The Neutronium Alchemist (Peter F. Hamilton): konusu, bilimi ve okuma rehberi

The Neutronium Alchemist, İngiliz yazar Peter F. Hamilton'ın 1997 sonbaharında Macmillan tarafından yayımlanan uzay operasıdır. Gece Şafağı (Night's Dawn) üçlemesinin ikinci kitabıdır ve The Reality Dysfunction'da başlayan hikâyeyi sürdürür. Yaklaşık bin sayfalık bu halka (999 sayfa), bir önceki kitapta açılan “ele geçirme” felaketinin Konfederasyon'u nasıl sarstığını ve insanlığın elindeki en korkunç silahın peşine düşüşü anlatır.

Kitap ne anlatıyor?

Birinci kitap tehdidin doğuşunu gösterir; ikinci kitapta tehdit artık bir salgın ve bir savaş boyutundadır. Ölülerin ruhları yaşayanların bedenlerini ele geçirmeye devam eder, ele geçirilenler gezegenlerde ve uzay habitatlarında kendi yönetimlerini kurar. Konfederasyon donanması ise bu düşmana karşı nasıl savaşılacağını henüz bilmez; karşısında hem insan görünümlü hem de bildiği hiçbir düşmana benzemeyen bir güç vardır.

Kitabın adı, hikâyedeki en tehlikeli aracı anar: Alchemist adlı bir silah. Ansiklopedik özetlere göre silah, yapay yerçekimi alanlarıyla yıldızları tutuşturabilecek ya da söndürebilecek güçtedir; romanın büyük bir bölümü bu silahın sırrını taşıyan kadını ve onu kimin ele geçireceğini izler. Joshua Calvert, Edenist voidhawk kaptanı Syrinx, ele geçirilenler tarafında Quinn Dexter ve Al Capone gibi isimler yine hikâyenin odağındadır.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

İkinci kitap, Alchemist'in yaratıcısı Alkad Mzu'nun Tranquillity habitatından kaçmasıyla açılır. Amacı, Omuta'dan intikam almaktır. Mzu'nun gezegeni Garissa, otuz yıl önce Omuta adlı dünyanın yönlendirdiği saldırıyla yok edilmişti. Saldırı sırasında hasar gören Garissa gemilerinden biri, mürettebatı donmuş uyku halinde, yirmi sekiz yıl sürecek bir yolculukla ıssız bir yıldız sistemine gönderilmişti. Joshua Calvert, Mzu'yu birkaç dünya boyunca kovalar ve sonunda o gemiye, uzak yıldıza varır. Kurtarma sırasında ele geçirilenlerin gemileri onlara yetişir; Joshua çaresiz kalıp Alchemist'i bir gaz devinin içinde çalıştırır. Gaz devi nova benzeri bir patlama yaşar ve kovalayan gemiler yok olur.

Bu arada Konfederasyon'un çeşitli köşelerinde ele geçirilenler güçlenir. Valisk habitatında, ele geçirilenler Kiera'nın liderliğinde örgütlenir ve New California'daki “Organization” ile ittifak yapar. İlk başta ele geçirilenlere yardım eden Dariat, zamanla onların vahşetine karşı çıkar; habitatın bilinciyle kaynaşarak bir enerji patlaması yaratır. Bu patlama ele geçirilenleri durdurur ama Valisk'i gri bir sisler alemine sürükler. Quinn Dexter ise Norfolk'tan kaçar, Nyvan'da ölülerin başka bir “hayalet” alemine geçmeyi öğrenir ve Dünya'nın sıkı savunmasını uzay asansörü üzerinden aşmaya çalışır.

