The Evolutionary Void (Peter F. Hamilton): konusu, bilimi ve okuma rehberi

The Evolutionary Void, İngiliz yazar Peter F. Hamilton'ın Void üçlemesini kapatan romanıdır. ABD'de Del Rey tarafından 24 Ağustos 2010'da, Birleşik Krallık'ta Pan Macmillan tarafından 10 Eylül 2010'da yayımlanmıştır. Kitap, The Dreaming Void (2007) ve The Temporal Void (2008) ile başlayan hikâyeyi sonuca bağlar.

Üçlemenin kapanışı olduğu için bu rehberde ilk iki kitabın bilinmesi gereken noktalarına yer veriyoruz. Henüz okumadıysanız, önce ilk kitaptan başlamanızı öneririz.

Kitap ne anlatıyor?

Üçlemenin ana sorusu şudur: galaksinin merkezindeki Boşluk'a milyarlarca insanın yapacağı bir hac, insanlık için bir kurtuluş mu, yoksa bir felaket mi? Bu son kitapta soru artık kuramsal değildir; Yaşayan Rüya hareketinin yolculuğu başlamak üzeredir ve çok sayıda taraf bunu kendi çıkarına göre yönlendirmeye çalışır.

Öne çıkan karakter Araminta'dır. Önceki kitaplarda boşanmış bir kadın olarak tanıtılan Araminta, hareketin "İkinci Rüyacı"sı olarak ortaya çıkar. Bu nedenle hem hacı destekleyenlerin hem de engellemek isteyenlerin hedefi olur. Edeard'ın Boşluk içindeki hikâyesi de son rüyasıyla kapanışa yaklaşır. Kitap, üçlemenin iki hikâye hattını ilk kez gerçekten tek bir noktada buluşturur: Commonwealth'teki siyaset ve Boşluk'taki yaşam aynı sorunun iki yüzü olarak görünür.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

Araminta'nın İkinci Rüyacı olduğu açığa çıkınca Commonwealth'in hizipleri onu ele geçirmek ya da durdurmak için harekete geçer; Paula Myo da onu izleyenler arasındadır. Araminta ise iki katmanlı bir plan izler: kamuoyu önünde yaklaşık 24 milyon hacıyı Boşluk'a doğru yönlendirirken, gizlice başka bir bedenle Boşluk'u yok etmeye çalışır. Yani görünürdeki lider, aslında hareketin amacının tersini hedefleyen kişidir ve bu çifte oyun, kitabın gerilimini taşıyan ana unsurdur.

Öbür hizipler de boş durmaz. Hızlandırıcılardan ayrılan bir kanadın lideri Ilanthe, Güneş Sistemi'ni dış dünyadan yalıtmak için "Karanlık Kale" denen bir teknolojiyi devreye sokar. Gore Burnelli ise Anomine adlı insan sonrası uzaylıların eski bir teknolojisini bularak Boşluk'un çekirdeğiyle, yani "kalbi"yle iletişim kurmaya çalışır. Böylece çatışma yalnız insan hizipleri arasında değil, Boşluk'un kendisiyle kurulacak ilişki üzerinden de yürür.

Edeard'ın hikâyesi bu arada son rüyasına varır. Inigo, bu son rüyayı yayımlar ve rüya, mükemmelliğe ulaşıldığında geriye çabalanacak bir şey kalmadığını, Boşluk'taki insanlığın gerilemeye başladığını gösterir. Yani hac yolculuğunun vaat ettiği kusursuz yaşam, aslında insanı durgunlaştıran ve geriye götüren bir şeydir. Bu bilgi, hacın nasıl bir bedel getirebileceğini açıkça gösterir ve tarafların tutumlarını yeniden tartmasına yol açar.

Bu hamleler, ilk iki kitapta kurulan bütün hatları tek bir noktada toplar: hac, yok etme girişimi, Boşluk'un çekirdeğiyle temas ve Edeard'ın dünyasının akıbeti birbirine bağlıdır ve her biri diğerinin sonucunu etkiler. Kitabın ayrıntılı çözümünü burada sahne sahne aktarmıyoruz. Temel sonuç, Boşluk'un tehdidinin ve hacın anlamının, Edeard'ın son rüyası ile Araminta ve Gore'un hamleleri üzerinden hesaplaşmaya girmesidir. Böylece ilk kitapta bir kurtuluş vaadi gibi görünen yolculuk, kusursuzluğun nasıl bir gerileme getirebileceğini gösteren bir uyarıya dönüşür.

Kitabın dünyası: Commonwealth ve ANA

Üçlemenin gelecek tasviri, okuru ilk sayfalarda zorlayabilir, çünkü Hamilton dünyayı uzun açıklamalarla değil, olayların içinden tanıtır. Bilmeniz gereken birkaç temel unsur şunlardır:

• Commonwealth: Solucan deliği ağıyla birbirine bağlı insan gezegenleri topluluğu. Yüksek teknolojili "İç Dünyalar" ile daha geri kalmış "Dış Dünyalar" arasında belirgin bir fark vardır.
• Biononikler ve bellek hücreleri: DNA'da yapılan değişikliklerle bedenin sürekli yenilenmesi ve belleğin kaydedilip ölümden sonra yeni bir bedene ("yeniden yaşam") aktarılması; ölüm bu dünyada kalıcı bir son değildir.
• Gaiafield: İnsanların duygu ve duyumlarını paylaşmasını sağlayan ağ. Inigo'nun rüyalarının milyarlarca kişiye ulaşması bu ağ sayesinde mümkündür.
• ANA (Advanced Neural Activity Network): Dünya'nın yönetimi olan, bilinçlerin sanal ortamlarda yaşadığı yarı fiziksel bir varlık; içinde Muhafazakârlar, Hızlandırıcılar, Darwinciler, Ilımlılar ve Ayrılıkçılar gibi hizipler vardır.

