The Dreaming Void (Peter F. Hamilton): konusu, bilimi ve okuma rehberi

The Dreaming Void, İngiliz yazar Peter F. Hamilton'ın 2007'de yayımlanan uzay operasıdır ve Void üçlemesinin ilk kitabıdır. Olaylar, Samanyolu'nun merkezinde bir kara delik sanılan ama romanda yapay bir yapı olduğu anlaşılan "Boşluk"un (Void) çevresinde, insanlığın ve uzaylı uygarlıkların çıkarlarının çatıştığı bir ortamda geçer. Hamilton'ın uzun, katmanlı ve çok karakterli anlatısını sevenler için bu kitap geniş bir evrene girişin kapısıdır.

Roman iki ayrı hikâyeyi yan yana yürütür. Birincisi, yıldızlararası bir uygarlık olan Commonwealth'te geçen siyasi ve polisiye bir gerilimdir. İkincisi, Boşluk'un içinde yaşayan Edeard adlı genç bir adamın hikâyesidir. İkisi birbirine, bir adamın gördüğü ve milyarlarca kişiyle paylaştığı rüyalar aracılığıyla bağlanır.

Kitap ne anlatıyor?

Hikâyenin merkezinde, galaksimizin çekirdeğinde bulunan Boşluk var. Romanda bu yapının, çok eski bir uygarlık tarafından yaratılmış yapay bir oluşum olduğu ortaya çıkar. İçinde fizik kuralları bizim evrenimizdekinden farklıdır; bu yüzden sakinleri zihinsel yeteneklerle çevrelerini etkileyebilir. Ne var ki bu düzenin bir bedeli vardır: Boşluk'un varlığını sürdürmesi çok büyük bir enerji gerektirir ve bu enerji, yapı genişledikçe yıldız sistemlerinin tüketilmesiyle sağlanır.

Commonwealth'te ise Yaşayan Rüya (Living Dream) adlı bir hareket beş milyarı aşkın üyeye ulaşmıştır. Hareketin kurucusu Inigo, Boşluk'ta yaşayan Edeard'ın hayatını rüyalar olarak herkesle paylaşır. Üyeler bu rüyalardan etkilenip Boşluk'a bir hac yolculuğu yapmak ister; başka uygarlıklar ve insan toplumunun bir kesimi ise bunun Boşluk'u genişleteceğinden ve galaksiyi tehlikeye atacağından korkar. İnsanlık, yolculuğu destekleyen Hızlandırıcılar ile karşı çıkan Muhafazakârlar arasında bölünür.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

Roman, Yaşayan Rüya hareketinin kurucusu Inigo'nun ortadan kaybolmasıyla başlayan bir bunalımı konu alır. Kurucunun yokluğu hareketi ve Commonwealth'in siyasi dengelerini sarsar. Hac planını gerçekleştirmek isteyen bir kesim ile bunu engellemek isteyen başka bir kesim ortaya çıkar; her iki tarafın ajanları Inigo'nun nerede olduğunu bulmaya ve durumu kendi lehlerine çevirmeye çalışır. Commonwealth'in baş müfettişi Paula Myo, bu karmaşık ortamda soruşturmayı yürüten kilit isimlerden biridir. Önceki Commonwealth romanlarından tanıdık başka isimler de hikâyeye yeniden girer.

Öbür hikâyede Edeard, Boşluk'un içindeki Querencia gezegeninde, Makkathran kentinde yetim bir çırak olarak başlar. Olağanüstü zihinsel yeteneklerini keşfettikçe kentin kolluk gücü içinde yükselir ve sonunda "Suyun Üstünde Yürüyen" (Waterwalker) olarak anılan efsanevi bir figüre dönüşür. Bu hikâye, Commonwealth'te yaşayan insanlar için hem ilham kaynağı hem de siyasi bir koz hâline gelir; çünkü rüyaları paylaşan milyarlarca kişi kendi hayatını da Edeard'ın dünyasına göre değerlendirmeye başlar.