Konfederasyon donanması komutan Aleksandrovich'in yönetiminde olağanüstü hâle geçer; gezegen savunma platformları ilk kez ele geçirilenlere karşı kullanılabilir hâle gelir ve Ombey'deki yarımadayı geri almak için donmuş uyku kapsülleriyle bir plan hazırlanır. Kitabın finali Tranquillity'dedir: Organization, habitatı çok sayıda savaş gemisiyle kuşatır, teslim olmasını ister ve beş binden fazla antimadde silahı ateşler. Lady Macbeth olay yerine vardığında geriye geniş bir radyoaktif ölü bölge kalmıştır; habitatın yok olduğuna dair yeterli enkaz yoktur. Tranquillity'nin akıbeti belirsiz bırakılır ve çözüm üçüncü kitaba kalır.

Yazar ve yazıldığı dönem

Hamilton, Rutland'de doğup yazmaya 1987'de başlayan bir İngiliz yazar. Greg Mandel üçlemesinden (1993-1995) sonra Gece Şafağı'na yöneldi; The Neutronium Alchemist serinin orta kitabı olarak, yazarın çok kollu anlatı tekniğini daha da genişletir: yeni karakterler eklenir, yeni gezegenler tanıtılır, çözülmeyen çizgiler çoğalır. Üç kitap yayım sırasıyla yaklaşık 955-960, 999 ve 1.174-1.184 sayfadır (sayılar baskıya göre değişir); seri her cilt biraz daha kalınlaşır.

Roman, tarihten gelen ele geçirilmiş figürleri de kullanır; Al Capone, New California'da bir suç örgütü kuran karakter olarak yeniden ortaya çıkar.

Kitaptaki bilim

Kitap bir uzay operası olduğundan fiziği esnetir, ama bazı fikirleri gerçek bilimle karşılaştırmak öğreticidir.

Antimadde silahları

Romandaki en yıkıcı araçlardan biri antimaddedir. Gerçekte antimadde vardır: pozitron 1932'de Carl Anderson tarafından, antiproton 1955'te Emilio Segrè ve Owen Chamberlain tarafından keşfedildi; CERN'de 1995'te dokuz sıcak antihidrojen atomu üretildi. Bir kilogram antimaddenin bir kilogram maddeyle yok olması yaklaşık 1,8×10¹⁷ joule enerji açığa çıkarır; bu, yaklaşık 43 megaton TNT'ye denktir. Ancak bugüne kadar üretilen toplam miktar birkaç nanogramdır, bir gram antihidrojenin mevcut hızla üretilmesi ise yüz milyarlarca yıl alırdı. NASA 1999'da gram başına maliyeti 62,5 trilyon dolar olarak tahmin etti. Rekor saklama süresi, Penning kapanında 405 gündür. Yani kitaptaki gibi binlerce antimadde silahını bir araya getirmek, bugünkü teknolojiyle mümkün görünmüyor.

Bir gaz devini yıldıza çevirmek

Alchemist'in bir gaz devinde nova benzeri patlama yaratması, gaz devlerinin “başarısız yıldız” olduğu fikrine dayanır. NASA'ya göre Jüpiter, yıldızla aynı malzemeden (çoğunlukla hidrojen ve helyum) oluşur ama “tutuşacak kadar büyümemiştir”. Sınır kütle ölçülere göre belirlenir: yaklaşık 13 Jüpiter kütlesinin üzerindeki cisimler döteryum yakabilir ve kahverengi cüce sayılır; sürekli hidrojen füzyonu için gereken en düşük kütle ise yaklaşık 80 Jüpiter kütlesidir. Bir gaz devini tutuşturmak için gereken kütle ve basınç, bir silahla kolayca sağlanamaz. Ayrıca gerçek bir nova, yakın çift sistemde bir beyaz cücenin yüzeyinde biriken hidrojenin yaklaşık 20 milyon kelvinde kontrolsüz füzyona girmesidir; fırlatılan madde güneş kütlesinin yaklaşık on binde biri kadardır ve beyaz cüce hayatta kalır. Gaz devi çıkışlı bir nova bilinen bir olay değildir.