Yazar ve yazıldığı dönem

Peter F. Hamilton 1960'ta İngiltere'de doğdu. Yazmaya 1987'de başladı, ilk kısa hikâyesini 1988'de Fear dergisine sattı. İlk romanı Mindstar Rising 1993'te yayımlandı ve bunu Greg Mandel üçlemesinin öbür kitapları izledi. Üniversiteye gitmediğini, okulda on sekiz yaşına kadar fen derslerini sürdürdüğünü, on altısında ise edebiyat derslerini bıraktığını kendisi anlatır. Sonraki yıllarda Night's Dawn üçlemesiyle tanındı; Commonwealth evrenine Pandora's Star (2004) ve Judas Unchained (2005) kitaplarıyla girdi. Void üçlemesi aynı evrende, bu ikilinin bittiği yerden yaklaşık 1.200 yıl sonra geçer.

Hamilton'ın yazı biçimi hacimli, çok karakterli ve çok hatlıdır; Void üçlemesinin her cildi 670-750 sayfa arasında değişir. Aynı evrende sonradan Chronicle of the Fallers kitapları (The Abyss Beyond Dreams, 2014; A Night Without Stars, 2016) yayımlandı. 2018'den sonra yazar Salvation Sequence ve gençlere yönelik Arkship Trilogy gibi ayrı evrenlerde de yazdı.

The Evolutionary Void'in ilk baskısı yaklaşık 726 sayfadır; kapak çizimi, ilk iki kitaptaki Jim Burns yerine Steve Stone'a aittir. Üçleme AD 3320 ile 3456 arasını kapsar.

Kitaptaki bilim: Dyson küreleri, evrim ve Fermi sorusu

Üçlemenin evreninde Boşluk'un yaratıcıları Firstlife denen, galaksinin ilk varlıklarıdır; fiziksel varoluşu aşmak ve tamlığa ulaşmak için Boşluk'u kurmuşlardır. Anomine denen insan sonrası uzaylılar ise Raiel adlı bir ırkın teknolojisini ödünç alarak düşman uzaylıları Dyson küresi benzeri sistemlerde hapsetmiştir. Gerçek bilimde Dyson küresi, bir yıldızın enerjisinin büyük bölümünü kullanacak bir uygarlığın kurabileceği varsayımsal bir yapıdır; bugüne dek böyle bir yapı gözlenmemiştir. Uygarlıkları kullandıkları enerjiye göre sınıflandıran Kardashev ölçeği de bu tür fikirlerle yakından ilişkilidir.

Romanın "gelişim ve gerileme" teması da ilgi çekicidir: mükemmellik durgunluk getirir. Gerçek biyolojide evrim bir mükemmellik hedefi gütmez; çevreye uyum ve rastlantıya dayanan bir süreçtir ve belirli bir yönü yoktur. Bir toplumun geriye gitmesi kavramı bilimsel bir terim değil, romanın felsefi bir iddiasıdır.

Üçlemenin galaksi ölçeği gerçek astronomiyle de karşılaştırılabilir. Samanyolu'nun merkezi, NASA'nın verdiği değerle Güneş'in yaklaşık 4 milyon katı kütleli bir kara delik olan Sagittarius A*'ı barındırır; kurgudaki Boşluk bu kara deliğin yerini alan bir yapıdır ve gerçek dünyada karşılığı yoktur. Dünya dışı uygarlıkların neden görülmediği sorusu ise gerçek bilimde Fermi paradoksu olarak tartışılır; roman bu soruyu doğrudan yanıtlamaz, ama galaksinin eski uygarlıklarla dolu olabileceği düşüncesini kurgunun zemini yapar.

Etkisi ve ödülleri

Bu kitap ve üçleme için doğrulayabildiğimiz bir ödül kaydı bulamadık; bu yüzden ödül iddiasında bulunmuyoruz. Üçleme, Hamilton'ın Commonwealth evrenini genişleten ikinci büyük halkadır ve bu kitap, hem Boşluk'un tehdidini hem de ona verilecek yanıtı tek ciltte topladığı için seriyi bitiren eser olarak okunur. Türkçe baskısı konusunda doğrulanmış bir bilgiye ulaşamadığımız için kitabı İngilizce adıyla anıyoruz.

Uyarlamaları

Doğrulayabildiğimiz bir film ya da dizi uyarlaması yok.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

Üçlemenin üçüncü cildi olduğu için doğrudan başlanacak bir kitap değildir. Yayın sırasıyla okumanız önerilir: The Dreaming Void (2007), The Temporal Void (2008), The Evolutionary Void (2010). Üçlemeyi bitirenler için aynı evrendeki Chronicle of the Fallers kitapları (The Abyss Beyond Dreams, 2014; A Night Without Stars, 2016) sonraki duraklardır. Benzer büyüklükte uzay operası arayanlara Alastair Reynolds'ın Revenger kitabı da başka bir seçenektir.

Evren içi kronolojiyi bilmek isteyenler için kaba sıra şöyledir: Misspent Youth (2002) Commonwealth Saga'dan yaklaşık 340 yıl öncesini anlatır; ardından Pandora's Star (2004) ve Judas Unchained (2005) gelir; Void üçlemesi bunlardan yaklaşık 1.200 yıl sonra geçer. Üçlemeyi okumak için önceki kitapları okumak şart değildir. Tanıdık karakterler (Paula Myo gibi) geri döndüğünde, eski okurlar için ek bir tat olur; yeni başlayanlar için ise hikâye kendi içinde anlaşılır kalır.