Kitap bir bütün olarak kapanmaz; üçlemenin devamına zemin hazırlayacak şekilde biter. Son bölümlerde rekabet sertleşir: Hızlandırıcılar hac için gereken teknolojiyi Yaşayan Rüya'ya ulaştırmaya girişir, Muhafazakâr ajanlar buna karşı hamle yapar, Hızlandırıcıların bilim insanlarından biri taraf değiştirir ve bu, planları aksatır. Ajanlardan biri, yıldız gemisi yok edildiği için uzak bir gezegende mahsur kalır. Okur, Boşluk'un genişleme tehdidinin ve hac planının henüz çözülmediği, çok sayıda tarafın ve çıkarın açıkta kaldığı bir noktada bırakılır. Kısacası bu kitap tek başına bir sonuç değil, büyük bir hikâyenin ilk adımıdır.

Romanın asıl gerilimi, kimsenin gerçeği bütünüyle bilmemesinden doğar. Hac isteyenler Boşluk'u bir kurtuluş vaadi olarak görür, karşı çıkanlar bir yok oluş tehdidi olarak; yolculuğu ister de engelle de, ikisi de aynı belirsizliğe dayanır. Hikâyenin iki hattı bu yüzden birbirinden bağımsız değildir: Edeard'ın dünyasında olup biten her şey, Commonwealth'teki tartışmanın bahsini yükseltir.

Kitabın dünyası: Commonwealth ve ANA

Üçlemenin gelecek tasviri, okuru ilk sayfalarda zorlayabilir, çünkü Hamilton dünyayı uzun açıklamalarla değil, olayların içinden tanıtır. Bilmeniz gereken birkaç temel unsur şunlardır:

• Commonwealth: Solucan deliği ağıyla birbirine bağlı insan gezegenleri topluluğu. Yüksek teknolojili "İç Dünyalar" ile daha geri kalmış "Dış Dünyalar" arasında belirgin bir fark vardır.
• Biononikler ve bellek hücreleri: DNA'da yapılan değişikliklerle bedenin sürekli yenilenmesi ve belleğin kaydedilip ölümden sonra yeni bir bedene ("yeniden yaşam") aktarılması; ölüm bu dünyada kalıcı bir son değildir.
• Gaiafield: İnsanların duygu ve duyumlarını paylaşmasını sağlayan ağ. Inigo'nun rüyalarının milyarlarca kişiye ulaşması bu ağ sayesinde mümkündür.
• ANA (Advanced Neural Activity Network): Dünya'nın yönetimi olan, bilinçlerin sanal ortamlarda yaşadığı yarı fiziksel bir varlık; içinde Muhafazakârlar, Hızlandırıcılar, Darwinciler, Ilımlılar ve Ayrılıkçılar gibi hizipler vardır.

Yazar ve yazıldığı dönem

Peter F. Hamilton 1960'ta İngiltere'de doğdu. Yazmaya 1987'de başladı, ilk kısa hikâyesini 1988'de Fear dergisine sattı. İlk romanı Mindstar Rising 1993'te yayımlandı ve bunu Greg Mandel üçlemesinin öbür kitapları izledi. Üniversiteye gitmediğini, okulda on sekiz yaşına kadar fen derslerini sürdürdüğünü, on altısında ise edebiyat derslerini bıraktığını kendisi anlatır. Sonraki yıllarda Night's Dawn üçlemesiyle tanındı; Commonwealth evrenine Pandora's Star (2004) ve Judas Unchained (2005) kitaplarıyla girdi. Void üçlemesi aynı evrende, bu ikilinin bittiği yerden yaklaşık 1.200 yıl sonra geçer.

Hamilton'ın yazı biçimi hacimli, çok karakterli ve çok hatlıdır; Void üçlemesinin her cildi 670-750 sayfa arasında değişir. Aynı evrende sonradan Chronicle of the Fallers kitapları (The Abyss Beyond Dreams, 2014; A Night Without Stars, 2016) yayımlandı. 2018'den sonra yazar Salvation Sequence ve gençlere yönelik Arkship Trilogy gibi ayrı evrenlerde de yazdı.

The Dreaming Void Pan Macmillan tarafından 8 Mart 2007'de yayımlandı; kapak çizimi Jim Burns'e aittir. Kitap 670 sayfayı aşan hacmiyle yazarın alışılmış ölçeğindedir.

Kitaptaki bilim: Samanyolu'nun merkezinde ne var?