Uzay asansörü

Quinn Dexter'ın Dünya'ya yönelişinde uzay asansörü kilit rol oynar. Kavram gerçektir (ayrıntısı Uzay asansörü sayfasında): Tsiolkovsky 1895'te “gökyüzü merdiveni” fikrini ortaya attı, Yuri Artsutanov 1960'ta modern biçimini önerdi. Kablo, yerden yaklaşık 35.786 km yükseklikteki yer eşzamanlı yörüngenin ötesine uzanan bir karşı ağırlıkla gergin tutulur. Gerçek engel malzemedir: bugünkü malzemeler yeterince hafif ve dayanıklı değildir, karbon nanotüpler en iyi aday olsa da kusursuz büyük ölçekli üretim çözülmedi. Henüz çalışan bir uzay asansörü yoktur.

Donmuş uyku ve zero-tau

Kitaptaki “zero-tau” kapsülleri, içindeki zamanı durdurur. Gerçekte insan kış uykusu araştırılıyor; ESA gibi kurumlar uzun yolculuklarda mürettebatı uyutmanın aracı olup olamayacağını inceledi. Ancak insanda kontrollü, uzun süreli kış uykusu şimdilik sağlanmış değildir; tıpta kullanılan soğutma yöntemleri çok daha kısa süreli ve sınırlı amaçlıdır.

Nötronyum nedir?

Kitabın adındaki “nötronyum”, tamamen nötronlardan oluşan varsayımsal maddeye verilen addır; terimi 1926'da Andreas von Antropoff kendi önerdiği periyodik tablo için ortaya attı. Gerçek karşılığına en yakın örnek nötron yıldızlarının çekirdeğidir: bu çekirdekler büyük ölçüde nötrondan oluşur, ancak katmanlı ve karmaşık bir yapıya sahiptir. Kitap bu terimi başlığına taşır; gerçek dünyada ise ölçülmüş, elde edilebilir bir nötronyum yoktur.

Etkisi ve ödülleri

Kaynaklarda The Neutronium Alchemist'e verilmiş büyük bir ödül anılmıyor. Kitap, serinin geri kalanı gibi, uzay operasının geniş ölçekli, çok sesli anlatısıyla tanınır. SFE ansiklopedisi, Hamilton'ın üçlemede hem büyük bir hayal gücünü hem de “romping” (şen şakrak) mizahı bir araya getirdiğini, ayrıntı işçiliğinin ise yer yer yüzeysel kaldığını belirtir.

Romanın ritmi ilk kitaba göre daha hızlıdır: tanıtım dönemi geride kaldığı için olaylar doğrudan çatışmalara, kovalamacalara ve savaş planlarına akar. Bu yüzden ikinci kitap, üçlemenin en aksiyon yüklü halkası olarak okunur; yine de çok sayıda eş zamanlı olay örgüsü, dikkatli okumayı gerektirir.

Uyarlamaları

Romanın bilinen bir film, dizi ya da oyun uyarlaması yoktur.

Kimlere uygun? Nereden başlanır?

Bu kitap bir üçlemenin ikinci halkasıdır ve tek başına okunmaz; The Reality Dysfunction okunmadan karakterlerin ve olayların çoğu anlaşılmaz. Okuma sırası yayın sırasıdır: The Reality Dysfunction (1996), The Neutronium Alchemist (1997), The Naked God (1999). Evren içi sıra da aynıdır. İsteyenler, kısa öykü derlemesi A Second Chance at Eden ile kurgu dışı The Confederation Handbook'a bakabilir; ikisi de evrenin geçmişini ve teknolojisini anlatır ama zorunlu değildir.

Uzun, çok karakterli ve şiddet içeren bir hikâyeyi sevenler için uygundur. Benzer ölçekte bir şey arayanlar Alastair Reynolds'ın Vahiy Uzayı serisine ya da Dan Simmons'ın Hyperion Kantolarına bakabilir. Kitabın Türkçe baskısına dair doğrulanabilir bir bilgi bulunamadı; roman İngilizce okunmalıdır.