuk ediyor; Gora da birkaç tünelin kesiştiği bir geçiş merkezinin yakınında olduğu için yerleşime açılmış. Bu, bilimkurgunun sevdiği solucan deliği fikrini andırıyor. Fizikte solucan deliği, uzay-zamanda iki uzak noktayı bağlayan varsayımsal bir yapı: Einstein ve Rosen'in 1935'te geliştirdiği "köprüler" bu çizgideki ilk çalışmalardan. Geçilebilir bir solucan deliğinin ise negatif enerjili "egzotik madde" gerektirdiği düşünülüyor ve bugüne dek böyle bir yapının varlığına dair gözlemsel kanıt yok. Chambers tünelleri fizik problemi olarak değil, bir yol ağı olarak kullanıyor: kitapta önemli olan tünelin nasıl çalıştığı değil, yol kavşaklarının insanları ve türleri nasıl bir araya getirdiği. Teori için solucan delikleri sayfamıza, filmlerdeki karşılığı için solucan delikleri yazımıza bakılabilir.

Etkisi ve ödülleri

Kitap 2022 Hugo En İyi Roman Ödülü'nün finalistleri arasında yer aldı ve 2023'te Almanya'da verilen Kurd Laßwitz Ödülü'nün "en iyi yabancı eser" dalını kazandı. Publishers Weekly, romanı karakterlerin dolu dolu tartışmaları ve Chambers'ın kültürel farklılıkları keşfetmesi bakımından övdü; gerçek bir tedirginlik anlarının sayfaları çevirtmeye yettiğini de ekledi.

Chambers'ın kitapları eleştirmenleri hep ikiye böldü. Bir kısım okur, tempoyu bilerek yavaş tutan, karakter odaklı kurguyu serinin en büyük değeri sayıyor; bir kısmı ise olay örgüsünün itici gücünü yeterli bulmuyor. Yazar, umut ve kişisel bağlara odaklanan "hopepunk" akımının öncülerinden sayılıyor ve Wayfarers serisi 2019'da Hugo En İyi Seri Ödülü'nü aldı.

Uyarlamaları

Bu yazı hazırlanırken baktığımız kaynaklarda The Galaxy, and the Ground Within ya da Wayfarers serisi için duyurulmuş bir film ya da dizi uyarlaması yok.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

Kitap, uzay savaşları ya da büyük komplolar değil, dört duvar arasındaki insani (ve insan-dışı) ilişkiler okumak isteyenlere göre. Aksiyon arayanlar için tempo yavaş gelebilir; kapalı mekânda geçen, sohbet ağırlıklı hikâyeleri sevenler ise tam aradıklarını bulabilir. Pei ve Ashby'nin ilişkisi serinin ilk romanına bağlandığı için seriyi yayın sırasıyla, The Long Way to a Small, Angry Planet'ten başlayarak okumak en rahat yol. Serinin tamamı için ayrı bir okuma sırası sayfamız var; yazarın biyografisi için Becky Chambers sayfasına bakabilirsiniz.

Chambers'ın tek ciltlik, kısa bir bilimkurgusunu deneyecek olanlara ise farklı bir kitabı, To Be Taught, If Fortunate'ı öneririz; o kitap bu evrenin parçası değil, ayrı bir novella.