Romanın en çarpıcı fikri, galaksinin merkezindeki kara deliğin aslında yapay bir yapı olduğudur. Gerçek bilimde ise Samanyolu'nun merkezinde Sagittarius A* (Yay A yıldızı) adı verilen süper kütleli bir kara delik bulunur. NASA bu kara deliğin kütlesini Güneş'in yaklaşık 4 milyon katı olarak verir. Ayrıntılı ölçümler kütleyi yaklaşık 4,3 milyon Güneş kütlesi, uzaklığı da yaklaşık 27 bin ışık yılı bulur; yani oradan gelen ışık bize yaklaşık 27 bin yıl önce yola çıkmıştır.

Bu ölçümler, merkeze yakın yıldızların yörüngelerinin izlenmesiyle yapıldı. S2 adlı yıldız merkezdeki nesneyi yaklaşık 16,1 yılda bir dolanır ve en yakın noktada Dünya-Güneş uzaklığının yaklaşık 118 katı kadar bir mesafeye yaklaşır. Reinhard Genzel ve Andrea Ghez, bu keşifle Sagittarius A*'ın süper kütleli bir kompakt nesne olduğunu göstermeleri nedeniyle 2020 Nobel Fizik Ödülü'nün yarısını paylaştı; öbür yarı, kara delik oluşumunun kuramı için Roger Penrose'a gitti. 12 Mayıs 2022'de Olay Ufku Teleskobu işbirliği, 2017 gözlemlerinden elde edilen Sagittarius A* görüntüsünü yayımladı. Bu görüntü kara delik beklentisiyle uyumludur; yapay bir yapıya işaret eden bir bulgu yoktur.

Dolayısıyla Boşluk romanın kurgusal icadıdır. Ama kurgu gerçek bir zorluğu iyi kullanır: galaksinin merkezi, yoğun toz ve gazın arkasında kalan, gözlemlemesi zor bir bölgedir. Bu bölgeye yönelik güncel gözlemlerden biri için Euclid'in Samanyolu'nun merkezine bakışı yazısına, kara deliklerin temel kavramları için kara delikler sayfasına göz atabilirsiniz.

Romandaki öbür teknolojiler de spekülatiftir: solucan deliği yolculuğu (gerçek fizikte kuramsal bir olasılık, ama gözlenmiş değil; ayrıntı için solucan deliği sayfası), gaiafield, bellek hücreleri ve biyononikler. Bugün bunların hiçbirinin karşılığı yoktur; kitap bunları uzak geleceğe ait varsayımlar olarak kurar. Boşluk içindeki "farklı fizik" ise bilimsel bir fikirden çok bir kurgu mekanizmasıdır.

Etkisi ve ödülleri

Hamilton, çağdaş İngiliz uzay operası yazarları arasında hacimli, çok hatlı anlatılarıyla tanınır. Bu kitap için doğrulayabildiğimiz bir ödül kaydı yok; bu yüzden ödül iddiasında bulunmuyoruz. Kitabın yeri, Commonwealth evrenini genişletmesi, politik entrika, polisiye ve fantastik unsurları aynı çatı altında toplaması ve üçlemeye girişi oluşturmasıdır. Türkçe baskısı konusunda doğrulanmış bir bilgiye ulaşamadığımız için kitabı İngilizce adıyla anıyoruz.

Uyarlamaları

Doğrulayabildiğimiz bir film ya da dizi uyarlaması yok.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

Uzun, çok karakterli uzay operalarını (örneğin Alastair Reynolds'ın Inhibitor Phase kitabı ve evreni) sevenlere uygundur. Sabırsız okurlar için ilk yüz sayfa, bol terimli dünyayı kurma aşaması olarak yorucu gelebilir; ancak kitap ilerledikçe iki hikâye hattı birbirini besler. Üçlemenin okuma sırası yayın sırasıyla aynıdır: önce The Dreaming Void (2007), sonra The Temporal Void (2008), en son The Evolutionary Void (2010).

Evren içi kronolojiyi bilmek isteyenler için kaba sıra şöyledir: Misspent Youth (2002) Commonwealth Saga'dan yaklaşık 340 yıl öncesini anlatır; ardından Pandora's Star (2004) ve Judas Unchained (2005) gelir; Void üçlemesi bunlardan yaklaşık 1.200 yıl sonra geçer. Üçlemeyi okumak için önceki kitapları okumak şart değildir. Tanıdık karakterler (Paula Myo gibi) geri döndüğünde, eski okurlar için ek bir tat olur; yeni başlayanlar için ise hikâye kendi içinde anlaşılır kalır.